Trẻ nhỏ làm được nhiều việc nhà hơn bố mẹ nghĩ, miễn là việc vừa sức. Cách giao hiệu quả là giao đều đặn mỗi ngày, làm mẫu cho con xem trước, chấp nhận con làm chưa khéo, và nhớ cảm ơn con, để việc nhà trở thành một phần tự nhiên của đời sống gia đình chứ không phải hình phạt.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Nhiều nhà thương con, để con chỉ việc học, mọi việc khác đã có bố mẹ, ông bà lo. Rồi tới khi con lớn, đi học xa hay ra ở riêng, mới thấy con lúng túng cả với việc nấu một bữa cơm. Tập này mình nói về việc trao cho con những công việc nhỏ từ sớm.
Vì sao nên cho con làm việc nhà từ nhỏ?
Việc nhà dạy con những kỹ năng sống cơ bản: nấu ăn, giặt giũ, dọn dẹp. Đây là những thứ con sẽ cần cả đời, và học từ nhỏ thì nhẹ nhàng hơn nhiều so với khi đã lớn phải tự mày mò.
Quan trọng hơn kỹ năng là cảm giác mình có ích. Khi con được giao việc và làm xong, con thấy mình là một thành viên thật sự của gia đình, góp sức cho nhà chung, chứ không chỉ là người được chăm sóc.
Việc nhà còn dạy con tôn trọng công sức người khác. Đứa trẻ từng tự rửa bát sẽ hiểu bữa cơm sạch sẽ cần bao nhiêu công. Con sẽ biết cảm ơn và biết giữ gìn hơn.
Nhiều bố mẹ ngại giao việc vì con làm chậm, làm hỏng, mình làm còn nhanh hơn. Điều đó đúng trong ngắn hạn. Nhưng mỗi lần làm thay con, mình đang lấy đi một cơ hội để con học.
Việc phù hợp với từng lứa tuổi
Với trẻ khoảng hai ba tuổi, những việc nhỏ như cất đồ chơi vào thùng, bỏ quần áo bẩn vào giỏ, lau chỗ đổ nước bằng khăn, mang đôi dép của mình ra cửa. Con thích bắt chước người lớn, hãy tận dụng điều đó.
Khoảng bốn năm tuổi, con có thể dọn bát đũa của mình sau bữa ăn, tưới cây, giúp xếp quần áo đã gấp, cho thú cưng ăn. Con cũng có thể tự xếp giày dép, tự lau bàn học.
Khoảng sáu tới chín tuổi, con có thể quét nhà, phơi và gấp quần áo, rửa vài cái bát, nhặt rau, dọn giường, chuẩn bị cặp sách. Đây là tuổi con đã đủ khéo để làm nhiều việc thật sự giúp được bố mẹ.
Từ mười tuổi trở lên, con có thể nấu những món đơn giản dưới sự giám sát, rửa bát cả bữa, lau nhà, đi chợ mua vài món gần nhà. Mỗi đứa trẻ khác nhau, bố mẹ là người hiểu con nhất để quyết định việc nào vừa sức con.
Làm mẫu trước và làm cùng con
Đừng chỉ nói con đi quét nhà đi rồi bỏ đi. Lần đầu, hãy làm mẫu từng bước: cầm chổi thế nào, quét từ đâu tới đâu, gom rác vào hốt rác ra sao. Trẻ học bằng cách nhìn và bắt chước nhiều hơn bằng nghe giảng.
Sau đó làm cùng con vài lần. Bố quét phòng khách, con quét phòng mình. Mẹ nhặt rau, con ngồi bên cạnh nhặt cùng. Làm cùng biến việc nhà thành thời gian gần gũi, con vừa học vừa được trò chuyện với bố mẹ.
Khi con đã quen, lùi dần ra để con tự làm. Chỉ nhắc nhẹ những bước con hay quên. Từng bước, con sẽ tự tin và làm được một mình.
Chia việc lớn thành bước nhỏ cũng giúp trẻ không thấy quá tải. Dọn phòng nghe rất lớn với một đứa trẻ sáu tuổi. Nhưng cất sách lên giá, bỏ đồ chơi vào thùng, xếp gối lên giường là ba việc con làm được ngay.
Chấp nhận con làm chưa khéo
Con gấp quần áo méo, quét nhà còn sót, rửa bát còn vết mỡ. Đó là chuyện bình thường của người đang học. Nếu bố mẹ chê bai hoặc làm lại ngay trước mặt con, con sẽ hiểu là mình làm không tốt, và lần sau không muốn làm nữa.
Thay vào đó, hãy ghi nhận nỗ lực trước. Cảm ơn con đã gấp quần áo giúp mẹ. Rồi nếu cần, hướng dẫn thêm một điểm nhỏ thôi: lần sau con thử gấp đôi rồi gấp ba xem, sẽ gọn hơn đấy.
Chấp nhận một chút không hoàn hảo trong nhà là cái giá nhỏ để đổi lấy một đứa trẻ biết làm việc. Áo gấp chưa vuông vẫn mặc được, sàn còn chút bụi thì lần sau quét lại.
Với những việc có nguy hiểm như dùng dao, bếp lửa, nước nóng, cần có người lớn bên cạnh và hướng dẫn kỹ về an toàn. Đừng giao những việc này cho con một mình khi con chưa đủ tuổi và chưa thành thạo.
Giữ thói quen bền lâu
Việc nhà cần đều đặn mới thành thói quen. Giao cho con một vài việc cố định mỗi ngày, như dọn bát sau bữa tối hay tưới cây buổi sáng. Thời gian cố định giúp con nhớ mà không cần nhắc nhiều.
Có thể làm một bảng việc nhà đơn giản dán ở tủ lạnh, với hình vẽ cho trẻ chưa biết đọc. Mỗi khi xong việc, con tự đánh dấu. Trẻ thích cảm giác tự đánh dấu hoàn thành.
Về chuyện có trả tiền cho con khi làm việc nhà, nhiều gia đình có cách khác nhau. Một cách nghĩ phổ biến là những việc chung trong nhà mọi người đều làm vì đó là nhà mình, không cần trả công. Còn những việc thêm, ngoài phần của mình, có thể được ghi nhận riêng.
Và đừng quên cảm ơn. Một câu cảm ơn con đã giúp mẹ, bữa tối nay nhờ có con mà gọn gàng hơn, khiến con thấy công sức mình có ý nghĩa. Đó là động lực bền lâu hơn mọi phần thưởng.
Câu hỏi thường gặp
Con không chịu làm việc nhà thì làm sao?
Hãy tìm hiểu lý do: việc quá khó, con mệt, hay con thấy không công bằng. Cho con chọn việc trong vài lựa chọn và làm cùng con lúc đầu thường giúp con hợp tác hơn là ra lệnh.
Con trai và con gái có nên được giao việc giống nhau không?
Nên giao việc theo độ tuổi và khả năng chứ không theo giới tính. Mọi đứa trẻ đều cần biết nấu ăn, dọn dẹp, giặt giũ, sửa chữa đơn giản để tự lo cho mình sau này.
Làm việc nhà có ảnh hưởng tới việc học của con không?
Những việc nhà vừa sức chỉ mất ít thời gian mỗi ngày và thường giúp con biết sắp xếp thời gian tốt hơn. Bố mẹ nên điều chỉnh khối lượng trong mùa thi cử, nhưng không bỏ hẳn.
Ông bà không muốn cháu làm việc nhà thì nói sao?
Hãy giải thích nhẹ nhàng với ông bà rằng việc nhỏ giúp cháu tự lập và biết thương người khác. Có thể mời ông bà cùng dạy cháu những việc ông bà giỏi, như nấu một món ăn truyền thống.
Có nên phạt khi con quên làm việc được giao?
Thay vì phạt, hãy để con gặp hậu quả tự nhiên khi phù hợp, như quên xếp cặp thì sáng hôm sau phải tìm đồ vội. Nhắc nhẹ và giúp con có cách tự nhớ thường hiệu quả hơn.
