Trước khi hỏi đi du học nước nào, trường nào, hãy hỏi mình đi để làm gì. Câu trả lời ấy quyết định mình học ngành gì, chuẩn bị ra sao, và quan trọng hơn cả, nó là chỗ dựa khi mình ở một mình nơi xa và mọi thứ trở nên khó khăn.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này mình viết thành cuộc trò chuyện tưởng tượng giữa một người mẹ và cô con gái mười chín tuổi, trong buổi chiều xếp đồ vào vali. Cả hai là nhân vật hư cấu, và những câu hỏi của họ dành cho bất kỳ ai đang tính chuyện đi xa để học.
Chiếc vali mở trên sàn nhà
Chiếc vali mở trên sàn, quần áo bày la liệt. Cô con gái đã nhận được thư nhập học của một trường đại học ở nước ngoài sau gần hai năm chuẩn bị. Còn ba tuần nữa là đi. Mẹ ngồi gấp từng chiếc áo, gấp rất chậm.
Mẹ hỏi: con có chắc là con muốn đi không. Cô gái ngẩng lên, hơi ngạc nhiên vì tới giờ mẹ mới hỏi. Con chắc mà mẹ. Mẹ lại hỏi: thế con đi để làm gì. Cô gái ngập ngừng. Thì để học, để có bằng nước ngoài, để biết thêm thế giới.
Câu trả lời ấy không sai, nhưng mẹ không gật. Mẹ bảo: con nói nghe như mọi người nói. Mẹ muốn nghe con nói.
Mình dừng ở đây vì câu hỏi của người mẹ rất đáng giá. Nhiều bạn trẻ đi du học vì bạn bè đi, vì gia đình muốn, vì nghe nói bằng nước ngoài có giá. Những lý do ấy chưa đủ để giữ mình vững khi ở một mình nơi xa.
Vì sao câu hỏi để làm gì quan trọng
Du học là một khoản đầu tư rất lớn, về tiền, về thời gian, về tình cảm gia đình. Một khoản đầu tư lớn như vậy xứng đáng có một lý do rõ ràng. Không phải lý do để thuyết phục người khác, mà lý do để chính mình bám vào.
Có bạn đi vì muốn học một ngành mà trong nước chưa có nhiều chỗ học tốt. Có bạn đi vì muốn tập sống độc lập ở môi trường khác hẳn. Có bạn đi vì muốn làm việc ở nước ngoài một thời gian. Có bạn đi vì muốn mang một kiến thức cụ thể về làm ở quê nhà. Mỗi lý do dẫn tới cách chuẩn bị khác nhau.
Nếu đi để học một ngành cụ thể, bạn cần chọn trường theo chất lượng ngành ấy, không theo tên tuổi chung. Nếu đi để rèn sự độc lập, bạn cần chuẩn bị kỹ những kỹ năng sống. Nếu đi để làm việc sau đó, bạn cần tìm hiểu quy định về việc làm cho sinh viên quốc tế ở nước ấy từ trước.
Không có lý do nào cao quý hơn lý do nào. Chỉ có lý do của bạn, hoặc lý do mượn của người khác.
Cái giá của xa nhà
Mẹ đặt chiếc áo xuống, hỏi tiếp: con đã nghĩ tới những lúc con ốm một mình chưa. Tết con không về được. Bạn bè ở đây đi chơi với nhau, con không có mặt. Mẹ không hỏi để con sợ, mẹ hỏi để con chuẩn bị.
Cô gái im lặng. Cô đã nghĩ nhiều về trường, về thành phố mới, về những điều hay ho. Cô chưa nghĩ nhiều về những buổi tối một mình trong căn phòng thuê, về cảm giác không ai hiểu mình nói gì.
Đây là phần ít được nói tới khi người ta kể chuyện du học. Ảnh đăng lên thường là những chuyến đi, những buổi lễ. Ít ai đăng ảnh mình ngồi khóc vì nhớ nhà, vì bài luận bị điểm thấp, vì bị hiểu lầm do khác biệt văn hoá.
Biết trước cái giá không phải để chùn bước. Mà để khi nó đến, bạn không nghĩ mình chọn sai. Bạn sẽ nghĩ: à, đây là phần mình đã biết trước, và mình có cách để đi qua.
Chuẩn bị gì ngoài hồ sơ
Hai mẹ con ngồi viết một danh sách mới, không phải danh sách đồ mang theo, mà danh sách những thứ cần chuẩn bị trong người. Nấu được vài món quen để những lúc nhớ nhà có mùi vị quê. Biết cách đi khám bệnh, biết gọi số khẩn cấp ở nước sở tại. Biết quản lý tiền theo tháng.
Biết tìm phòng tư vấn sinh viên của trường, nơi có thể giúp khi học hành khó khăn hay tinh thần đi xuống. Có một hai người quen ở thành phố ấy, dù chỉ là anh chị khoá trên mới quen qua mạng. Có một lịch gọi về nhà đều đặn mà không làm mình sống nửa ở đây nửa ở kia.
Mẹ còn dặn thêm: con đi để học, nhưng cũng để quen người. Đừng chỉ chơi với người Việt, cũng đừng xa lánh người Việt. Tìm cho mình vài người bạn ở cả hai phía.
Những điều này không có trong bất kỳ bộ hồ sơ du học nào, nhưng chúng quyết định bạn có sống vui và học tốt ở nơi xa hay không.
Câu trả lời của cô gái
Tối hôm đó, cô gái ngồi viết lại lý do của mình. Cô học ngành công tác xã hội, một ngành cô thấy trong nước còn ít chỗ thực hành bài bản. Cô muốn học cách người ta làm việc với người cao tuổi sống một mình, vì bà nội cô từng sống một mình nhiều năm sau khi ông mất.
Viết ra rồi, cô thấy chuyến đi khác hẳn. Nó không còn là đi cho có bằng nước ngoài. Nó là đi để mang một điều gì đó về cho những người như bà nội.
Sáng hôm sau, cô đọc cho mẹ nghe. Mẹ gật đầu, lần này gật thật. Mẹ bảo: vậy thì đi đi con, mẹ yên tâm hơn rồi. Khi nào buồn, con đọc lại tờ giấy này.
Bạn có thể đi du học, có thể không. Có thể đi rồi về, có thể ở lại. Mỗi lựa chọn đều có thể đẹp. Chỉ mong trước khi đóng chiếc vali, bạn có một tờ giấy như thế, viết bằng chữ của chính bạn.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đi du học khi chưa biết mình muốn học gì?
Nên cân nhắc kỹ, vì du học tốn kém và khó đổi ngành giữa chừng ở nhiều nơi. Nếu chưa rõ, bạn có thể học một thời gian trong nước, tìm hiểu bản thân và ngành nghề, rồi mới quyết định đi học ở đâu và học gì.
Chọn trường du học theo tiêu chí nào?
Hãy ưu tiên chất lượng ngành bạn định học, cơ hội thực hành, chi phí phù hợp với gia đình và môi trường sống. Tên tuổi chung của trường quan trọng, nhưng không bằng việc trường đó có mạnh ở đúng ngành của bạn hay không.
Du học sinh hay gặp những khó khăn gì?
Thường là nhớ nhà, cô đơn, áp lực học bằng ngôn ngữ khác, khác biệt văn hoá và quản lý tiền bạc. Biết trước và chuẩn bị kỹ năng sống, tìm hiểu dịch vụ hỗ trợ sinh viên của trường giúp bạn vượt qua dễ hơn.
Làm sao giữ liên lạc với gia đình mà không bị nhớ nhà quá?
Đặt lịch gọi về đều đặn, chẳng hạn vài lần mỗi tuần, thay vì gọi liên tục. Dành thời gian còn lại để xây dựng cuộc sống ở nơi mới, kết bạn và tham gia hoạt động của trường.
Du học xong nên về nước hay ở lại?
Tuỳ mục tiêu ban đầu, cơ hội nghề nghiệp, quy định của nước sở tại và hoàn cảnh gia đình. Không có lựa chọn nào đúng cho tất cả. Hãy quay lại với lý do bạn đi du học để cân nhắc.
