Muốn chỉ bố mẹ dùng điện thoại mà không nổi nóng, hãy để bố mẹ tự cầm máy và tự bấm, dạy mỗi lần một việc thật cần, viết các bước ra giấy bằng lời của bố mẹ, và thở một hơi trước khi giải thích lần thứ ba. Bố mẹ không chậm hiểu, chỉ là cái máy được làm ra cho người trẻ.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Một cô con gái kể rằng lần nào về quê cũng thế: bố cầm điện thoại ra hỏi sao không gọi được video cho em trai. Cô cầm lấy máy, bấm bấm vài cái, xong. Lần sau về, bố lại hỏi đúng câu đó. Cô bắt đầu cáu, bố bắt đầu ngại hỏi. Rồi một hôm cô phát hiện bố đã mấy tháng không gọi cho em trai nữa. Tập này dành cho những lần về quê như vậy.
Vì sao bố mẹ học điện thoại khó đến vậy?
Với người trẻ, những biểu tượng trên màn hình đã quen từ nhỏ. Với bố mẹ, chúng là ngôn ngữ mới. Ba chấm, ba gạch, mũi tên quay lại, những thứ đó không tự nói lên ý nghĩa của mình.
Mắt kém đi, ngón tay không còn nhanh, màn hình nhỏ, chữ nhỏ. Một cú chạm hơi lâu thành ra mở thứ khác. Mỗi lần bấm nhầm là một lần thấy mình vụng, và người lớn rất ngại thấy mình vụng trước con cái.
Thêm nữa, ứng dụng hay tự cập nhật, đổi chỗ nút bấm. Bố mẹ vừa nhớ được cách cũ thì giao diện đã khác. Không phải bố mẹ quên, mà là cái máy đã đổi.
Hiểu những điều này giúp mình bớt nghĩ rằng bố mẹ không chịu học. Bố mẹ đang học một thứ khó, trong điều kiện khó, và rất cần sự kiên nhẫn của con.
Để bố mẹ tự cầm máy, tự bấm
Lỗi lớn nhất của con cái là cầm máy làm hộ. Nhanh, gọn, nhưng bố mẹ chỉ thấy những cú chạm vụt qua, không nhớ được gì. Lần sau vẫn phải hỏi.
Hãy để bố mẹ cầm máy. Mình ngồi bên cạnh, chỉ bằng lời và bằng tay chỉ vào, không chạm vào màn hình. Bố bấm vào cái hình ông xanh xanh này. Giờ bố tìm tên em Hùng. Thấy rồi, bố bấm vào hình cái máy quay.
Cách này chậm hơn nhiều lần, có lúc mình muốn giật máy làm cho nhanh. Nhưng chỉ có cách tự bấm mới làm tay và đầu bố mẹ nhớ được.
Khi bố mẹ làm đúng, khen ngay. Đúng rồi, bố làm được rồi đó. Một lời khen nhỏ làm bố mẹ tự tin hơn, và người tự tin thì học nhanh hơn.
Mỗi lần một việc, việc nào thật cần
Đừng dạy một lúc gọi video, chụp ảnh, gửi ảnh, xem tin, cài ứng dụng. Chọn một việc bố mẹ cần nhất, thường là gọi video cho con cháu, và dạy cho tới khi bố mẹ tự làm được vài lần.
Lần về sau, ôn lại việc cũ trước, rồi mới thêm việc mới. Giống như học đi xe đạp, phải vững một đoạn rồi mới tăng tốc.
Sắp xếp lại màn hình chính cho gọn. Để những ứng dụng bố mẹ hay dùng ở trang đầu, chữ to, biểu tượng to. Bỏ bớt những thứ không cần để bố mẹ đỡ rối mắt.
Hỏi bố mẹ muốn làm gì với điện thoại, đừng tự quyết thay. Có khi bố chỉ muốn nghe đài, mẹ chỉ muốn xem video nấu ăn. Dạy đúng thứ bố mẹ muốn, họ sẽ có động lực hơn hẳn.
Viết các bước ra giấy bằng lời của bố mẹ
Sau khi bố mẹ làm được, cùng nhau viết các bước ra một tờ giấy, chữ to, dán gần chỗ bố mẹ hay ngồi. Bước một, bấm hình ông điện thoại màu xanh. Bước hai, bấm tên người cần gọi. Bước ba, bấm hình cái máy quay.
Dùng đúng những từ bố mẹ dùng để gọi các biểu tượng. Nếu mẹ gọi đó là cái nút hình con mắt, ghi cái nút hình con mắt, không ghi biểu tượng xem. Tờ giấy là cho bố mẹ đọc, không phải cho kỹ sư đọc.
Có thể chụp màn hình từng bước, in ra, đánh số. Nhiều người lớn tuổi thấy dễ hơn khi có hình đối chiếu.
Khi ở xa, nếu bố mẹ gọi hỏi, hãy bảo bố mẹ lấy tờ giấy ra cùng đọc. Dần dần bố mẹ sẽ tự xem giấy trước khi gọi con, và đó là lúc bố mẹ thật sự tự lập.
Kiên nhẫn và nhắc về những cuộc gọi lừa đảo
Sẽ có lúc mình phải giải thích lần thứ ba, thứ tư. Trước khi trả lời, thở một hơi. Nhớ lại ngày xưa bố mẹ đã kiên nhẫn dạy mình cầm đũa, buộc dây giày, đánh vần từng chữ, chắc chắn hơn bốn lần nhiều.
Đừng nói những câu như con nói rồi mà, sao bố hỏi hoài. Câu đó làm bố mẹ ngại hỏi, và người ngại hỏi thì hoặc thôi dùng, hoặc tự mò rồi bấm nhầm vào những thứ nguy hiểm.
Khi bố mẹ đã quen dùng điện thoại, hãy dặn thêm về lừa đảo. Không ai tốt mà gọi điện bảo chuyển tiền gấp. Không đọc mã số gửi về điện thoại cho bất kỳ ai. Không bấm vào đường link lạ. Có gì nghi ngờ, gọi cho con trước.
Nói chuyện này nhẹ nhàng, như chia sẻ chứ không như doạ. Mục tiêu là bố mẹ dùng điện thoại vui vẻ và an toàn, chứ không phải sợ đến mức không dám dùng.
Câu hỏi thường gặp
Nên mua điện thoại loại nào cho bố mẹ?
Chọn máy có màn hình to, chữ dễ chỉnh to, pin bền và dễ dùng. Quan trọng hơn loại máy là cài đặt gọn gàng và có người hướng dẫn kiên nhẫn.
Bố mẹ không muốn học điện thoại thì có nên ép?
Không nên ép. Hãy cho bố mẹ thấy lợi ích cụ thể, như được nhìn thấy cháu khi gọi video. Khi bố mẹ có lý do để muốn, việc học sẽ tự nhiên hơn.
Làm sao giúp bố mẹ từ xa khi họ bấm nhầm?
Hướng dẫn bố mẹ cách quay về màn hình chính, đó là lối thoát an toàn cho hầu hết tình huống. Gọi video và bảo bố mẹ quay màn hình bằng máy khác cũng là một cách.
Có nên cài đặt tài khoản ngân hàng cho bố mẹ trên điện thoại?
Chỉ nên làm khi bố mẹ đã quen dùng và hiểu rõ về bảo mật. Nếu bố mẹ chưa vững, nên cân nhắc kỹ và hỏi ngân hàng về các lựa chọn an toàn.
Mình mất kiên nhẫn quá thì làm sao?
Nhờ anh chị em khác cùng dạy, hoặc chia thành nhiều buổi ngắn. Nếu thấy mình sắp cáu, nói thật là con hơi mệt, mai mình làm tiếp nhé, còn hơn là buông một câu làm bố mẹ buồn.
