Anh chị em tranh giành, cãi nhau là chuyện gần như nhà nào có từ hai con trở lên cũng gặp. Bố mẹ không cần làm trọng tài cho mọi vụ; điều giúp nhiều nhất là tránh so sánh các con, dành thời gian riêng cho từng đứa, và dạy con cách tự thương lượng để giải quyết bất đồng.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Cái điều khiển ti vi, miếng bánh to hơn, chỗ ngồi cạnh cửa sổ trên xe, những thứ nhỏ xíu đó có thể biến buổi tối yên bình thành một trận chiến. Nếu bạn đang mệt vì phải phân xử mỗi ngày, tập này dành cho bạn.
Vì sao anh chị em hay tranh giành?
Ở tầng sâu nhất, các con đang tranh nhau một thứ rất quý: sự chú ý và tình thương của bố mẹ. Cái đồ chơi, miếng bánh chỉ là bề mặt. Bên dưới là câu hỏi bố mẹ có thương mình bằng thương anh, bằng thương em không.
Đứa lớn thường thấy mình mất đi vị trí khi em ra đời. Trước đây mọi ánh mắt dành cho mình, giờ phải chia. Đứa nhỏ thì thấy anh chị lúc nào cũng giỏi hơn, được làm nhiều điều hơn. Mỗi đứa có một nỗi ấm ức riêng.
Ngoài ra, cãi nhau với anh chị em cũng là cách trẻ tập sống với người khác. Ở nhà, trong một môi trường an toàn, con tập đòi quyền lợi, tập nhường, tập làm hòa. Những kỹ năng này sau này con mang ra trường lớp và chỗ làm.
Vì vậy mục tiêu không phải là các con không bao giờ cãi nhau, mà là cãi nhau theo cách không làm đau nhau, và biết cách làm hòa.
Không làm trọng tài cho mọi vụ
Khi bố mẹ lao vào phân xử mọi cuộc cãi nhỏ, các con học được một điều: cứ cãi là có người lớn tới giải quyết. Thế là chúng gọi bố mẹ nhiều hơn, mách nhiều hơn, mỗi đứa cố thuyết phục người lớn đứng về phía mình.
Với những vụ nhỏ không có ai bị đau, có thể thử đứng ngoài. Mẹ tin hai đứa tự giải quyết được. Câu nói đó trao lại trách nhiệm cho các con. Lúc đầu có thể ồn ào hơn, nhưng dần dần con sẽ tự tìm cách.
Bố mẹ cần can thiệp ngay khi có đánh nhau, có lời lẽ xúc phạm, hoặc khi đứa lớn hơn dùng sức để bắt nạt đứa nhỏ. Lúc đó hãy tách các con ra, cho mỗi đứa bình tĩnh lại, rồi mới nói chuyện.
Khi can, tránh hỏi ai đánh trước. Câu hỏi này thường không có câu trả lời rõ ràng và chỉ khiến các con đổ lỗi cho nhau. Thay vào đó, nói với cả hai: hai đứa đang rất giận, mình cùng tìm cách để cả hai thấy ổn.
Tránh so sánh các con với nhau
Sao con không ngoan được như em. Chị con hồi bằng tuổi con đã tự làm bài rồi. Những câu so sánh này bật ra rất tự nhiên, nhiều khi với ý tốt là để động viên. Nhưng chúng gieo vào lòng các con sự ganh đua.
Đứa bị so sánh thua thấy mình kém và sinh ra ghét người được khen. Đứa được khen cũng không thoải mái, vì luôn phải giữ vị trí hơn, và bị anh chị em xa lánh. Cả hai đều chịu thiệt.
Thay vào đó, hãy nói về từng con như một người riêng biệt. Con đã tự gấp quần áo hôm nay, giỏi quá. Không cần nhắc tới anh hay em. Mỗi đứa có điểm mạnh riêng, nhịp lớn riêng.
Cũng nên cẩn thận với những vai cố định. Đứa này là đứa học giỏi, đứa kia là đứa nghịch ngợm. Nhãn gắn từ bé có thể theo con rất lâu, và các con dễ sống theo đúng vai bố mẹ đã giao.
Thời gian riêng cho từng đứa
Một trong những cách hiệu quả nhất để giảm tranh giành là cho mỗi con một chút thời gian riêng với bố hoặc mẹ. Không cần nhiều, mười lăm phút mỗi ngày, hay một buổi đi chợ cùng mỗi tuần.
Trong khoảng thời gian đó, con là trung tâm. Không có anh chị em để chia sẻ, không có điện thoại. Chơi trò con chọn, nghe con kể chuyện con muốn kể. Con được lấp đầy tình thương mà không phải tranh.
Khi con đã cảm thấy đủ đầy, con ít cần tranh giành để chứng minh mình được thương. Nhiều bố mẹ ngạc nhiên vì thay đổi nhỏ này làm không khí trong nhà dịu hẳn.
Công bằng không phải là chia đều tuyệt đối mọi thứ. Đứa lớn cần những thứ khác đứa nhỏ. Công bằng là mỗi đứa được đáp ứng điều mình cần. Có thể giải thích với con: mẹ thương hai đứa như nhau, nhưng mỗi đứa cần những điều khác nhau.
Dạy con tự thương lượng
Thay vì giải quyết hộ, hãy dạy con các bước để tự giải quyết. Bước một, mỗi đứa nói điều mình muốn, đứa kia nghe không ngắt lời. Bước hai, cùng nghĩ ra vài cách. Bước ba, chọn một cách cả hai chấp nhận được.
Ban đầu bố mẹ ngồi cùng để hướng dẫn. Hai đứa đều muốn chơi xe đạp. Cách nào để cả hai được chơi. Các con có thể nghĩ ra những cách bất ngờ: chia lượt theo giờ, đứa này đạp đứa kia đẩy, hoặc cùng chơi trò khác.
Về câu nhường em đi, con lớn rồi, nhiều gia đình Việt quen nói. Nhường là đức tính tốt khi con tự nguyện, nhưng nếu lúc nào đứa lớn cũng phải nhường, con sẽ thấy bất công và giận em. Hãy để việc nhường là lựa chọn, không phải nghĩa vụ mặc định.
Khen khi các con tự làm hòa được. Mẹ thấy hai đứa tự chia lượt chơi rất công bằng. Lời khen đó cho các con biết kỹ năng chúng vừa dùng là đáng quý, và chúng sẽ dùng lại.
Câu hỏi thường gặp
Anh chị em cãi nhau nhiều có ảnh hưởng tới tình cảm sau này không?
Cãi nhau bình thường thời nhỏ không làm hỏng tình cảm, thậm chí giúp các con tập giải quyết bất đồng. Điều đáng lo là khi có so sánh kéo dài, thiên vị rõ ràng hoặc bắt nạt không được xử lý.
Có nên bắt anh chị luôn nhường em không?
Không nên biến việc nhường thành nghĩa vụ mặc định của con lớn. Hãy khuyến khích nhường khi phù hợp và ghi nhận khi con tự nguyện, đồng thời dạy em cũng biết tôn trọng đồ của anh chị.
Làm sao chuẩn bị cho con lớn khi sắp có em?
Kể cho con nghe về em bé sắp đến, cho con tham gia chuẩn bị đồ cho em, và giữ những thói quen riêng giữa bố mẹ với con. Sau khi em ra đời, dành thời gian riêng cho con lớn mỗi ngày.
Con hay mách lẻo về anh chị em thì xử lý sao?
Phân biệt giữa mách để báo nguy hiểm và mách để anh chị em bị mắng. Với chuyện nguy hiểm, cảm ơn con. Với chuyện nhỏ, hỏi con đã thử tự nói với anh chị chưa.
Chênh lệch tuổi lớn giữa các con có ít cãi nhau hơn không?
Thường các con cách nhau xa ít tranh giành đồ chơi hơn, nhưng vẫn có thể ganh nhau về sự chú ý. Dù cách nhau bao nhiêu tuổi, thời gian riêng cho từng con vẫn rất quan trọng.
