Những khoản nợ nhỏ, những lời hứa chưa làm và những việc đã nhận lời rồi để đó nặng lòng hơn mình tưởng, vì mỗi thứ là một lời nhắc âm ỉ trong đầu. Cách gỡ là viết hết chúng ra một tờ giấy, trả những món nhỏ và dễ trước, nói thật với người kia về món mình không làm được, và từ giờ hứa ít mà chắc hơn.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Bớt nợ trong tập này không phải chuyện thẻ tín dụng hay khoản vay lớn. Mình nói về những món nợ không tên: tiền trà sữa bạn ứng hộ, lời hứa gửi tài liệu cho đồng nghiệp, cuốn sách mượn chưa trả, câu sẽ gọi lại cho cô dì ở quê từ tháng trước.
Vì sao những món nợ nhỏ lại nặng như vậy?
Một khoản nợ lớn thì mình biết rõ, có kế hoạch trả, có ngày tháng. Còn những món nợ nhỏ thì không ai ghi lại. Chúng nằm rải rác trong đầu, mỗi thứ nặng một chút, và vì không có danh sách nên đầu óc phải tự giữ.
Mỗi lần gặp người bạn mình đang nợ ít tiền, mình hơi ngượng. Mỗi lần thấy tin nhắn của đồng nghiệp, mình nhớ ra tài liệu chưa gửi. Những lời nhắc nhỏ đó cứ lặp lại, ăn mòn chút năng lượng mỗi ngày mà mình không để ý.
Một anh giao hàng kể rằng anh hay nhận lời giúp người quen: chở hộ món đồ, hỏi hộ chỗ thuê nhà, sửa hộ cái xe. Anh là người tốt bụng, nhưng anh nhận nhiều hơn làm được. Có lúc anh né một người bạn cả tháng chỉ vì lời hứa sửa xe vẫn còn treo đó.
Những món nợ nhỏ không làm mình phá sản, nhưng chúng làm lòng mình chật. Và giống như đồ đạc, chúng có thể được dọn.
Viết hết ra một tờ giấy
Bước đầu tiên là đưa mọi thứ từ trong đầu ra giấy. Ngồi xuống mười lăm phút, viết tất cả những gì mình đang nợ ai: tiền nhỏ, đồ mượn, lời hứa, tin nhắn chưa trả lời, việc đã nhận mà chưa làm.
Đừng lọc lúc viết. Kể cả những thứ rất nhỏ như hứa gửi công thức món ăn cho chị hàng xóm cũng ghi vào. Bạn có thể ngạc nhiên vì danh sách dài như thế nào, và cũng sẽ nhẹ người ngay khi thấy chúng nằm trên giấy chứ không còn lởn vởn trong đầu.
Bên cạnh mỗi dòng, ghi thêm người liên quan và mức độ: món này làm trong năm phút, món này cần một buổi, món này mình không còn làm được nữa. Ba nhóm đó sẽ quyết định cách xử lý.
Tờ giấy này không phải để tự trách. Nó chỉ là một tấm bản đồ. Ai cũng có những món nợ nhỏ, điều quan trọng là mình chọn đối diện với chúng.
Trả những món nhỏ và dễ trước
Những món làm được trong năm phút nên làm ngay trong hôm nay. Chuyển khoản trả tiền trà sữa, gửi tài liệu, nhắn lại tin nhắn đang chờ, gọi một cuộc điện thoại ngắn. Mỗi món gạch được là một gánh nhỏ được đặt xuống.
Làm món dễ trước không phải là trốn món khó. Nó tạo đà. Sau khi gạch được năm sáu dòng trong một buổi chiều, bạn sẽ có thêm sức để đối diện với những món cần nhiều công hơn.
Với đồ mượn, trả ngay khi có dịp, kèm một lời cảm ơn và xin lỗi vì để lâu. Nếu món đồ đã hỏng hay mất, nói thật và đề nghị đền một cách phù hợp. Người cho mượn thường không giận vì đồ, họ chỉ buồn khi bị lờ đi.
Những món cần một buổi để làm, hãy ghi vào lịch một ngày cụ thể. Một lời hứa có ngày làm khác hẳn một lời hứa treo lơ lửng.
Nói thật về món mình không làm được
Có những lời hứa mình đã biết sẽ không làm được nữa. Hoàn cảnh thay đổi, mình bận hơn, hoặc ngay từ đầu đã nhận lời vì nể. Giữ chúng trên danh sách chỉ làm mình áy náy mãi.
Cách nhẹ nhất là nói thật với người kia, càng sớm càng tốt. Ví dụ: em xin lỗi, lần trước em hứa giúp anh dịch tài liệu, nhưng giờ em không sắp xếp được thời gian, anh nhờ người khác giúp nhé. Một tin nhắn như vậy mất hai phút, và giải phóng cả hai người.
Phần lớn người nghe sẽ thông cảm. Điều làm họ khó chịu không phải là mình từ chối, mà là phải chờ đợi mà không biết. Một lời từ chối rõ ràng tôn trọng thời gian của họ hơn một lời hứa treo.
Nếu có thể, đề nghị một cách khác nhỏ hơn mà mình làm được: em không dịch hết được, nhưng em gửi anh một người quen làm nghề này. Như vậy mình vẫn giữ được thiện chí.
Hứa ít mà chắc hơn
Sau khi dọn được danh sách, điều quan trọng là để nó không đầy lại. Hãy tập dừng một nhịp trước khi nhận lời. Thay vì nói được thôi ngay lập tức, nói để mình xem lịch rồi trả lời nhé.
Khoảng dừng đó giúp mình hỏi: mình có thật sự muốn làm, và có thời gian làm việc này không. Nếu có, nhận lời kèm một thời điểm cụ thể. Nếu không, từ chối ngay, nhẹ nhàng.
Với tiền bạc nhỏ, thói quen trả ngay trong ngày giúp tránh tích tụ. Bạn ứng tiền ăn trưa thì chuyển lại ngay tối đó. Không để sang tuần, vì sang tuần mình sẽ quên, và người kia ngại nhắc.
Người hứa ít mà làm đủ thường được tin hơn người hứa nhiều mà làm thiếu. Chữ tín được xây từ những việc rất nhỏ như vậy, và lòng mình cũng nhẹ hơn khi không còn món nợ nào treo lơ lửng.
Câu hỏi thường gặp
Nợ bạn bè số tiền nhỏ có nên trả ngay không?
Nên trả ngay trong ngày hoặc sớm nhất có thể. Để lâu dễ quên, người kia ngại nhắc, và cả hai đều thấy khó xử.
Làm sao từ chối một lời hứa đã nhận trước đó?
Nói thật và sớm, xin lỗi ngắn gọn, nếu được thì gợi ý một cách khác nhỏ hơn. Người nghe thường thông cảm hơn là phải chờ đợi mà không biết.
Vì sao lời hứa chưa làm làm mình mệt?
Mỗi lời hứa treo là một lời nhắc lặp lại trong đầu. Nhiều lời nhắc nhỏ cộng lại làm mình mệt và áy náy dù chẳng làm gì.
Mượn đồ làm hỏng thì nên xử lý thế nào?
Nói thật với người cho mượn, xin lỗi và đề nghị đền hoặc sửa một cách phù hợp. Người cho mượn thường buồn vì bị lờ đi hơn là vì món đồ.
Làm sao để bớt nhận lời quá nhiều?
Tập dừng một nhịp trước khi đồng ý, xem lịch và hỏi mình có thật sự muốn làm không. Nếu nhận, kèm luôn một thời điểm cụ thể.
