Tự sửa bài viết của mình hiệu quả nhất theo ba bước: để bài nguội ít nhất một đêm, đọc to từ đầu tới cuối để nghe ra chỗ vấp, rồi cắt những câu, những chữ không làm thêm được gì cho người đọc. Phần lớn bài viết hay lên nhờ bớt đi chứ không nhờ thêm vào.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Một chị kế toán được giao viết một bài cho bản tin nội bộ của công ty, kể về chuyến đi thiện nguyện của phòng. Chị viết xong trong một buổi tối, đọc lại thấy sao sao mà không biết sửa chỗ nào. Gửi đi thì ngại, giữ lại thì sắp tới hạn. Tập này là những gì chị đã làm trong hai ngày sau đó.
Để bài nguội
Ngay sau khi viết xong, mình không thể đọc bài của mình một cách khách quan. Đầu vẫn còn nhớ mình định nói gì, nên mắt đọc thấy điều mình định nói chứ không thấy điều mình đã thật sự viết ra.
Để bài nguội ít nhất một đêm. Nếu có thời gian, hai ba ngày càng tốt. Khi quay lại, mình đọc gần giống một người lạ, và những chỗ rối, chỗ thiếu tự hiện ra.
Chị kế toán gấp máy tính lại, đi ngủ, sáng hôm sau mới mở ra. Chị kể đọc lại thấy ngay đoạn thứ hai lặp lại đúng ý của đoạn đầu, điều mà tối hôm trước chị không hề nhận ra.
Để nguội cũng giúp mình bớt yêu những câu mình vừa viết. Lúc mới viết xong, câu nào cũng thấy quý vì mình đã nghĩ ra nó. Qua một đêm, mình đủ tỉnh để thấy câu nào thật sự cần và câu nào chỉ là mình thích.
Nếu bị gấp, không đợi được qua đêm, thì ít nhất đi làm việc khác nửa tiếng, uống nước, đi bộ một vòng rồi quay lại. Một khoảng cách nhỏ vẫn hơn không.
Đọc to từ đầu tới cuối
Đây là bước quan trọng nhất mà ít ai làm. Đọc to bài viết của mình, đúng giọng như đang kể cho ai nghe. Tai bắt được những thứ mắt bỏ qua.
Chỗ nào mình đọc vấp, đó là câu cần sửa. Chỗ nào phải lấy hơi giữa chừng, câu quá dài, cần cắt làm hai. Chỗ nào đọc lên thấy ngượng, thấy không giống mình nói, đó là câu đang cố tỏ ra văn vẻ.
Chị kế toán đọc to trong phòng làm việc lúc trưa vắng. Chị đánh dấu bằng bút chì mỗi chỗ vấp. Một trang có tới bảy dấu. Chị bảo nếu chỉ đọc thầm, chị chỉ thấy được hai.
Nếu ngại đọc to, có thể đọc thì thầm, hoặc nhờ máy đọc thành tiếng bài viết của mình rồi nghe. Nghe giọng khác đọc bài mình, chỗ lủng củng lộ ra rất rõ.
Đọc to cũng giúp kiểm nhịp. Một bài viết dễ đọc có câu ngắn câu dài xen nhau, không phải toàn câu dài lê thê hay toàn câu cụt lủn.
Cắt câu thừa, chữ thừa
Sau khi đọc to, bắt đầu cắt. Hỏi từng câu một: nếu bỏ câu này, người đọc có mất gì không. Nếu không mất gì, bỏ.
Những câu hay thừa nhất là câu mở đầu vòng vo, như trong cuộc sống bận rộn ngày nay, ai cũng biết rằng. Câu nhắc lại điều vừa nói ở câu trước. Câu kết luận nói lại toàn bộ bài một lần nữa.
Chữ thừa cũng nhiều: rất, thật sự, vô cùng, có thể nói là, một cách. Những chữ này làm câu dài thêm mà không làm nghĩa mạnh thêm. Thử bỏ đi, đọc lại, thường câu sẽ gọn và chắc hơn.
Chị kế toán cắt bài từ hai trang xuống còn một trang rưỡi. Chị tiếc vài câu mình thích, nhưng khi đọc lại bản đã cắt, chị thấy bài sáng hẳn ra.
Kiểm xem người đọc có hiểu không
Bước tiếp theo là đặt mình vào chỗ người đọc. Người đọc bản tin công ty không đi chuyến thiện nguyện, họ không biết xã ấy ở đâu, đường đi thế nào, ai là ai. Những gì với mình là hiển nhiên, với họ là trống.
Đọc lại và hỏi: chỗ nào người đọc sẽ thắc mắc. Thêm vào đó một câu giải thích ngắn. Ví dụ thay vì viết cả đoàn tới điểm trường, viết cả đoàn đi gần ba tiếng đường đèo tới một điểm trường lẻ chỉ có hai lớp ghép.
Kiểm cả những chữ viết tắt, tên riêng, thuật ngữ trong nghề. Mình quen dùng, người khác chưa chắc hiểu.
Nếu được, nhờ một người không liên quan đọc thử, hỏi họ chỗ nào khó hiểu. Một người đọc thật bao giờ cũng thấy điều mà người viết không thấy.
Lần đọc cuối và buông tay
Cuối cùng là lần đọc kiểm lỗi chính tả, tên người, con số, ngày tháng. Lần này đọc chậm, không để ý nội dung, chỉ nhìn từng chữ. Lỗi chính tả nhỏ nhưng làm người đọc mất tin vào cả bài.
Rồi buông tay. Bài viết không bao giờ hoàn hảo, và sửa mãi có khi làm nó cứng đi. Khi đã sửa qua các bước trên, bài đã tốt hơn nhiều so với bản đầu, và đó là điều quan trọng.
Chị kế toán gửi bài đúng hạn. Tuần sau, chị trưởng phòng nhắn riêng bảo đọc bài thấy như được đi cùng đoàn. Chị kể lời khen ấy làm chị muốn viết thêm.
Lần tới khi viết xong một bài, dù là một bài đăng, một lá thư hay một báo cáo, thử để nó nguội, đọc to, và cắt bớt. Bạn sẽ ngạc nhiên vì chính bài của mình có thể hay lên nhiều tới thế.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đọc to giúp sửa bài tốt hơn?
Vì tai bắt được chỗ vấp, câu quá dài và câu không tự nhiên mà mắt đọc thầm thường bỏ qua. Chỗ nào đọc lên thấy vấp là chỗ cần sửa.
Nên để bài nguội bao lâu?
Ít nhất một đêm. Nếu có thời gian, hai ba ngày càng tốt. Gấp quá thì đi làm việc khác nửa tiếng rồi quay lại.
Làm sao biết câu nào là câu thừa?
Thử bỏ câu đó rồi đọc lại. Nếu người đọc không mất thông tin hay cảm xúc gì, câu đó thừa. Câu mở đầu vòng vo và câu nhắc lại ý cũ thường là câu thừa.
Có nên nhờ người khác sửa bài?
Nên nhờ một người đọc thử để chỉ chỗ khó hiểu. Nhưng phần sửa chính nên do bạn làm, để bài vẫn mang giọng của bạn.
Sửa bao nhiêu lần thì dừng?
Khi đã qua các bước để nguội, đọc to, cắt bớt, kiểm người đọc và kiểm chính tả, hãy dừng. Sửa quá nhiều có thể làm bài mất tự nhiên.
