Một lời xin lỗi đúng có năm phần: nhận rõ mình đã làm gì, nói ra điều đó đã làm người kia buồn hay thiệt thòi thế nào, không kèm chữ nhưng để bào chữa, nói mình sẽ làm gì để sửa hay để không lặp lại, và cho người kia thời gian để nguôi. Thiếu một phần, lời xin lỗi dễ nghe như một thủ tục.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Ai cũng từng nói xin lỗi rồi thấy người kia vẫn giận, và ai cũng từng nghe một lời xin lỗi mà càng nghe càng bực. Tập này nói về sự khác nhau giữa hai kiểu đó.
Vì sao nhiều lời xin lỗi không có tác dụng?
Lời xin lỗi thất bại phổ biến nhất là xin lỗi chung chung. Xin lỗi nhé, được chưa. Người nghe không biết người kia xin lỗi vì điều gì, có hiểu mình đã làm tổn thương thế nào không. Họ cảm thấy bị cho qua cho xong.
Kiểu thứ hai là xin lỗi kèm điều kiện: xin lỗi nếu em thấy buồn. Câu này đẩy trách nhiệm về phía người bị tổn thương, như thể vấn đề là họ quá nhạy cảm.
Kiểu thứ ba là xin lỗi rồi giải thích dài. Anh xin lỗi, nhưng hôm đó anh mệt, sếp ép, đường tắc. Phần sau chữ nhưng thường xoá sạch phần trước.
Và kiểu thứ tư là xin lỗi mà không thay đổi. Lần nào cũng xin lỗi về cùng một chuyện, dần dần lời xin lỗi mất giá trị hoàn toàn. Tới một lúc, người nghe không còn tin vào lời, chỉ còn chờ xem hành động, và đó là lúc mối quan hệ đã mỏng đi rất nhiều.
Năm phần của một lời xin lỗi đúng
Phần một, gọi tên việc mình làm. Anh xin lỗi vì đã quên sinh nhật em. Cụ thể, không vòng vo.
Phần hai, nói ra ảnh hưởng. Anh biết em đã chờ cả buổi tối, và em thấy mình không được quan tâm. Phần này cho người kia thấy mình hiểu họ đau ở đâu, đây thường là phần làm người ta nguôi nhất.
Phần ba, nhận trách nhiệm mà không bào chữa. Đó là lỗi của anh. Nếu có hoàn cảnh cần giải thích, có thể nói sau, khi người kia đã sẵn sàng nghe, và nói ngắn.
Phần bốn, nói cách sửa. Anh đã ghi tất cả ngày quan trọng của mình vào lịch có nhắc trước. Tối mai mình đi ăn bù nhé. Phần năm, cho thời gian. Đừng đòi người kia tha thứ ngay. Câu em tha cho anh chưa nói quá sớm biến lời xin lỗi thành một yêu cầu.
Xin lỗi con cái: điều nhiều cha mẹ ngại
Nhiều cha mẹ nghĩ xin lỗi con là mất uy. Thực tế ngược lại. Khi bố mẹ nói bố xin lỗi vì đã quát con lúc chiều, bố đã mất bình tĩnh, con học được hai điều quý: người lớn cũng sai, và người lớn biết nhận sai.
Đứa trẻ được xin lỗi đúng cách học cách xin lỗi người khác một cách tự nhiên, không phải vì bị ép nói xin lỗi đi.
Xin lỗi con cũng có năm phần như trên, chỉ cần nói ngắn hơn, bằng lời con hiểu. Và cũng giữ lời hứa sửa, vì trẻ con nhớ rất kỹ.
Một người mẹ kể rằng sau lần đầu tiên chị xin lỗi con gái tám tuổi vì đã mắng oan, con bé ôm chị và nói con cũng xin lỗi vì đã cãi mẹ. Chị nói, chưa bao giờ ép mà con lại tự xin lỗi như thế.
Xin lỗi ở chỗ làm
Ở chỗ làm, xin lỗi cần gọn và đi kèm hành động sửa. Em xin lỗi vì đã gửi nhầm số liệu cho khách. Em đã gửi lại bản đúng và gọi giải thích với khách. Lần sau em sẽ nhờ một người trong nhóm kiểm tra lại trước khi gửi.
Không cần tự trách quá mức hay xin lỗi nhiều lần. Một lời xin lỗi rõ ràng kèm cách sửa cho thấy bạn chuyên nghiệp.
Cũng tránh xin lỗi cho những thứ không phải lỗi của mình chỉ để giữ hoà khí. Xin lỗi quá thường xuyên có thể làm người khác nghĩ bạn luôn sai, và làm giảm giá trị những lời xin lỗi thật.
Thay vì nói xin lỗi đã làm phiền, có thể nói cảm ơn anh đã dành thời gian. Câu cảm ơn giữ được sự lịch sự mà không tự hạ thấp mình.
Khi người kia chưa tha thứ
Bạn đã xin lỗi đúng cách mà người kia vẫn giận. Điều đó có thể khiến bạn thấy bất công. Nhưng tha thứ là quyền của người bị tổn thương, và nó cần thời gian, tuỳ mức độ tổn thương.
Trong lúc chờ, hãy để hành động nói thay. Giữ lời hứa sửa, đối xử tử tế, không nhắc đi nhắc lại chuyện cũ để đòi tha thứ.
Nếu sau một thời gian, người kia vẫn không thể bỏ qua và mối quan hệ tiếp tục căng thẳng, có thể cần một cuộc nói chuyện sâu hơn về điều gì vẫn còn đọng lại, hoặc nhờ một người thứ ba giúp.
Xin lỗi không phải là một nút bấm để mọi thứ trở lại như cũ. Nó là bước đầu tiên của việc sửa chữa, và phần lớn việc sửa chữa diễn ra sau lời xin lỗi, trong những ngày bình thường, qua những việc nhỏ cho người kia thấy mình đã thật sự hiểu.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao xin lỗi rồi mà người kia vẫn giận?
Có thể lời xin lỗi chưa nói rõ điều mình đã làm và ảnh hưởng của nó, có kèm bào chữa, hoặc người kia cần thêm thời gian. Hành động sửa sai đều đặn sẽ giúp họ nguôi dần.
Xin lỗi qua tin nhắn có được không?
Với chuyện nhỏ thì được. Với chuyện lớn hoặc người thân thiết, nên xin lỗi trực tiếp hoặc gọi điện, vì giọng nói và ánh mắt truyền được sự chân thành.
Có nên xin lỗi khi mình không thấy mình sai?
Không cần xin lỗi cho điều mình không làm sai, nhưng có thể nói mình tiếc vì người kia buồn và muốn hiểu thêm. Câu đó mở cuộc nói chuyện mà không nhận lỗi sai.
Cha mẹ xin lỗi con có làm mất uy không?
Không. Xin lỗi đúng lúc giúp con tin tưởng bố mẹ hơn và học được cách nhận lỗi. Uy tín đến từ sự công bằng chứ không từ việc không bao giờ sai.
Làm sao để xin lỗi không bị lặp lại mãi?
Kèm theo mỗi lời xin lỗi một thay đổi cụ thể và giữ đúng thay đổi đó. Nếu vẫn lặp lại, hãy tìm hiểu nguyên nhân sâu hơn của hành vi.
