Làm việc nhóm với người khác thế hệ sẽ bớt va chạm khi mỗi bên thấy được điểm mạnh thật của bên kia, tò mò hỏi thay vì vội đánh giá, và cùng thống nhất những thứ nhỏ mà hay gây cãi nhau như cách liên lạc, giờ giấc, cách nói trong họp. Khác tuổi không phải vấn đề, hiểu lầm mới là vấn đề.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Ở nhiều chỗ làm hôm nay, một nhóm năm người có thể trải dài ba mươi năm tuổi. Người lớn thấy người trẻ thiếu kiên nhẫn, người trẻ thấy người lớn chậm đổi mới. Tập này mình thử ngồi ở giữa, nghe cả hai phía.
Thật ra khác nhau ở những chỗ nào
Phần lớn va chạm giữa các thế hệ ở chỗ làm nằm ở những chuyện rất nhỏ. Người lớn tuổi quen gọi điện khi có việc, người trẻ thấy gọi đột ngột là làm phiền và thích nhắn tin hơn. Người này coi trả lời tin trong vài phút là lịch sự, người kia nghĩ trong ngày là được.
Cách hiểu về tôn trọng cũng khác. Có người coi trọng thứ bậc, mong người ít tuổi chào hỏi, xưng hô đúng mực. Có người coi trọng sự thẳng thắn, nghĩ góp ý thẳng với ai cũng được, miễn là đúng việc.
Rồi còn cách làm việc với công cụ mới. Người trẻ quen tự mày mò, người lớn thích được chỉ từng bước. Không bên nào sai, chỉ là hai cách học khác nhau.
Điều cần nhớ là đây chỉ là xu hướng chung. Có người năm mươi tuổi dùng công nghệ giỏi hơn cả nhóm, có người hai mươi tuổi rất trọng lễ nghĩa. Vơ đũa cả nắm theo tuổi là cách nhanh nhất để hiểu sai một con người.
Mỗi thế hệ mang theo một thứ quý
Người đi làm lâu năm mang theo những thứ không học được trong sách: biết khách hàng nào cần nói chuyện thế nào, nhớ vì sao quy trình này từng được đặt ra, đã thấy những cái sai mà người trẻ chưa kịp gặp. Họ cũng thường bình tĩnh hơn khi có chuyện.
Người trẻ mang theo cái nhìn mới, sự nhanh nhạy với công cụ, và câu hỏi vì sao phải làm thế này. Câu hỏi ấy đôi khi làm người lớn khó chịu, nhưng nó cũng là thứ giúp tổ chức bỏ đi những việc thừa đã làm theo quán tính nhiều năm.
Một nhóm chỉ toàn người lớn tuổi có thể vững mà chậm. Một nhóm chỉ toàn người trẻ có thể nhanh mà dễ vấp lại những lỗi người trước đã vấp. Trộn lại, nếu biết cách, là một lợi thế.
Hãy thử tự hỏi: trong nhóm mình, người khác tuổi nhất với mình giỏi ở việc gì mà mình chưa giỏi. Nếu chưa trả lời được, có lẽ mình chưa nhìn kỹ.
Tò mò thay vì định kiến
Định kiến thường lộ ra trong những câu nói buột miệng. Bọn trẻ bây giờ không chịu được khổ. Thời của các bác khác rồi. Mỗi câu như vậy đóng lại một cánh cửa nói chuyện.
Thử đổi câu khẳng định thành câu hỏi. Thay vì nghĩ em này lười, hãy hỏi em đang vướng ở đâu mà chưa xong. Thay vì nghĩ chú ấy bảo thủ, hãy hỏi trước đây chú từng làm theo cách mới này chưa, có gì không ổn.
Có một tình huống mình hay nghe: một anh kỹ sư gần năm mươi tuổi và một cô kỹ sư mới vào nghề cãi nhau về cách lập báo cáo. Khi ngồi lại hỏi nhau, hoá ra cách cũ của anh được đặt ra sau một lần sai số làm hỏng cả lô hàng, còn cách mới của cô nhanh hơn mà vẫn giữ được bước kiểm đó. Hai người ghép lại thành một cách tốt hơn cả hai.
Tò mò không có nghĩa là phải đồng ý. Nó chỉ có nghĩa là hiểu trước, đánh giá sau.
Thống nhất cách làm việc từ đầu
Nhiều xích mích tan biến khi nhóm ngồi lại thống nhất vài điều cơ bản. Việc gấp thì gọi điện hay nhắn tin. Tin nhắn ngoài giờ thì có cần trả lời ngay không. Tài liệu chung để ở đâu.
Trong họp, cũng nên thống nhất cách góp ý: ai cũng được nói, góp ý vào việc chứ không vào người, người ít tuổi nói trước để không bị tiếng nói của người lớn lấn át. Một quy tắc nhỏ như thế giúp người trẻ dám lên tiếng mà người lớn không thấy bị xem nhẹ.
Chuyện xưng hô cũng đáng nói ra. Có nhóm gọi nhau bằng tên, có nhóm vẫn anh chị em theo tuổi. Không có đúng sai, chỉ cần mọi người cùng biết và thoải mái.
Những thoả thuận này nên được nhắc lại khi có người mới vào. Người mới thường lúng túng nhất vì không ai nói cho họ biết luật ngầm của nhóm.
Kèm cặp hai chiều
Ở nhiều nơi, người lớn tuổi kèm người trẻ là chuyện tự nhiên. Ít ai nghĩ tới chiều ngược lại: người trẻ chỉ cho người lớn một công cụ mới, một cách tìm thông tin, một cách nói chuyện với khách hàng trẻ.
Khi kèm cặp đi hai chiều, cả hai bên đều vừa là thầy vừa là trò, và khoảng cách thứ bậc mềm đi. Người lớn thấy mình vẫn học được, người trẻ thấy mình có giá trị ngay từ đầu.
Cách bắt đầu rất nhẹ: một buổi cà phê, người này chỉ người kia một việc, rồi đổi lại. Không cần chương trình gì to tát.
Cuối cùng, ai rồi cũng sẽ là người lớn tuổi nhất trong một nhóm nào đó. Cách bạn đối xử với người khác tuổi hôm nay, có khi là cách bạn mong được đối xử sau này.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đồng nghiệp khác thế hệ hay hiểu lầm nhau?
Thường vì khác thói quen nhỏ như cách liên lạc, giờ trả lời tin nhắn, cách xưng hô và cách góp ý. Khi những điều này không được nói ra, mỗi bên dễ đoán sai ý bên kia.
Làm sao góp ý cho đồng nghiệp lớn tuổi hơn mà không bị coi là hỗn?
Nói riêng, mở đầu bằng sự tôn trọng kinh nghiệm của họ, tập trung vào việc cụ thể và đưa ra đề xuất dưới dạng câu hỏi. Giọng mềm mà nội dung rõ.
Người trẻ có nên chỉ công nghệ cho người lớn trong nhóm?
Có, nếu làm khéo và kiên nhẫn: chỉ từng bước, để họ tự làm thay vì làm hộ, và không tỏ ra sốt ruột. Đổi lại, hãy học từ kinh nghiệm của họ.
Quản lý một nhóm nhiều thế hệ cần lưu ý gì?
Thống nhất luật làm việc chung, tạo cơ hội cho mọi người lên tiếng, ghép cặp người khác tuổi trong dự án và tránh định kiến theo tuổi khi giao việc hay đánh giá.
Khoảng cách thế hệ có phải lúc nào cũng xấu?
Không. Khi được dùng đúng, sự khác biệt giúp nhóm vừa có kinh nghiệm vừa có ý tưởng mới, vừa chắc chắn vừa nhanh nhạy.
