Đây là một chuyện kể hư cấu, về một bà cụ bảy mươi tuổi lần đầu cầm cọ ở lớp vẽ nhà văn hoá phường. Bức tranh đầu tiên của bà rất xấu, và điều bà mang về sau mấy tháng không phải là tài vẽ, mà là một cách nhìn mới với những thứ đã quen suốt cả đời.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Thỉnh thoảng trong loạt tập về học suốt đời, mình sẽ kể một câu chuyện thay vì bàn cách làm. Nhân vật là người mình dựng lên, nhưng có lẽ bạn sẽ thấy bà giống ai đó trong nhà mình.
Tờ thông báo dán ở cổng
Bà Sáu sống một mình từ ngày ông mất. Con cái đều ở xa, tháng về một lần. Sáng nào bà cũng đi chợ, trưa nấu cơm, chiều tưới mấy chậu hoa giấy trước nhà, tối ngồi xem ti vi tới khi ngủ gật. Ngày nào cũng giống ngày nào.
Một sáng đi chợ về, bà thấy tờ thông báo dán ở cổng nhà văn hoá: mở lớp vẽ màu nước miễn phí cho người cao tuổi, chiều thứ ba hằng tuần. Bà đứng đọc hai lần rồi đi về. Bảy mươi tuổi, tay run, mắt kém, vẽ vời gì.
Nhưng chiều thứ ba, bà lại đi ngang qua nhà văn hoá, như vô tình. Qua cửa sổ, bà thấy mấy ông bà trạc tuổi mình ngồi quanh bàn, có người cười to. Một cô giáo trẻ ra cửa, hỏi bà có muốn vào xem không.
Bà vào. Bà bảo chỉ xem thôi. Cô giáo đặt trước mặt bà một tờ giấy và một cây cọ.
Bức tranh đầu tiên
Hôm đó cả lớp vẽ một quả cam đặt giữa bàn. Bà Sáu nhúng cọ vào màu cam, quẹt lên giấy. Màu loang ra, chảy xuống, thành một vệt giống cái trứng ốp la hơn là quả cam. Bà đỏ mặt, định vò tờ giấy.
Ông cụ ngồi bên cạnh ghé sang, chìa tờ giấy của ông ra. Quả cam của ông còn tệ hơn, méo xệch như cái gối. Ông cười hề hề, bảo tuần trước ông vẽ cái bình hoa mà con cháu tưởng cái nồi. Cả bàn cười. Bà Sáu cũng cười, lần đầu tiên trong nhiều tháng bà cười to như thế.
Cô giáo đi một vòng, không chê ai. Cô chỉ hỏi: bà có thấy chỗ sáng nhất trên quả cam ở đâu không. Bà nhìn lại quả cam thật, nhìn rất lâu, và lần đầu tiên bà để ý rằng quả cam không chỉ có một màu cam, mà có chỗ vàng, chỗ đỏ, chỗ gần như trắng.
Bà mang tờ tranh xấu về nhà, kẹp vào cuốn lịch. Tối đó bà không bật ti vi.
Những chiều thứ ba
Tuần nào bà cũng đi. Tay bà vẫn run, màu vẫn loang. Nhưng bà bắt đầu nhìn mọi thứ khác đi. Đi chợ, bà để ý màu của mớ rau muống, xanh ở lá, trắng ngà ở cọng. Ngồi trước hiên, bà thấy chậu hoa giấy buổi sáng hồng nhạt, buổi chiều lại đỏ thẫm.
Bà mua một cuốn sổ vẽ nhỏ, sáng nào cũng ngồi vẽ chậu hoa giấy. Có hôm vẽ được, có hôm không. Bà không cần nó đẹp. Bà chỉ cần ngồi nhìn nó thật lâu, điều mà mấy chục năm sống cạnh nó bà chưa làm bao giờ.
Ở lớp, bà có thêm bạn. Ông cụ vẽ quả cam như cái gối hay mang trà sang mời. Một bà khác dạy bà cách pha màu xanh lá cho tươi. Giờ giải lao, mấy ông bà kể chuyện con cháu, chuyện thời trẻ, chuyện cái chân đau.
Con gái về thăm, thấy cuốn sổ vẽ, ngạc nhiên lắm. Bà bảo vẽ chơi thôi mà. Nhưng con gái để ý mẹ nói nhiều hơn, cười nhiều hơn.
Bức tranh treo ở triển lãm
Cuối năm, nhà văn hoá làm một buổi trưng bày nhỏ tranh của lớp. Mỗi người được chọn một bức. Bà Sáu chọn bức chậu hoa giấy trước hiên, vẽ vào một buổi chiều có nắng xiên.
Bức tranh không đẹp theo kiểu tranh thật. Đường nét còn vụng, chậu hoa hơi lệch. Nhưng màu hoa thì có cái gì đó rất thật, cái đỏ thẫm của buổi chiều mà người ta chỉ thấy khi đã ngồi nhìn nó cả trăm lần.
Hôm trưng bày, con cháu bà về đông đủ. Đứa cháu nội đứng trước tranh của bà lâu lắm, rồi hỏi: bà ơi, chậu hoa này ở nhà mình hả bà, sao con không để ý nó đẹp vậy.
Bà Sáu cười, bảo bà cũng không để ý suốt bốn mươi năm.
Điều mình giữ lại từ chuyện bà Sáu
Câu chuyện của bà Sáu là hư cấu, nhưng điều nó nói thì có thật với rất nhiều người. Học một thứ mới khi đã già không phải để trở thành giỏi, không phải để có thành tích. Có khi nó chỉ để mở lại đôi mắt.
Bà Sáu không thành hoạ sĩ. Nhưng bà có lại những buổi chiều có hẹn, những người bạn mới, và một cách nhìn chậu hoa giấy mà bốn mươi năm qua bà đi ngang mỗi ngày.
Nếu trong nhà bạn có một ông bà, một bố mẹ đang sống những ngày giống nhau, có khi một tờ thông báo ở cổng nhà văn hoá, một lớp học nhỏ, là đủ để thay đổi.
Và nếu chính bạn đang nghĩ mình đã quá tuổi để bắt đầu một thứ gì đó, hãy nhớ tới quả cam méo như cái gối của ông cụ ngồi bên cạnh. Ai cũng bắt đầu bằng một bức tranh xấu.
Câu hỏi thường gặp
Người già học vẽ có cần năng khiếu không?
Không cần. Với người lớn tuổi, học vẽ chủ yếu để vui, để có hoạt động và bạn bè. Tranh đẹp hay không không quan trọng bằng niềm vui khi vẽ.
Tay run có học vẽ màu nước được không?
Nhiều người vẫn vẽ được, vì màu nước cho phép những nét loang tự nhiên. Có thể dùng cọ to, giấy khổ lớn và vẽ chậm. Nếu run tay tăng dần, nên đi khám để biết nguyên nhân.
Tìm lớp học cho người cao tuổi ở đâu?
Có thể hỏi ở nhà văn hoá phường xã, hội người cao tuổi, câu lạc bộ dưỡng sinh hoặc các nhóm sinh hoạt trong khu phố. Nhiều nơi có lớp miễn phí hoặc chi phí thấp.
Làm sao động viên bố mẹ già đi học một thứ mới?
Rủ đi xem thử một buổi, đi cùng lần đầu nếu được, và đừng đặt áp lực phải giỏi. Khen sự cố gắng và hỏi han về bạn bè ở lớp hơn là hỏi về kết quả.
Câu chuyện bà Sáu có thật không?
Đây là chuyện kể hư cấu do Kho Sách Nói viết. Nhân vật được dựng lên từ những hình ảnh quen thuộc, không phải một người cụ thể có thật.
