Đi viếng đám tang, hãy mặc trang phục tối màu kín đáo, thắp hương và vái theo cách gia đình đang làm, nói một lời chia buồn ngắn gọn với tang quyến, và nếu thân thiết thì ở lại giúp một việc cụ thể thay vì hỏi có cần gì không. Không cần lời hay, chỉ cần sự có mặt và tôn trọng.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Một bạn trẻ lần đầu đi viếng bố của một đồng nghiệp. Bạn đứng ở cổng rất lâu, không biết vào thì phải làm gì trước, thắp mấy nén hương, gặp đồng nghiệp thì nói câu gì. Bạn sợ làm sai, sợ nói lỡ lời giữa lúc nhà người ta đang đau. Tập này dành cho những lần đứng ở cổng như vậy. Phong tục mỗi vùng, mỗi gia đình, mỗi tôn giáo có khác nhau, nên điều quan trọng nhất là quan sát và làm theo gia đình.
Mặc gì và mang gì khi đi viếng
Trang phục đi viếng nên tối màu hoặc màu trầm như đen, xanh đậm, xám, trắng, kín đáo, gọn gàng. Tránh màu đỏ, màu sặc sỡ, váy ngắn, áo hở. Không cần đắt tiền, chỉ cần cho thấy mình tôn trọng.
Không trang điểm đậm, không đeo nhiều trang sức. Nếu đi thẳng từ chỗ làm, có thể khoác thêm một chiếc áo khoác tối màu.
Nhiều người mang theo vòng hoa, bó hoa trắng, hoặc phong bì phúng viếng. Mỗi nơi một tập quán, có gia đình nhận, có gia đình ghi rõ xin không nhận. Nếu không chắc, hỏi một người quen trong nhà hoặc đi cùng một người lớn hiểu phong tục.
Nếu đi cùng cơ quan hay nhóm bạn, thường sẽ góp chung một vòng hoa hay một phong bì. Đi theo nhóm cũng giúp người lần đầu đi viếng yên tâm hơn, vì có người dẫn.
Thắp hương và viếng theo nghi thức của gia đình
Vào tới nơi, thường sẽ có người của gia đình đón và hướng dẫn. Hãy để ý cách người đi trước làm và làm theo. Với nhiều gia đình người Việt, khách sẽ thắp hương, vái trước linh cữu hoặc di ảnh, rồi đi một vòng quanh linh cữu hay tới chỗ tang quyến.
Số nén hương và số lần vái mỗi nơi có thể khác nhau. Không cần lo làm sai chi tiết nhỏ, gia đình đang có tang không ai chú ý chuyện đó. Điều họ thấy là bạn đã đến.
Với gia đình theo tôn giáo khác, như Công giáo hay Phật giáo, nghi thức có thể khác: cầu nguyện, đọc kinh, không thắp hương. Cứ đứng lặng, cúi đầu, làm theo người khác là đủ tôn trọng.
Giữ im lặng hoặc nói nhỏ trong khu vực tang lễ. Tắt chuông điện thoại, không chụp ảnh, không quay phim, trừ khi gia đình nhờ.
Nói gì với người đang có tang?
Lời chia buồn không cần dài. Mình rất tiếc. Mình xin chia buồn cùng gia đình. Bác mất mình thương lắm. Một câu ngắn, một cái nắm tay, đôi khi chỉ một cái ôm, đã đủ.
Nếu có kỷ niệm với người đã mất, có thể kể một câu ngắn: hồi trước bác hay pha trà mời cả phòng mỗi lần mình qua. Người có tang thường thấy ấm lòng khi nghe người khác nhớ về người thân của mình.
Tránh những câu tưởng là an ủi mà làm đau thêm: thôi đừng khóc nữa, ông đi là được giải thoát, còn may là, ít ra thì. Tránh hỏi chi tiết về bệnh tình hay nguyên nhân mất, nhất là khi đột ngột.
Không cần cố làm người kia hết buồn. Nỗi buồn của họ là thật và cần có chỗ. Việc của mình là có mặt, lắng nghe nếu họ muốn kể, và im lặng nếu họ không muốn.
Ở lại bao lâu và giúp gì
Nếu chỉ là người quen, thắp hương, chia buồn, ngồi một lúc rồi xin phép về là đủ. Đừng ở quá lâu khi gia đình đang bận đón khách.
Nếu là người thân thiết, hãy giúp bằng việc cụ thể, vì người đang có tang không còn sức nghĩ xem nhờ ai việc gì. Thay vì hỏi có cần mình giúp gì không, hãy nói để mình lo nước uống cho khách, hoặc mình đón con của chị đi học mấy hôm nay.
Những việc tưởng nhỏ lại rất cần: dọn dẹp, rửa chén, trông trẻ, đưa đón người già, nấu một bữa cơm cho gia đình. Ở nhiều làng quê, hàng xóm vẫn giữ nếp tự chia nhau những việc này.
Nếu không thể đến, gọi điện hoặc nhắn một lời chia buồn chân thành. Tránh những tin nhắn chung chung chép sẵn, viết bằng lời của mình, dù chỉ một hai câu.
Sau đám tang mới là lúc người ta cần nhất
Đám tang thường đông người, nhưng sau vài ngày, khách về hết, nhà bỗng vắng. Đó mới là lúc người có tang cảm thấy mất mát rõ nhất.
Hãy hỏi thăm sau một hai tuần, sau một tháng. Một tin nhắn mình nhớ tới bạn, hôm nay bạn thế nào. Một lời rủ đi ăn, đi dạo. Những lời hỏi thăm muộn đó thường quý hơn bạn nghĩ.
Nhớ những ngày quan trọng như tuần đầu, giỗ đầu, có thể ghé thắp hương nếu thân thiết. Người Việt coi trọng những dịp này, và sự có mặt của bạn cho thấy người đã mất vẫn được nhớ.
Nếu người bạn có tang buồn kéo dài, mất ngủ, bỏ ăn, không muốn làm gì trong thời gian dài, hãy nhẹ nhàng khuyên họ tìm tới bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Đi qua mất mát là chuyện dài, và đôi khi cần thêm người đồng hành.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đưa trẻ nhỏ đi viếng đám tang?
Tuỳ độ tuổi, tính cách của trẻ và mối quan hệ với người đã mất. Nếu đưa đi, hãy giải thích trước cho con một cách đơn giản và để con ra ngoài nếu thấy sợ hay mệt.
Không biết phong tục của gia đình thì làm sao?
Quan sát người đi trước và làm theo, hoặc hỏi nhỏ một người quen trong gia đình. Gia đình có tang thường không trách khách vì những chi tiết nghi thức nhỏ.
Có nên khóc ở đám tang?
Khóc vì thương người đã mất là điều bình thường, không cần kìm nén. Chỉ cần nhớ không để mình thành người cần được an ủi nhiều hơn tang quyến.
Đi viếng vào giờ nào là phù hợp?
Thường gia đình sẽ thông báo giờ viếng. Nên tránh giờ làm lễ quan trọng như nhập quan, di quan nếu không phải người thân, trừ khi được mời.
Không đến được đám tang thì có nên gửi tiền phúng viếng không?
Có thể nhờ người quen gửi giúp kèm lời chia buồn, hoặc ghé thăm gia đình sau đó. Điều quan trọng là lời hỏi thăm chân thành, không phải số tiền.
