Nên cân nhắc rời một mối quan hệ khi nó liên tục khiến bạn thấy mình nhỏ bé, bị kiểm soát, sợ hãi hoặc đánh mất dần chính mình, dù bạn đã cố nói chuyện và cố thay đổi. Nếu có bạo lực, đe doạ hay bị giam lỏng, đừng chờ: an toàn của bạn phải đặt lên trước hết, và có những người, những nơi sẵn sàng giúp.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Chữ độc hại bây giờ được dùng rất nhiều, có khi cho cả những mâu thuẫn bình thường. Tập này giúp phân biệt một mối quan hệ đang khó khăn với một mối quan hệ đang làm hại bạn, và nói về việc rời đi khi cần.
Mâu thuẫn bình thường và mối quan hệ độc hại khác nhau thế nào?
Mọi mối quan hệ đều có lúc cãi nhau, lúc hiểu lầm, lúc thấy mệt. Trong một mối quan hệ lành mạnh, sau những lúc đó hai người vẫn tôn trọng nhau, vẫn có thể nói thật, và nhìn chung bạn thấy mình được là chính mình.
Một mối quan hệ độc hại có những khuôn mẫu lặp lại: bạn thường xuyên thấy lo lắng, phải dè chừng từng lời nói để người kia không nổi giận, cảm thấy mình luôn là người có lỗi, dần xa bạn bè và gia đình.
Điểm khác biệt nằm ở sự cân bằng quyền lực và sự tôn trọng. Mâu thuẫn bình thường là hai người ngang hàng bất đồng. Quan hệ độc hại là một người dần chi phối, hạ thấp người kia.
Không cần một sự việc lớn mới gọi là độc hại. Nhiều khi đó là hàng trăm lần nhỏ cộng lại.
Những dấu hiệu cần để ý
Bị kiểm soát: người kia kiểm tra điện thoại, đòi biết bạn đi đâu với ai mọi lúc, giữ tiền của bạn, cấm gặp bạn bè hay về thăm gia đình.
Bị hạ thấp: chê bai ngoại hình, năng lực, gia đình bạn, nhất là trước mặt người khác, rồi bảo chỉ đùa thôi. Bị đổ lỗi: mọi chuyện xấu đều do bạn, kể cả khi người kia nổi giận.
Bị làm cho nghi ngờ chính mình: người kia phủ nhận những điều đã xảy ra, bảo bạn nhớ sai, bạn quá nhạy cảm, tới mức bạn bắt đầu không tin vào trí nhớ và cảm nhận của mình.
Bị đe doạ hoặc bạo lực: la hét, đập phá đồ đạc, doạ bỏ đi, doạ làm hại bạn hoặc chính họ, xô đẩy, đánh. Đây là dấu hiệu nghiêm trọng nhất, không bao giờ là chuyện bình thường của tình yêu.
Vì sao rời đi lại khó đến vậy?
Người ngoài thường hỏi sao không bỏ đi cho rồi. Nhưng người trong cuộc có rất nhiều sợi dây: còn tình cảm, còn những kỷ niệm đẹp, hy vọng người kia sẽ thay đổi, phụ thuộc về tiền bạc, có con chung, sợ bị người xung quanh đánh giá.
Mối quan hệ độc hại thường xen kẽ những lúc rất tệ với những lúc rất ngọt ngào. Chính những lúc ngọt ngào đó khiến người ta tin rằng mọi thứ có thể ổn, và ở lại.
Sau thời gian dài bị hạ thấp, lòng tự tin cũng bị bào mòn. Người ta tin rằng không ai khác sẽ thương mình, hoặc mình không thể tự sống được.
Nếu bạn đang ở trong hoàn cảnh này, xin đừng tự trách vì chưa rời đi. Hiểu được vì sao mình còn ở lại là bước đầu để tìm ra con đường.
Chuẩn bị rời đi an toàn
Hãy nói với ít nhất một người tin cậy: bạn thân, người thân, đồng nghiệp. Họ có thể là chỗ dựa, nơi ở tạm, người làm chứng khi cần.
Chuẩn bị những thứ cần thiết: giấy tờ tuỳ thân, giấy tờ của con, một ít tiền riêng, điện thoại, thuốc men, để ở chỗ dễ lấy hoặc gửi người tin cậy.
Nếu có bạo lực hoặc đe doạ, đừng nói trước kế hoạch rời đi với người kia, vì thời điểm rời đi có thể là lúc nguy hiểm nhất. Hãy liên hệ chính quyền địa phương, công an, hoặc các tổ chức hỗ trợ phụ nữ và trẻ em ở nơi bạn sống. Khi nguy hiểm trước mắt, gọi ngay số khẩn cấp của công an.
Lưu lại bằng chứng nếu an toàn để làm: tin nhắn đe doạ, ảnh vết thương, giấy khám bệnh. Chúng có thể cần thiết sau này.
Sau khi rời đi: tự chữa lành
Rời đi không làm nỗi đau biến mất ngay. Có thể bạn sẽ nhớ người kia, nghi ngờ quyết định của mình, thậm chí muốn quay lại. Những cảm xúc đó là bình thường.
Hãy bao quanh mình bằng những người tử tế. Kết nối lại với bạn bè, gia đình mà có thể bạn đã xa trong thời gian qua. Họ thường mừng vì bạn trở lại hơn là trách.
Tìm tới chuyên gia tâm lý nếu có thể. Sau một thời gian dài bị kiểm soát hay hạ thấp, việc xây lại lòng tự tin và học cách nhận ra dấu hiệu sớm ở những mối quan hệ sau là điều rất đáng được giúp đỡ.
Bạn xứng đáng có một mối quan hệ mà ở đó bạn không phải sợ. Rời đi không phải là thất bại, mà là một lựa chọn can đảm cho chính mình.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết mình đang ở trong mối quan hệ độc hại?
Để ý xem bạn có thường xuyên lo lắng, phải dè chừng lời nói, bị kiểm soát, bị hạ thấp, bị cô lập khỏi bạn bè gia đình hay không. Những khuôn mẫu lặp lại quan trọng hơn một lần cãi vã.
Người kia hứa sẽ thay đổi thì có nên tin?
Hãy nhìn vào hành động lâu dài chứ không chỉ lời hứa. Nếu hứa nhiều lần mà khuôn mẫu cũ vẫn lặp lại, đặc biệt khi có bạo lực, lời hứa không đủ để bảo đảm an toàn.
Bị bạo lực gia đình thì tìm sự giúp đỡ ở đâu?
Liên hệ công an, chính quyền địa phương, các tổ chức hỗ trợ phụ nữ và trẻ em, và người thân tin cậy. Khi nguy hiểm trước mắt, gọi ngay số khẩn cấp của công an.
Tình bạn có thể độc hại không?
Có. Một người bạn luôn hạ thấp bạn, lợi dụng, kiểm soát hoặc khiến bạn thấy tệ sau mỗi lần gặp cũng là mối quan hệ cần xem lại.
Rời đi rồi vẫn nhớ người kia có bình thường không?
Rất bình thường, vì vẫn còn những kỷ niệm và gắn bó. Hãy nhắc mình lý do đã rời đi, dựa vào người tin cậy và tìm chuyên gia nếu cảm xúc quá nặng nề.
