Muốn người kia muốn kể tiếp với mình, hãy nghe để hiểu chứ đừng nghe để chờ tới lượt trả lời. Cụ thể là hỏi thêm một câu về điều họ vừa nói, nhắc lại ý họ bằng lời của mình, chịu im lặng vài giây, và giữ lời khuyên lại cho tới khi họ hỏi.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Bạn có từng kể một chuyện buồn cho ai đó, rồi chưa nói hết câu đã nghe họ bảo thôi chuyện nhỏ mà, hoặc chuyển ngay sang chuyện của họ? Cảm giác lúc đó giống như cánh cửa vừa hé đã bị đóng lại. Tập này mình nói về cách để mình không trở thành người đóng cửa ấy.
Vì sao nghe nhiều mà người kể vẫn thấy cô đơn?
Phần lớn chúng ta nghe với một nửa sự chú ý. Nửa còn lại bận chuẩn bị câu trả lời, tìm một chuyện tương tự của mình để kể, hoặc nghĩ cách giải quyết. Người nói cảm nhận được điều đó rất nhanh, qua ánh mắt, qua cái gật đầu hơi vội.
Có bốn phản ứng quen thuộc làm câu chuyện tắt ngấm. Một là so sánh, chuyện của em còn nhẹ, hồi đó mình còn khổ hơn. Hai là khuyên ngay, sao không nghỉ quách cho xong. Ba là an ủi vội, thôi đừng nghĩ nữa. Bốn là đánh giá, tại em cả tin quá.
Bốn phản ứng đó thường xuất phát từ ý tốt. Mình muốn người kia bớt buồn, muốn giúp. Nhưng chúng có chung một thông điệp ngầm: cảm xúc của bạn không cần ở đây lâu. Và người nói sẽ thu lại, lần sau ít kể hơn.
Lắng nghe thật không phải là không được nói gì, mà là nói những câu giúp người kia nói tiếp. Đó là một kỹ năng tập được, giống như tập nấu một món ăn.
Hỏi thêm thay vì trả lời ngay
Câu hỏi tốt nhất trong lúc nghe thường rất đơn giản. Rồi sao nữa. Lúc đó bạn thấy thế nào. Chuyện đó làm bạn lo nhất ở điểm nào. Những câu hỏi này không dẫn người kia về đâu cả, chúng chỉ mở thêm chỗ cho họ kể.
Hãy để ý sự khác nhau giữa câu hỏi mở và câu hỏi đóng. Có buồn không là câu hỏi đóng, chỉ chờ một chữ có hoặc không. Bạn thấy trong lòng thế nào là câu hỏi mở, người kia phải tìm lời để tả, và trong lúc tìm lời, họ hiểu mình rõ hơn.
Tránh câu hỏi bắt đầu bằng tại sao khi người kia đang buồn hay đang giận. Tại sao lại làm vậy nghe giống như chất vấn. Thay bằng điều gì khiến bạn quyết định như vậy, ý giống nhau mà nhẹ hơn nhiều.
Một bà mẹ từng kể cách chị bắt chuyện với đứa con tuổi mới lớn: thay vì hỏi hôm nay học thế nào, chị hỏi hôm nay có chuyện gì làm con buồn cười không. Câu hỏi cụ thể và nhẹ nhàng mở ra những chuyện mà câu hỏi chung chung không bao giờ mở được.
Nhắc lại ý để người kia biết mình đang nghe
Nhắc lại không phải là lặp lại như cái máy. Đó là nói lại điều mình hiểu bằng lời của mình. Nghe có vẻ như cả tuần nay bạn phải gánh hết việc của hai người, và không ai để ý. Một câu như vậy cho người kia biết mình đã thật sự nghe.
Nhắc lại còn có một tác dụng nữa: kiểm tra xem mình có hiểu đúng không. Nếu mình hiểu sai, người kia sẽ sửa ngay: không, không phải chuyện nhiều việc, chuyện là sếp nói trước mặt cả phòng. Và câu chuyện đi đúng hướng.
Đặc biệt nên gọi tên cảm xúc mình nghe thấy. Chắc lúc đó tủi lắm. Nghe là thấy bực rồi. Khi cảm xúc được gọi tên, người nói thấy được hiểu, và chính cảm giác được hiểu làm dịu đi nhiều hơn mọi lời khuyên.
Đừng nhắc lại sau mỗi câu, nghe sẽ gượng. Chỉ cần nhắc ở những chỗ người kia vừa kể xong một đoạn quan trọng, hoặc khi họ ngừng lại như đang chờ xem mình có hiểu không.
Im lặng đúng lúc và giữ lời khuyên lại
Im lặng vài giây trong cuộc trò chuyện làm nhiều người khó chịu, nên họ vội lấp bằng một câu gì đó. Nhưng chính những giây im lặng đó thường là lúc người kia đang gom can đảm để nói điều khó nhất. Hãy để khoảng lặng ở đó lâu hơn bạn quen một chút.
Trong lúc im lặng, ánh mắt và tư thế vẫn nói thay mình. Đặt điện thoại xuống, úp màn hình lại. Ngồi quay về phía người nói. Gật nhẹ. Những tín hiệu này không cần lời mà vẫn rất rõ ràng.
Còn lời khuyên, hãy giữ lại cho tới khi được hỏi. Nhiều người kể chuyện không phải để nhận giải pháp, họ đã biết phải làm gì, họ chỉ cần được nghe. Nếu không chắc, cứ hỏi thẳng: bạn muốn mình chỉ nghe thôi, hay muốn mình góp ý.
Khi được hỏi ý kiến, nói ngắn, nói như một gợi ý, và để người kia quyết. Câu nếu là mình thì có lẽ mình sẽ thử nói chuyện thẳng với sếp nghe nhẹ hơn hẳn câu bạn phải nói chuyện thẳng với sếp đi.
Khi nào lắng nghe thôi là chưa đủ?
Lắng nghe là món quà lớn, nhưng không phải lúc nào cũng đủ. Nếu người kia kể về chuyện bị bạo hành, bị đe dọa, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, việc của mình không chỉ là nghe. Hãy nói rõ rằng mình lo cho họ, và giúp họ tìm tới người có chuyên môn như bác sĩ, chuyên gia tâm lý, hoặc gọi người thân.
Nếu một người bạn liên tục buồn kéo dài nhiều tuần, mất ngủ, bỏ ăn, mình cũng nên nhẹ nhàng gợi ý họ đi khám. Câu nói có thể là mình thấy dạo này bạn mệt quá, mình đi cùng bạn tới gặp bác sĩ nhé.
Lắng nghe cũng tiêu tốn sức của người nghe. Nếu mình đang kiệt sức, có thể thành thật: hôm nay mình hơi mệt, mình sợ nghe không trọn vẹn, tối mai mình gọi lại được không. Như vậy vẫn tử tế hơn là nghe với một cái đầu trống rỗng.
Lắng nghe tốt không làm mình thành người giải quyết mọi chuyện cho người khác. Nó chỉ làm mình thành người mà người khác dám mở lời. Và nhiều khi, chừng đó đã là rất nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết người khác muốn lời khuyên hay chỉ muốn được nghe?
Cách chắc nhất là hỏi thẳng một cách nhẹ nhàng. Bạn muốn mình nghe thôi hay muốn mình góp ý. Phần lớn mọi người sẽ trả lời rõ, và câu hỏi đó cũng cho họ thấy mình tôn trọng nhu cầu của họ.
Kể chuyện của mình khi người khác tâm sự có nên không?
Một câu ngắn cho thấy mình từng trải qua điều tương tự có thể giúp người kia bớt cô đơn. Nhưng nếu kể dài, câu chuyện sẽ chuyển trọng tâm sang mình. Hãy kể ngắn rồi quay lại với họ.
Lắng nghe con cái có khác lắng nghe người lớn không?
Trẻ con cần thời gian và không khí thoải mái hơn để mở lời, như lúc đi bộ, lúc nấu ăn cùng. Tránh ngắt lời để dạy dỗ ngay, vì con sẽ học cách giấu chuyện. Nghe trước, dạy sau, và dạy ngắn.
Tại sao mình hay ngắt lời người khác dù không cố ý?
Thường vì mình sợ quên ý đang nghĩ, hoặc vì quá hào hứng. Thử ghi nhanh ý đó ra giấy hoặc giữ trong đầu một chữ khoá, rồi chờ người kia nói xong. Tập vài tuần sẽ thấy khác.
Nghe qua điện thoại làm sao cho người kia thấy mình chú ý?
Vì không thấy mặt nhau, hãy dùng những tiếng đáp ngắn như ừ, mình hiểu, rồi sao nữa. Tránh làm việc khác cùng lúc, vì người ở đầu dây bên kia thường nghe được tiếng gõ phím hay sự lơ đãng.
