Ngồi học cùng những bạn trẻ hơn mình rất nhiều tuổi dễ sinh ra tự ti, đôi khi cả ghen tị. Nhưng người lớn tuổi mang vào lớp những thứ người trẻ chưa có: kinh nghiệm sống, sự kiên nhẫn và một mục đích rất rõ. Nhận ra điều đó giúp mình học thoải mái hơn, và còn giúp được chính các bạn học trẻ.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này mình kể lại theo lời một chị, nhân vật khái quát, đi học đại học hệ chính quy ở tuổi bốn mươi hai, giữa một lớp toàn các bạn mười tám, mười chín.
Ngày đầu tiên ở giảng đường
Chị kể ngày đầu bước vào giảng đường, có bạn trẻ tưởng chị là giảng viên, đứng dậy chào. Chị đỏ mặt, cười, bảo chị cũng là sinh viên. Cả dãy bàn nhìn chị tò mò. Chị chọn ngồi một góc, cố làm mình nhỏ lại.
Hồi trẻ chị không được học đại học vì nhà khó khăn, đi làm sớm. Giờ con đã lớn, công việc ổn định, chị quyết định đi học ngành mình mơ ước. Chị đã chuẩn bị tinh thần cho bài vở khó, nhưng không chuẩn bị cho cảm giác lạc loài.
Mấy tuần đầu chị gần như không nói chuyện với ai. Giờ giải lao các bạn tụm lại nói chuyện về trò chơi, về thần tượng, về những thứ chị không biết. Chị ngồi một mình xem lại vở.
Chị kể có tối về nhà, chị hỏi chồng có phải chị đang làm một việc ngớ ngẩn không.
Chồng chị không trả lời ngay. Anh chỉ hỏi lại chị có còn muốn học ngành đó không. Chị bảo còn. Anh bảo vậy thì cái lạc loài kia chỉ là chuyện của mấy tuần đầu, còn cái muốn học mới là chuyện của chị.
Tự ti và cả một chút ghen tị
Chị thừa nhận có lúc chị ghen tị. Các bạn trẻ đọc nhanh, nhớ nhanh, dùng máy tính thoăn thoắt, lại có cả tuổi trẻ phía trước. Chị thì đầu óc chậm hơn, tối về còn lo cơm nước, lo con thi cử.
Chị cũng tự ti vì nhiều thứ cơ bản các bạn đã học ở phổ thông gần đây, còn chị đã quên từ hơn hai mươi năm. Có buổi thầy hỏi một kiến thức nền, cả lớp trả lời được, chị thì không.
Chị kể chị phải tự nói với mình rằng ghen tị với tuổi trẻ của người khác là ghen tị với một thứ mình không thể có lại, và nó không giúp gì cho việc học. Thứ mình có thể có là kiến thức, mà kiến thức thì vẫn học được.
Chị đi học bù phần nền bằng sách phổ thông, mỗi tối một chút. Sau vài tháng, khoảng cách đó gần như không còn.
Những thứ người lớn tuổi mang vào lớp
Bước ngoặt tới vào một buổi thảo luận nhóm. Đề bài là một tình huống quản lý thực tế. Các bạn trẻ bàn mãi không ra, vì chưa từng đi làm. Chị kể lại một chuyện thật từ chỗ làm cũ, chuyện cách sếp chị từng xử lý một mâu thuẫn trong tổ. Cả nhóm ngồi nghe, rồi bài thảo luận của nhóm được thầy khen.
Từ đó, các bạn bắt đầu hỏi chị nhiều hơn, không chỉ về bài vở mà cả về đi làm, về phỏng vấn, về chuyện gia đình. Chị nhận ra mình có những thứ các bạn không có: kinh nghiệm sống, sự kiên nhẫn, biết sắp xếp thời gian, biết vì sao mình học.
Mục đích rõ ràng là lợi thế lớn. Các bạn trẻ nhiều người còn chưa chắc mình có thích ngành này không. Chị thì biết chắc, vì chị đã đợi hơn hai mươi năm.
Chị kể chị hết ngồi một góc. Chị ngồi giữa, và giờ giải lao thì có người tới bàn chị.
Học từ các bạn trẻ
Ngược lại, chị cũng học rất nhiều từ các bạn. Các bạn chỉ chị dùng phần mềm, cách tìm tài liệu trên mạng, cách làm bài trình chiếu. Các bạn có những cách nghĩ mới, những câu hỏi táo bạo mà chị không dám nghĩ tới.
Chị học cách bớt cẩn trọng quá mức, dám nói ý mình dù chưa chắc. Các bạn trẻ nói sai thì cười rồi sửa, chị thì trước kia sợ sai tới mức không nói. Ngồi giữa các bạn, chị dần bớt sợ.
Chị kể có một bạn nữ mười chín tuổi thành người bạn học thân nhất của chị. Hai người học nhóm với nhau suốt bốn năm, bạn chỉ chị công nghệ, chị chỉ bạn cách quản lý thời gian và cách nói chuyện với thầy cô.
Khoảng cách hai mươi tuổi, hoá ra, là một cây cầu hai chiều.
Điều chị muốn nói với người đang ngập ngừng
Khi được hỏi có lời nào cho những người lớn tuổi đang ngập ngừng đi học lại cùng người trẻ, chị nói ba điều. Thứ nhất, cảm giác lạc loài mấy tuần đầu là có thật, nhưng nó qua đi. Đừng quyết định bỏ trong những tuần đó.
Thứ hai, hãy chủ động. Bắt chuyện trước, tham gia nhóm, chia sẻ kinh nghiệm khi phù hợp. Các bạn trẻ nhiều khi cũng ngại bắt chuyện với người lớn tuổi, chứ không phải không muốn.
Thứ ba, đừng tự đặt mình vào vai cô chú dạy dỗ. Trong lớp, mọi người là bạn học. Chia sẻ thì được, lên lớp thì các bạn sẽ ngại.
Chị tốt nghiệp ở tuổi bốn mươi sáu. Hôm nhận bằng, mấy bạn trẻ trong lớp chụp ảnh với chị, gọi chị là chị cả của lớp. Chị bảo đó là danh hiệu chị thích nhất.
Câu hỏi thường gặp
Học cùng người trẻ hơn nhiều tuổi có ngại không?
Thường có cảm giác lạc loài lúc đầu, nhưng phần lớn qua đi sau vài tuần. Chủ động bắt chuyện và tham gia nhóm giúp hòa nhập nhanh hơn.
Người lớn tuổi đi học có lợi thế gì?
Kinh nghiệm sống, sự kiên nhẫn, khả năng sắp xếp thời gian và mục đích học rõ ràng. Những điều này giúp ích nhiều trong thảo luận và trong việc học bền bỉ.
Quên kiến thức nền từ hồi phổ thông thì làm sao?
Học bù bằng sách giáo khoa phổ thông, mỗi ngày một ít, ngay từ đầu khoá học. Khoảng cách này thường được lấp sau vài tháng.
Có nên chia sẻ kinh nghiệm sống với bạn học trẻ?
Nên, khi phù hợp với bài học hoặc khi được hỏi. Tránh giọng dạy dỗ, vì trong lớp mọi người là bạn học ngang hàng.
Người lớn tuổi học được gì từ bạn trẻ?
Công nghệ, cách tìm tài liệu, cách nghĩ mới và sự dám thử. Học cùng nhau thường là trao đổi hai chiều.
