Lời tiễn biệt người thân không cần dài hay văn hoa. Nó nên kể lại người ấy qua vài việc nhỏ có thật mà ai trong nhà cũng nhớ, thay vì liệt kê những đức tính chung chung, rồi nói một lời cảm ơn và một lời từ biệt. Nếu sợ mình không đọc nổi, hoàn toàn có thể nhờ một người khác đọc thay.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này nhẹ giọng hơn thường lệ. Mình kể lại chuyện một người con gái cả, được cả nhà giao viết vài lời tiễn mẹ trong buổi lễ tiễn đưa. Cô ngồi bên cửa sổ suốt một buổi chiều, tờ giấy trước mặt trắng trơn. Cô bảo không phải vì không có gì để viết, mà vì có quá nhiều, và mỗi chữ đều làm cô khóc.
Không cần viết hay, chỉ cần viết thật
Trong lúc tang gia bối rối, không ai đòi hỏi một bài văn hay. Người đến dự cũng không chờ nghe văn chương. Họ chờ được nghe về người đã mất, được nhớ lại người ấy cùng nhau một lần nữa.
Những bài tiễn biệt cảm động nhất thường rất giản dị. Chúng nói về người ấy như người ấy từng sống: với những thói quen, những câu nói quen, những việc nhỏ lặp lại hằng ngày.
Vì thế, đừng lo câu chữ. Hãy viết như đang kể về mẹ cho một người chưa từng gặp mẹ nghe.
Có người lo rằng viết về người thân vừa mất ngay trong những ngày tang là quá sức. Nếu thấy không thể, cứ nói với gia đình. Không ai bắt buộc ai phải đứng lên. Lời tiễn biệt là một món quà, không phải một nghĩa vụ.
Người con gái cả viết câu đầu tiên: mẹ là người hiền hậu, tần tảo. Rồi cô dừng lại, gạch đi, vì thấy câu ấy giống mọi bài điếu văn cô từng nghe. Cô quyết định bắt đầu bằng một chuyện.
Kể người ấy qua vài việc nhỏ
Thay vì viết mẹ là người tần tảo, hy sinh cả đời cho con, cô viết: mỗi sáng mẹ dậy lúc trời còn tối để nấu nồi xôi, gói từng phần cho các con mang đi học, phần của mẹ thì là chỗ cháy dưới đáy nồi. Cả nhà ai cũng nhớ tiếng mẹ cạo nồi lúc năm giờ sáng.
Một việc nhỏ như vậy nói về sự tần tảo rõ hơn mọi tính từ. Người nghe sẽ thấy mẹ, chứ không chỉ nghe về mẹ.
Chọn hai ba việc nhỏ như thế là đủ. Một việc về cách người ấy thương con cháu, một việc về cách người ấy sống với hàng xóm, một việc làm mọi người mỉm cười. Đúng, trong lời tiễn biệt vẫn có chỗ cho một nụ cười, như câu cửa miệng của mẹ, cái tật mẹ hay giấu tiền dưới đáy hộp bánh.
Nụ cười nhẹ giữa nước mắt không làm buổi lễ bớt trang nghiêm. Nó nhắc mọi người rằng người ấy đã sống một đời đầy đủ, có cả niềm vui.
Nếu không tự nhớ hết, hãy hỏi anh chị em, hỏi cô dì chú bác. Mỗi người giữ một mảnh, ghép lại thành chân dung đầy đặn hơn.
Lời cảm ơn và lời từ biệt
Sau những việc nhỏ, nói một lời cảm ơn. Cảm ơn mẹ vì những gì mẹ đã làm. Cảm ơn những người đã chăm sóc mẹ những ngày cuối. Cảm ơn bà con xóm giềng, bạn bè đã đến tiễn đưa.
Rồi một lời từ biệt ngắn. Không cần câu chữ lớn lao. Có khi chỉ là: mẹ ơi, mẹ nghỉ ngơi nhé, các con sẽ thương nhau như mẹ dặn.
Lời tiễn biệt không nên quá dài, vì người nói và người nghe đều đang rất mệt. Vài phút đọc là vừa. Ngắn mà thật sẽ ở lại trong lòng mọi người lâu hơn dài mà chung chung.
Về nghi thức, mỗi vùng miền, mỗi gia đình, mỗi tín ngưỡng có cách riêng. Nếu không chắc phần nào nên nói, nói lúc nào, hãy hỏi người lớn tuổi trong họ hoặc người lo việc tang lễ.
Nếu sợ không đọc nổi
Nhiều người sợ đứng lên rồi nghẹn, không đọc được. Đó là nỗi sợ rất thật. Có vài cách giúp.
Viết chữ to, rõ, ngắt dòng thưa để mắt dễ theo dù đang nhoè. Tập đọc to trước vài lần, một mình hoặc với người thân, để những chỗ dễ xúc động không bất ngờ.
Nếu lúc đọc bị nghẹn, cứ dừng lại, hít thở, rồi đọc tiếp. Không ai trách. Những khoảng lặng ấy cũng là một phần của lời tiễn biệt.
Và nếu biết chắc mình không thể, hãy nhờ một người khác đọc thay, một người anh em, một người bạn thân của gia đình. Lời vẫn là của mình. Người đọc chỉ mượn giọng.
Giữ lại những dòng đã viết
Sau buổi lễ, đừng vứt tờ giấy. Nhiều gia đình giữ lại lời tiễn biệt, chép vào sổ gia đình, hoặc in ra gửi cho những người thân ở xa không về kịp.
Năm tháng qua đi, những dòng ấy là một cách để con cháu biết người ông, người bà của mình là người thế nào, qua những việc nhỏ có thật.
Viết lời tiễn biệt cũng là một cách để chính mình bắt đầu đi qua nỗi buồn. Ngồi nhớ lại, chọn lựa, viết ra, mình được ở bên người ấy thêm một buổi chiều.
Nếu sau đó nỗi buồn kéo dài và nặng nề tới mức ảnh hưởng ăn ngủ, công việc trong nhiều tuần, hãy chia sẻ với người thân và tìm gặp bác sĩ hay chuyên gia tâm lý. Người ở lại cũng cần được chăm sóc.
Câu hỏi thường gặp
Lời tiễn biệt người thân nên dài bao nhiêu?
Vài phút đọc là vừa, khoảng một trang. Ngắn và thật sẽ chạm tới người nghe hơn bài dài liệt kê đức tính.
Nên kể những gì về người đã mất?
Vài việc nhỏ có thật cho thấy người ấy sống và thương người ra sao, cùng lời cảm ơn và lời từ biệt. Có thể hỏi người thân để có thêm kỷ niệm.
Có được kể chuyện vui trong lời tiễn biệt không?
Có thể, nếu nhẹ nhàng và phù hợp với gia đình. Một kỷ niệm làm mọi người mỉm cười nhắc rằng người ấy đã có một đời đầy đủ.
Không đọc nổi vì xúc động thì làm sao?
Tập trước, viết chữ to, dừng lại hít thở khi nghẹn. Nếu biết chắc không thể, nhờ một người thân đọc thay; lời vẫn là của bạn.
Nghi thức tang lễ mỗi nơi khác nhau thì phải làm sao?
Hỏi người lớn tuổi trong họ hoặc người lo việc tang lễ ở địa phương để biết phần nói lời tiễn biệt đặt ở đâu và nên nói thế nào cho hợp.
