Sửa lại thay vì mua mới là một trong những cách sống gọn nhất: nhà bớt đồ mới vào, mình giữ được những món đã quen tay, và những người thợ sửa quanh mình có thêm việc. Trước khi bỏ một món đồ hỏng, hãy hỏi ba câu: nó có sửa được không, sửa có đáng không, và ai sửa được.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Hồi nhỏ, có lẽ bạn từng thấy bà khâu lại đôi dép đứt quai, ông dán lại chiếc ô gãy nan, bố mang quạt ra đầu ngõ nhờ chú thợ thay tụ. Ngày nay đồ mới rẻ và nhanh, nhiều người bỏ luôn thay vì sửa. Tập này mình nói về thói quen sửa đồ, và vì sao nó hợp với lối sống gọn.
Vì sao sửa đồ lại là sống gọn?
Mỗi món đồ mới mua về là một món phải tìm chỗ để. Mỗi món đồ hỏng bị bỏ là một món đi ra bãi rác. Sửa lại một món đồ là tránh được cả hai: không thêm đồ, không bớt thành rác.
Đồ đã dùng lâu thường hợp với mình hơn đồ mới. Đôi giày đã quen chân, chiếc ghế đã vừa lưng, con dao đã quen tay. Bỏ đi để mua món mới, mình lại phải làm quen lại từ đầu, và đôi khi món mới không bằng.
Một bà cụ ở một thị trấn nhỏ kể rằng đôi dép bà đi đã được khâu lại quai ba lần. Con cháu mua cho đôi mới, bà cất trong tủ, vẫn đi đôi cũ. Bà bảo đôi này nó biết chân bà, đi không đau.
Sửa đồ còn là một cách trân trọng: trân trọng món đồ, công người làm ra nó, và tiền mình đã bỏ ra. Một món đồ có vết khâu, vết dán cũng mang theo câu chuyện của nhà mình, như chiếc áo mẹ vá lại khuỷu tay, chiếc ghế bố đóng thêm thanh gỗ. Những vết sửa đó làm đồ vật thành của riêng mình theo một cách mà đồ mới không làm được.
Ba câu hỏi trước khi bỏ một món hỏng
Câu thứ nhất: nó có sửa được không. Nhiều hỏng hóc trông nặng nhưng thật ra chỉ là một bộ phận nhỏ. Quạt không quay có khi chỉ do tụ điện, nồi cơm không nóng có khi chỉ do rơ le, giày bung đế chỉ cần dán lại.
Câu thứ hai: sửa có đáng không. So sánh chi phí sửa với giá trị món đồ và thời gian nó còn dùng được. Nếu sửa gần bằng mua mới mà món đồ đã rất cũ, có lẽ nên thay. Nhưng nhiều khi chi phí sửa nhỏ hơn rất nhiều so với mình nghĩ.
Câu thứ ba: ai sửa được. Có những thứ mình tự sửa, có những thứ cần thợ. Quanh nhà thường có thợ sửa giày, thợ may, thợ điện, thợ sửa đồ gia dụng. Hỏi hàng xóm, người quen là biết.
Đặt ba câu hỏi này thành thói quen, bạn sẽ thấy số đồ phải bỏ giảm hẳn.
Những người thợ sửa quanh mình
Ở nhiều khu phố Việt Nam vẫn còn những người thợ sửa đầu ngõ: chú sửa quạt, cô sửa quần áo, bác đánh giày, anh sửa xe, cửa hàng sửa đồ điện nhỏ. Họ là một phần quý của đời sống, và họ sống nhờ những người còn mang đồ đi sửa.
Một anh thợ sửa quạt đầu ngõ kể rằng khách anh giờ ít hơn trước, phần lớn là người lớn tuổi. Người trẻ hay bỏ luôn quạt hỏng. Anh bảo nhiều chiếc quạt người ta bỏ chỉ cần thay một linh kiện nhỏ là chạy thêm được nhiều năm.
Khi mang đồ đi sửa, bạn không chỉ giữ được món đồ. Bạn giữ cho những nghề đó còn sống, và có thêm những người quen trong khu phố mà mình có thể nhờ khi cần.
Hãy lưu số điện thoại của vài người thợ tin cậy. Khi đồ hỏng, gọi họ trước khi mở trang mua sắm.
Những việc sửa nhỏ tự làm được
Có những việc sửa đơn giản bạn có thể tự làm: khâu lại nút áo, khâu đường chỉ bung, dán đế giày bằng keo dán chuyên dụng, siết lại ốc chân bàn ghế lỏng, thay pin điều khiển, thay dây quai túi.
Một hộp dụng cụ nhỏ trong nhà là đủ: kim chỉ vài màu, kéo, keo dán, tua vít, kìm, băng dính. Để chúng ở một chỗ cố định, cả nhà đều biết.
Với đồ điện, chỉ tự sửa những việc rất đơn giản và an toàn như thay pin, thay bóng đèn khi đã ngắt điện. Những việc liên quan tới điện lưới, mạch điện bên trong, bếp ga thì nên nhờ thợ có chuyên môn để đảm bảo an toàn.
Tự sửa được một món đồ cho bạn một cảm giác rất đặc biệt, cảm giác mình có thể chăm sóc những thứ mình có. Trẻ con nhìn bố mẹ sửa đồ cũng học được điều đó.
Khi nào nên thay mới thật
Sửa đồ không có nghĩa là không bao giờ thay mới. Có những lúc thay mới là lựa chọn đúng. Khi món đồ không còn an toàn, như dây điện chảy vỏ, nồi áp suất hỏng van, mũ bảo hiểm đã va đập mạnh, thì nên thay.
Khi chi phí sửa liên tục cộng lại đã vượt quá giá trị, hoặc món đồ hỏng hết chỗ này tới chỗ khác, cũng là lúc nên thay. Một chiếc máy cũ tốn điện nhiều có khi cũng đáng thay bằng loại tiết kiệm hơn.
Khi thay mới, hãy chọn món bền, dễ sửa, có linh kiện thay thế. Hỏi người bán xem món này hỏng thì sửa ở đâu. Một món đồ sửa được là một món sống lâu.
Và món cũ thì cho người thu mua phế liệu hay thợ sửa lấy linh kiện, để nó tiếp tục có ích một chút nữa.
Câu hỏi thường gặp
Đồ hỏng có nên sửa không?
Hỏi ba câu: có sửa được không, sửa có đáng so với giá trị món đồ không và ai sửa được. Nhiều hỏng hóc chỉ là một bộ phận nhỏ, sửa rất nhanh.
Những việc sửa nào có thể tự làm ở nhà?
Khâu nút, khâu chỉ bung, dán đế giày, siết ốc bàn ghế, thay pin. Việc liên quan tới điện lưới hay bếp ga thì nên nhờ thợ.
Khi nào nên thay đồ mới thay vì sửa?
Khi món đồ không còn an toàn, khi chi phí sửa liên tục vượt giá trị, hoặc khi nó hỏng hết chỗ này tới chỗ khác.
Làm sao tìm thợ sửa đồ đáng tin?
Hỏi hàng xóm, người quen trong khu phố, và lưu số điện thoại của vài người thợ tin cậy để gọi khi cần.
Mua đồ mới nên chọn thế nào để dùng lâu?
Chọn món bền, dễ sửa, có linh kiện thay thế, và hỏi người bán xem khi hỏng thì sửa ở đâu.
