Một ngày nào đó, mình nhận ra bố mẹ không phải là những người lúc nào cũng mạnh mẽ, lúc nào cũng đúng, mà là những con người bình thường, có nỗi sợ, có mệt mỏi, có những sai lầm. Khoảnh khắc ấy có thể làm mình chao đảo, nhưng nhìn bố mẹ bằng đôi mắt người lớn chính là một bước lớn lên.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này mình kể về một cô gái hai mươi bốn tuổi về nhà cuối tuần, vào bếp và lần đầu tiên trong đời thấy mẹ ngồi khóc một mình. Cô là nhân vật hư cấu, còn khoảnh khắc ấy thì có lẽ nhiều người con đã gặp.
Chiều thứ bảy trong bếp
Chiều thứ bảy, cô về nhà sớm hơn dự định, không báo trước. Cô đi thẳng xuống bếp định nấu cơm cho mẹ bất ngờ. Mẹ ngồi trên chiếc ghế nhựa thấp cạnh bếp, tay cầm điện thoại, vai run run. Mẹ đang khóc.
Thấy cô, mẹ vội lau mắt, cười, bảo không có gì, khói bếp cay mắt. Nhưng bếp chưa đỏ lửa. Cô đứng im ở cửa, không biết làm gì. Trong hai mươi bốn năm, cô chưa từng thấy mẹ khóc. Mẹ luôn là người dậy sớm nhất, lo mọi thứ, không bao giờ than.
Tối hôm đó, sau khi bố đi ngủ, mẹ mới kể. Bà ngoại ốm nặng, mẹ lo mà không dám nói nhiều vì sợ cả nhà lo theo. Công việc ở chợ dạo này ế ẩm. Mẹ mệt. Mẹ nói chuyện với cô như nói chuyện với một người bạn, lần đầu tiên.
Cô nằm thao thức cả đêm. Cô nhận ra mình chưa bao giờ nghĩ mẹ cũng có thể sợ, có thể mệt, có thể cần người khác dựa vào.
Hình ảnh bố mẹ thời thơ ấu
Khi còn nhỏ, bố mẹ trong mắt mình gần như là siêu nhân. Bố sửa được mọi thứ. Mẹ biết mọi câu trả lời. Bố mẹ không bao giờ ốm, không bao giờ sợ. Hình ảnh ấy cho đứa trẻ cảm giác an toàn, và nó cần thiết ở tuổi ấy.
Lớn lên, hình ảnh ấy bắt đầu có vết nứt. Có người nhận ra bố mẹ từng sai trong một quyết định lớn. Có người thấy bố mẹ cãi nhau, thấy bố mẹ lúng túng trước một tình huống. Có người, như cô gái, thấy mẹ khóc.
Những vết nứt ấy có thể làm mình hụt hẫng, thậm chí giận. Giận vì bố mẹ không hoàn hảo như mình tưởng. Giận vì những sai lầm của bố mẹ đã ảnh hưởng tới mình.
Nhưng những vết nứt ấy cũng là nơi ánh sáng lọt vào. Qua đó, mình bắt đầu thấy bố mẹ là những con người thật, với một cuộc đời riêng trước khi có mình, và những gánh nặng riêng mà mình chưa từng biết.
Bố mẹ cũng từng hai mươi tuổi
Mấy hôm sau, cô hỏi mẹ về thời mẹ hai mươi tuổi. Mẹ ngạc nhiên, rồi kể. Năm hai mươi, mẹ đi bán hàng ở chợ huyện, có một ước mơ làm cô giáo mà không thành vì nhà nghèo. Mẹ lấy bố năm hai mươi hai, sinh cô năm hai mươi ba, gần bằng tuổi cô bây giờ.
Cô sững người. Mẹ có cô ở đúng cái tuổi mà cô đang thấy mình còn bé bỏng, chưa biết gì, còn đang loay hoay tìm việc. Mẹ đã phải làm mẹ khi chính mẹ cũng chưa kịp lớn.
Nhìn bố mẹ như những người từng trẻ, từng lạc lối, từng phải học làm cha mẹ không có sách hướng dẫn, mình sẽ hiểu hơn những vụng về của bố mẹ. Không phải để bào chữa mọi điều, mà để thấy họ đã cố gắng với những gì họ có.
Mình gợi ý bạn thử hỏi bố mẹ về tuổi trẻ của họ. Những câu chuyện ấy thường làm bạn thấy bố mẹ gần hơn, người hơn, và thương hơn.
Thương bố mẹ theo cách người lớn
Khi nhìn bố mẹ là người thường, cách mình thương bố mẹ cũng thay đổi. Hồi nhỏ, thương là vâng lời, là được bố mẹ lo cho. Khi lớn, thương còn là hỏi han, là lắng nghe, là chia sẻ gánh nặng, là để bố mẹ được yếu đuối trước mặt mình.
Cô gái bắt đầu gọi điện cho mẹ không chỉ để báo con khoẻ, mà để hỏi mẹ hôm nay thế nào, và thật sự nghe câu trả lời. Cô về thăm bà ngoại cùng mẹ. Cô kể cho mẹ nghe những chuyện của mình nhiều hơn, cả chuyện buồn, như một người bạn.
Mẹ cũng thay đổi. Mẹ bắt đầu hỏi ý kiến cô về những chuyện trong nhà. Hai mẹ con từ quan hệ người lo và người được lo, dần thành hai người lớn biết dựa vào nhau.
Thương theo cách người lớn cũng có nghĩa là chấp nhận những điều bố mẹ không làm được, những vết thương bố mẹ vô tình gây ra, và tự quyết định mình sẽ giữ lại gì, buông xuống gì. Nếu có những vết thương quá sâu, nói chuyện với chuyên gia tâm lý có thể giúp bạn.
Một bước lớn lên
Mình nghĩ nhận ra bố mẹ là người thường là một trong những bước lớn lên lặng lẽ nhất. Không có buổi lễ nào đánh dấu nó, không ai chúc mừng. Nhưng từ hôm đó, mình nhìn thế giới khác đi.
Mình hiểu rằng không ai hoàn hảo, kể cả những người mình kính trọng nhất. Mình bớt khắt khe với người khác, và cũng bớt khắt khe với chính mình, vì nếu bố mẹ được phép sai thì mình cũng vậy.
Mình cũng hiểu rằng thời gian có hạn. Bố mẹ đang già đi, và những năm mình có thể ngồi với bố mẹ như hai người bạn là quý giá.
Chiều thứ bảy tuần sau, cô lại về sớm. Lần này cô báo trước, và hai mẹ con cùng nấu cơm. Mẹ vừa thái rau vừa kể chuyện hồi trẻ, cô vừa nghe vừa cười. Bếp đỏ lửa, và lần này, không ai cay mắt.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nhận ra bố mẹ không hoàn hảo lại khó chịu?
Vì từ nhỏ chúng ta quen nhìn bố mẹ như chỗ dựa mạnh mẽ, đúng đắn. Khi thấy bố mẹ yếu đuối hay sai lầm, cảm giác an toàn ấy lung lay. Nhưng đây cũng là cơ hội để hiểu bố mẹ như những con người thật.
Làm sao hiểu bố mẹ hơn khi đã trưởng thành?
Hỏi bố mẹ về tuổi trẻ, ước mơ, khó khăn của họ, lắng nghe mà không phán xét. Nhìn bố mẹ trong bối cảnh thời của họ giúp bạn hiểu vì sao họ suy nghĩ và hành động như vậy.
Thấy bố mẹ buồn, khóc thì nên làm gì?
Ở bên, lắng nghe, đừng vội khuyên hay bảo đừng buồn. Hỏi bố mẹ cần gì, chia sẻ việc nhà hoặc những lo toan nếu có thể. Đôi khi chỉ cần biết con hiểu là bố mẹ đã nhẹ lòng nhiều.
Giận bố mẹ vì những sai lầm trong quá khứ thì sao?
Cảm giác giận là bình thường. Thử hiểu hoàn cảnh của bố mẹ lúc ấy, và nếu được, nói chuyện bình tĩnh về điều làm bạn tổn thương. Nếu vết thương sâu và ảnh hưởng lâu dài, chuyên gia tâm lý có thể giúp bạn đi qua.
Thương bố mẹ theo cách người lớn nghĩa là gì?
Là chủ động hỏi han, lắng nghe, chia sẻ gánh nặng, để bố mẹ được yếu đuối và dựa vào mình, đồng thời chấp nhận bố mẹ không hoàn hảo. Quan hệ dần chuyển từ người lo và người được lo sang hai người lớn thương nhau.
