Danh sách chờ mua là một cách rất đơn giản để bớt đồ ngay từ cửa: món nào mình muốn mua mà không cần gấp thì ghi vào một chỗ, chờ khoảng ba mươi ngày rồi mới quyết. Phần lớn mong muốn sẽ tự nguội đi trong thời gian đó, còn món thật cần thì sau ba mươi ngày vẫn cần, và mình mua nó yên tâm hơn.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Bớt đồ trong nhà là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại là bớt đồ đi vào nhà. Tập này mình nói về một thói quen nhỏ đã giúp nhiều người không phải dọn lại cái tủ vừa dọn xong.
Vì sao muốn là muốn mua ngay?
Mua sắm ngày nay quá dễ. Lướt điện thoại lúc nghỉ trưa, thấy một món đẹp, bấm vài cái là xong, hai ngày sau hàng tới cửa. Khoảng cách giữa lúc muốn và lúc có gần như bằng không.
Cảm giác muốn một thứ thường mạnh nhất ở lúc mới thấy nó. Mình tưởng tượng mình dùng nó, cuộc sống tốt hơn một chút. Nhưng cảm giác đó cũng nguội rất nhanh. Khi món đồ tới, phần vui nhất đã qua rồi.
Một chị y tá làm ca đêm kể rằng sau mỗi ca dài, chị hay mở điện thoại mua đồ để tự thưởng: một chiếc bình giữ nhiệt, một bộ chăn mới, một lọ tinh dầu. Đến khi dọn nhà, chị đếm được năm chiếc bình giữ nhiệt, và không nhớ đã mua chiếc nào lúc nào.
Mua để tự thưởng sau lúc mệt là điều rất con người. Danh sách chờ mua không cấm điều đó, nó chỉ chèn thêm một khoảng nghỉ giữa muốn và mua.
Danh sách chờ mua làm việc thế nào?
Chọn một chỗ duy nhất để ghi: một trang trong sổ tay, một ghi chú trên điện thoại. Mỗi khi muốn mua một món không cần gấp, ghi tên món đó và ngày ghi. Thế là xong, không mua ngay.
Sau ba mươi ngày, mở danh sách ra xem lại. Với mỗi món, hỏi mình còn muốn nó không. Nhiều món bạn sẽ không nhớ vì sao từng muốn. Có món bạn nhận ra mình đã có thứ tương tự. Có món vẫn còn đó, rõ ràng và cần thiết.
Món nào còn muốn sau ba mươi ngày thì cứ mua, không cần áy náy. Mình đã cho nó một bài kiểm tra công bằng. Món nào không qua được bài kiểm tra thì gạch đi, và mình vừa tiết kiệm được cả tiền lẫn chỗ trong nhà.
Con số ba mươi ngày không phải là luật. Món rẻ có thể chờ một tuần, món đắt có thể chờ lâu hơn. Quan trọng là có một khoảng chờ.
Hai câu hỏi trước khi gạch hay mua
Câu hỏi thứ nhất: món này sẽ ở đâu trong nhà. Nếu không trả lời được ngay, nếu phải dọn chỗ khác ra mới có chỗ để, thì món đó sẽ thành một món đồ lang thang, nằm trên bàn, trên sàn, trên nóc tủ.
Câu hỏi thứ hai: món này thay cho món nào đang có. Nếu là chiếc áo mới, chiếc áo cũ nào sẽ ra đi. Nếu là chiếc chảo mới, chiếc chảo cũ đi đâu. Mua để thay thì số đồ không tăng. Mua để thêm thì nhà đầy dần.
Hai câu hỏi này đặc biệt hữu ích với những món có vẻ hay ho mà mình chưa có, như máy làm bánh, dụng cụ tập thể dục, đồ trang trí. Chúng hứa hẹn một cuộc sống mới, nhưng thường cần thêm thời gian và chỗ mà mình chưa có.
Nếu trả lời được cả hai câu một cách rõ ràng, món đó có lẽ đáng mua thật.
Khi món đồ thật sự cần gấp
Danh sách chờ mua không áp cho mọi thứ. Đồ ăn, thuốc men theo chỉ định, đồ dùng hằng ngày đã hết, đồ thay cho món đã hỏng mà mình cần ngay để làm việc, như chiếc quạt duy nhất giữa mùa nóng, thì cứ mua.
Ranh giới là chữ cần. Cần là không có nó thì đời sống bị ảnh hưởng ngay. Muốn là có nó thì dễ chịu hơn. Phần lớn đồ trong giỏ hàng trên mạng thuộc nhóm muốn.
Với đồ cần nhưng có thể chờ vài ngày, cứ dành vài ngày để so sánh và chọn món bền, hợp với nhu cầu. Mua một lần món dùng lâu thường gọn hơn mua nhiều lần món rẻ nhanh hỏng.
Cũng nên nghĩ tới việc mượn trước khi mua, với những món chỉ dùng một hai lần như dụng cụ sửa nhà hay đồ cắm trại. Không phải món nào cũng cần nằm trong nhà mình.
Giỏ hàng trên mạng cũng là một danh sách chờ
Nếu bạn hay mua qua mạng, có thể biến chính giỏ hàng thành danh sách chờ. Bỏ món muốn vào giỏ, nhưng không thanh toán. Mỗi tuần mở giỏ ra một lần, xoá những món không còn muốn.
Tắt bớt thông báo khuyến mãi từ các ứng dụng mua sắm cũng giúp rất nhiều. Những thông báo giảm giá chớp nhoáng được thiết kế để làm bạn sợ bỏ lỡ, và nỗi sợ đó làm khoảng chờ biến mất.
Đừng mua chỉ vì đang giảm giá. Một món không cần thì giảm bao nhiêu cũng vẫn là tiền mất và chỗ mất. Giảm giá chỉ có lợi khi món đó vốn đã nằm trong danh sách và đã qua được khoảng chờ.
Sau vài tháng sống với danh sách chờ, bạn sẽ thấy nhà bớt đồ mới mà chẳng phải dọn. Và những món mới vào nhà đều là món bạn thật sự chọn.
Câu hỏi thường gặp
Quy tắc chờ ba mươi ngày là gì?
Là ghi lại món muốn mua không cần gấp và chờ khoảng ba mươi ngày rồi mới quyết. Nếu sau thời gian đó vẫn muốn và cần, bạn mua với sự chắc chắn hơn.
Đồ giảm giá sâu có nên mua ngay không?
Chỉ nên mua nếu món đó vốn đã nằm trong danh sách cần mua. Mua món không cần chỉ vì rẻ vẫn tốn tiền và tốn chỗ trong nhà.
Làm sao phân biệt cần và muốn khi mua sắm?
Cần là không có thì đời sống bị ảnh hưởng ngay, muốn là có thì dễ chịu hơn. Hỏi thêm món đó sẽ để ở đâu và thay cho món nào.
Mua sắm để tự thưởng có sai không?
Không sai. Chỉ cần thêm một khoảng chờ ngắn để chắc mình thật sự thích món đó, hoặc tự thưởng bằng trải nghiệm như một bữa ăn ngon.
Có nên dùng giỏ hàng trên mạng làm danh sách chờ?
Có thể. Bỏ món vào giỏ nhưng chưa thanh toán, mỗi tuần xem lại và xoá món không còn muốn, đồng thời tắt bớt thông báo khuyến mãi.
