Cách dễ nhất để bắt đầu viết nhật ký là chỉ viết ba dòng mỗi ngày: hôm nay có chuyện gì, mình thấy thế nào về nó, và mình nhận ra điều gì. Ba dòng không cần hay, không cần đủ, chỉ cần đều đặn. Đều rồi, nhật ký tự dài ra khi mình có nhiều điều để nói.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Có một cô công nhân làm ca đêm ở khu công nghiệp, mỗi sáng tan ca về phòng trọ thì trời vừa sáng. Cô kể đã mua ba cuốn sổ đẹp để viết nhật ký, cuốn nào cũng chỉ viết được vài trang đầu rồi bỏ. Cô hỏi mình có phải viết nhật ký chỉ hợp với người rảnh rỗi. Mình nghĩ là không, và tập này là lý do.
Vì sao nhật ký hay bị bỏ giữa chừng
Lý do phổ biến nhất là đặt chuẩn quá cao. Ta tưởng nhật ký phải là những trang văn dài, sâu sắc, như nhật ký của những người nổi tiếng mà ta từng đọc được ở đâu đó. Viết được hai trang ngày đầu, ngày thứ hai mệt chỉ muốn ngủ, bỏ một ngày, rồi thấy có lỗi, rồi bỏ luôn.
Lý do thứ hai là không biết viết gì. Ngày nào cũng đi làm, ăn cơm, ngủ, thấy chẳng có gì đáng ghi. Mở sổ ra nhìn trang trắng một hồi rồi gấp lại.
Lý do thứ ba là cuốn sổ quá đẹp. Nghe buồn cười nhưng thật: một cuốn sổ đắt tiền làm mình ngại viết dở, ngại gạch xoá, nên cứ chần chừ.
Cô công nhân thấy mình dính cả ba. Cô cười bảo cuốn sổ đẹp nhất của cô vẫn còn trắng tới hai trăm trang.
Ba dòng: việc, cảm giác, điều nhận ra
Mình gợi ý cô thử một khuôn rất nhỏ, ba dòng thôi. Dòng thứ nhất ghi một việc đã xảy ra hôm nay, cụ thể, không cần quan trọng. Dòng thứ hai ghi mình đã thấy thế nào về việc đó. Dòng thứ ba ghi một điều mình nhận ra, hoặc một điều mình muốn nhớ.
Ví dụ: ca đêm nay máy hỏng, cả chuyền đứng gần một tiếng. Mình thấy bực vì sợ không đủ sản lượng, rồi lại thấy nhẹ vì được ngồi nghỉ. Hoá ra mình mệt hơn mình tưởng.
Chỉ có vậy. Ba dòng mất chừng ba phút. Nhưng sau một tháng, cô có chín mươi dòng, và đọc lại thấy rõ cả tháng mình đã sống ra sao, cái gì làm mình vui, cái gì làm mình kiệt.
Khuôn ba dòng có cái lợi là không bao giờ trắng tay. Ngày nào cũng có ít nhất một việc, ít nhất một cảm giác. Và khi mở sổ ra mà có sẵn khuôn, tay không còn lúng túng.
Viết sự việc trước, cảm xúc sau
Một mẹo nhỏ nhưng quan trọng là viết sự việc trước. Nhiều người mở sổ ra là đổ ngay cảm xúc: hôm nay chán quá, mệt quá, buồn quá. Đọc lại sau vài tuần thì chỉ thấy một dãy chán, mệt, buồn, mà không nhớ vì sao.
Ghi sự việc trước giúp cảm xúc có chỗ bám. Chán vì gì, mệt vì việc gì, buồn vì câu nói nào. Khi có chỗ bám, mình hiểu mình hơn, và có khi nhận ra cái làm mình buồn chỉ là một chuyện nhỏ mà mình đã thổi phồng.
Viết sự việc cũng làm nhật ký thành kho ký ức. Mười năm sau đọc lại, bạn sẽ biết ơn những dòng ghi rằng hôm ấy mẹ gọi điện, hôm ấy ăn bát phở ngon ở đầu ngõ, hôm ấy đứa em cùng phòng sinh nhật.
Cảm xúc thì thay đổi, còn sự việc là chỗ để mình quay về.
Chọn giờ, chọn sổ, chọn chỗ
Cô công nhân chọn viết lúc vừa tan ca về, trước khi ngủ, khi cả phòng còn yên. Với người làm giờ hành chính, có thể là trước khi đi ngủ, hoặc mười phút uống trà buổi sáng. Giờ nào cũng được, miễn là gắn vào một việc mình làm đều mỗi ngày.
Sổ thì nên chọn loại bình thường, rẻ tiền, mỏng, để viết dở không tiếc. Có người thích viết trên điện thoại, cũng được, nhưng viết tay thường chậm hơn và giúp mình nghĩ kỹ hơn.
Để sổ và bút ở đúng chỗ mình sẽ viết. Phải đi tìm sổ là một cớ để thôi.
Nếu lỡ bỏ vài ngày, đừng viết bù. Cứ viết ba dòng cho hôm nay, như thể chưa từng bỏ. Nhật ký không phải là sổ điểm danh.
Khi ba dòng thành ba trang
Có những hôm bạn sẽ viết nhiều hơn ba dòng, vì có chuyện lớn, chuyện vui, chuyện cần gỡ. Cứ viết. Ba dòng là mức sàn, không phải giới hạn.
Cô công nhân kể, tháng thứ hai cô bắt đầu viết dài hơn vào những ngày nghỉ, kể chuyện về quê, chuyện đứa cháu biết đi. Cô bảo không ngờ mình có nhiều điều muốn nói tới vậy, chỉ là trước giờ không có chỗ để nói.
Nhật ký là của riêng mình. Không ai chấm điểm, không cần đúng chính tả, không cần văn hay. Nó là chỗ duy nhất mình có thể nói thật hoàn toàn mà không sợ ai phán xét.
Cuốn sổ đẹp của cô cuối cùng cũng được dùng, sau khi cô viết hết hai cuốn sổ rẻ tiền. Cô bảo lúc đó cô đã quen tay, không còn sợ làm hỏng trang đẹp nữa.
Câu hỏi thường gặp
Viết nhật ký mỗi ngày mất bao lâu?
Với khuôn ba dòng, chỉ mất ba tới năm phút. Ngày nào có nhiều chuyện thì viết dài hơn, nhưng mức tối thiểu ngắn sẽ giúp bạn giữ thói quen.
Không có chuyện gì đặc biệt thì viết gì?
Viết một việc nhỏ cụ thể, như bữa ăn, một câu nói của ai đó, thời tiết làm mình thấy thế nào. Ngày bình thường cũng đáng ghi, đọc lại sau này mới thấy quý.
Viết nhật ký trên điện thoại có được không?
Được, nếu đó là cách bạn tiện nhất. Viết tay thường chậm và giúp suy nghĩ kỹ hơn, còn điện thoại thì luôn sẵn trong túi. Chọn cách bạn duy trì được.
Sợ người khác đọc trộm nhật ký thì sao?
Cất sổ ở chỗ riêng, hoặc dùng ứng dụng có khoá. Nếu sống chung, có thể nói rõ với người nhà rằng đây là đồ riêng tư.
Viết nhật ký có giúp bớt căng thẳng không?
Nhiều người thấy viết ra giúp họ nhẹ lòng và hiểu mình hơn. Tuy vậy nếu căng thẳng hay buồn kéo dài, hãy tìm gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
