Học sinh lớp mười hai dễ mất tập trung vì áp lực thi cử và chiếc điện thoại luôn ở trong tầm tay. Một hơi thở trước khi mở sách, một bàn học chỉ có một việc, và những khoảng nghỉ ngắn đúng lúc có thể giúp đầu óc ở lại với trang bài lâu hơn, mà không cần ép mình bằng ý chí.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này dành cho các bạn học sinh đang ôn thi, và cả bố mẹ đang lo cho con. Mình kể chuyện một cô bé lớp mười hai, ngồi vào bàn học từ bảy giờ tối, tới mười giờ nhìn lại thấy mới làm được nửa trang đề. Không phải vì lười, mà vì đầu cô cứ chạy đi khắp nơi.
Ba tiếng ngồi bàn, nửa trang đề
Cô bé trong câu chuyện kể, tối nào cô cũng ngồi vào bàn đúng giờ. Mở sách toán, đọc đề bài đầu tiên. Đọc tới dòng thứ hai, cô nghĩ tới bài kiểm tra văn hôm nay bị điểm kém. Quay lại đề, đọc lại dòng một.
Điện thoại rung, nhóm lớp bàn chuyện đề thi thử. Cô đọc, trả lời, rồi xem thêm vài video. Quay lại đề, quên mất mình đang ở đâu. Rồi cô nghĩ tới chuyện thi đại học, tới kỳ vọng của bố mẹ, tim đập nhanh, lo không biết có đỗ không.
Ba tiếng trôi qua như vậy. Cô mệt rã rời, cảm thấy đã học cả tối, nhưng thật ra đầu cô đã đi khắp nơi trừ trang đề.
Mình nghĩ nhiều bạn học sinh quen cảnh này. Và cảm giác học mãi mà không vào làm các bạn càng lo, càng lo càng không vào. Một vòng luẩn quẩn.
Một hơi thở trước khi mở sách
Việc đầu tiên mình gợi ý rất nhỏ: trước khi mở sách, ngồi yên một hơi thở. Cảm nhận mông trên ghế, chân trên sàn, hai tay đặt lên bàn. Hít vào, thở ra, và nói thầm: giờ mình học toán.
Câu nói ấy như một lời hẹn với chính mình. Nó báo cho đầu óc biết trong một khoảng thời gian tới, chỉ có toán thôi. Những chuyện khác, chuyện điểm văn, chuyện thi cử, chuyện bạn bè, tạm để ra ngoài.
Cô bé thử và thấy ngớ ngẩn lúc đầu. Nhưng cô nhận ra những lần làm vậy, cô ngồi được với bài lâu hơn trước khi đầu chạy đi.
Mỗi khi chuyển sang môn khác, cô lại làm một hơi thở như vậy. Giờ mình học tiếng Anh. Mỗi môn có một khởi đầu rõ ràng, không bị dính dư âm của môn trước.
Một bàn, một việc
Việc thứ hai là dọn bàn học sao cho chỉ còn một việc. Sách môn đang học, giấy nháp, bút. Những sách khác cất vào ngăn. Điện thoại không nằm trên bàn.
Cô bé đặt điện thoại ở phòng khách, nhờ mẹ giữ trong giờ học. Lúc đầu cô bồn chồn, sợ bỏ lỡ tin nhắn nhóm lớp. Nhưng rồi cô nhận ra, mười giờ tối xem tin nhắn một lần, cô cũng không bỏ lỡ gì quan trọng.
Điện thoại nằm trên bàn, kể cả úp xuống, vẫn kéo một phần sự chú ý của mình. Đầu óc biết nó ở đó, chờ nó rung. Đặt xa hẳn thì đầu mới thật sự yên.
Với những bạn cần điện thoại để tra từ hay xem bài giảng, hãy tắt hết thông báo trong giờ học và chỉ mở đúng ứng dụng cần dùng.
Khi đầu chạy đi, khi lo lắng kéo tới
Dù có làm gì, đầu vẫn sẽ chạy đi. Đó là bình thường. Mỗi khi nhận ra mình đang nghĩ chuyện khác, cô bé đặt bút xuống, thở một hơi, rồi đọc lại dòng đang dở. Không mắng mình, không thở dài thườn thượt, chỉ quay về.
Riêng với nỗi lo thi cử, cô học được một mẹo: khi lo kéo tới, cô ghi nó ra một tờ giấy riêng, kiểu: lo không đỗ. Rồi gấp tờ giấy lại, để sang góc bàn. Nỗi lo được ghi nhận, không bị đuổi đi, nhưng cũng không chiếm bàn học.
Cô cũng chia giờ học thành từng đoạn ngắn, chừng ba mươi tới bốn mươi phút, rồi nghỉ năm phút. Đứng dậy, uống nước, nhìn ra cửa sổ. Đầu óc học sinh cũng như cơ bắp, cần nghỉ để làm tiếp.
Sau vài tuần, cô bảo không phải tối nào cũng tập trung được. Nhưng những tối tập trung được, ba tiếng học bằng cả tuần học trước kia.
Lời gửi các bạn học sinh và bố mẹ
Với các bạn học sinh: tập trung không phải tài năng bẩm sinh, nó là kỹ năng tập được. Đừng so mình với bạn khác, mỗi người một nhịp. Hãy bắt đầu từ một hơi thở trước khi mở sách.
Với bố mẹ: thay vì nhắc con học đi, có thể giúp con có một góc học yên tĩnh, giữ điện thoại giúp con trong giờ học nếu con đồng ý, và nhắc con nghỉ ngơi. Một đứa trẻ được tin tưởng và được nghỉ thường học tốt hơn đứa trẻ bị giám sát từng phút.
Áp lực thi cử là thật. Nếu con có dấu hiệu lo âu nặng, mất ngủ kéo dài, ăn uống thất thường, buồn bã nhiều, hãy nói chuyện với con và tìm sự hỗ trợ của chuyên gia tâm lý học đường hoặc bác sĩ.
Tối nay, trước khi mở sách, thử một hơi thở. Giờ mình học. Chỉ vậy thôi.
Câu hỏi thường gặp
Học bao lâu thì nên nghỉ một lần?
Nhiều bạn thấy học khoảng ba mươi tới năm mươi phút rồi nghỉ năm tới mười phút là hợp. Hãy thử vài cách để tìm nhịp phù hợp với mình.
Nghe nhạc khi học có giúp tập trung không?
Tuỳ người và tuỳ loại việc. Nhạc không lời, âm lượng nhỏ có thể giúp một số bạn. Nhưng với bài cần suy nghĩ nhiều, yên tĩnh thường tốt hơn.
Làm sao bớt lo lắng về kỳ thi khi đang học?
Ghi nỗi lo ra giấy để ghi nhận nó, rồi quay về bài đang làm. Nói chuyện với bố mẹ, thầy cô về nỗi lo. Nếu lo âu nặng và kéo dài, hãy tìm chuyên gia tâm lý.
Bố mẹ có nên giữ điện thoại của con khi con học không?
Có thể, nếu con đồng ý và hiểu lý do. Thoả thuận cùng con thường hiệu quả hơn ép buộc, và giúp con tự giác hơn về lâu dài.
Chánh niệm có giúp nhớ bài lâu hơn không?
Khi bạn tập trung vào bài đang học, việc ghi nhớ thường tốt hơn so với học trong lúc phân tâm. Nhưng nhớ bài còn cần ôn tập đều đặn và ngủ đủ.
