Quay lại lớp học sau mười năm, tuần đầu thường là quãng khó nhất, vì cùng lúc phải đối diện với ba nỗi ngại: ngại tuổi, sợ chậm hơn người khác và lạ với cách học. Đi sớm, ngồi gần, hỏi ngay từ buổi đầu và tự cho mình khoảng một tháng để quen là những việc giúp bạn đi qua quãng đó.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này dành cho bạn nào vừa đăng ký một lớp học, có thể là trung cấp, cao đẳng, một khoá nghề hay một lớp ngoại ngữ, và đang thấy bụng hơi thắt lại mỗi khi nghĩ tới buổi học đầu tiên.
Buổi tối đầu tiên của một anh thợ hàn
Hình dung một anh thợ hàn ba mươi lăm tuổi, đã đi làm từ năm mười tám. Xưởng cần người đọc được bản vẽ kỹ thuật, anh đăng ký học trung cấp buổi tối. Buổi đầu, anh đứng ngoài cửa lớp mười phút mới dám bước vào, vì thấy trong lớp toàn người trẻ hơn mình.
Vào lớp, anh chọn bàn cuối, cúi mặt. Thầy giảng một khái niệm, anh không hiểu, nhưng không dám hỏi. Về nhà, anh nằm nghĩ có lẽ mình không hợp, có lẽ nên bỏ trước khi mất thêm tiền. Đó là một đêm mà rất nhiều người đi học lại đều trải qua.
Điều đáng nói là sang tuần thứ ba, anh lại là người được cả lớp hỏi nhiều nhất, vì anh đã cầm que hàn mười bảy năm và hiểu bản vẽ đó dùng để làm gì ngoài đời. Cái anh thiếu là chữ nghĩa, còn cái anh có là kinh nghiệm thật, thứ mà bạn học trẻ không có.
Mình kể chuyện này để bạn biết: cảm giác lạc lõng tuần đầu là phổ biến, và nó không nói lên gì về khả năng thật của bạn. Nó chỉ nói rằng bạn đang ở một chỗ lạ.
Vì sao tuần đầu lại khó đến vậy?
Lý do thứ nhất là lòng tự trọng của người lớn. Ở chỗ làm, bạn là người có nghề, có tiếng nói. Vào lớp, bạn lại là người không biết. Sự chênh lệch đó làm nhiều người khó chịu, dù không ai nói ra.
Lý do thứ hai là đầu óc đã lâu không vận hành theo kiểu học. Ngồi nghe giảng liên tục hai tiếng, ghi chép, nhớ thuật ngữ mới, đó là những cơ bắp lâu ngày không dùng. Buổi đầu thấy mệt rã là bình thường, giống như lâu không chạy rồi chạy lại.
Lý do thứ ba là hoàn cảnh. Bạn tới lớp sau một ngày làm việc, có khi chưa kịp ăn, đầu còn nghĩ chuyện nhà. Người học trẻ có thể chỉ có việc học, còn bạn mang theo cả một ngày vào lớp.
Hiểu ba lý do này giúp bạn bớt tự trách. Không phải bạn kém, mà bạn đang làm một việc khó trong một hoàn cảnh khó. Mọi thứ sẽ dễ hơn khi cơ bắp học được tập lại và khi lớp học không còn là chỗ lạ.
Chuẩn bị gì trước buổi học đầu tiên?
Một việc nhỏ mà hiệu quả là đi thử đường và đến trường một lần trước buổi học. Biết chỗ gửi xe, biết phòng học ở tầng nào, biết căn tin ở đâu. Buổi đầu bớt được một đống việc lạ thì đầu óc rảnh hơn cho việc chính.
Thứ hai là sắp xếp bữa tối. Đi học với cái bụng đói thì hai tiếng sau đầu óc chỉ còn nghĩ đến đồ ăn. Một ổ bánh mì, một hộp cơm nhỏ ăn trước giờ vào lớp, hoặc chút đồ ăn nhẹ mang theo là đủ.
Thứ ba là nói trước với người nhà. Ai sẽ đón con, ai lo cơm tối những hôm có lớp. Thoả thuận rõ từ đầu thì bạn ngồi trong lớp không phải nơm nớp nghĩ ở nhà ra sao.
Cuối cùng là mang theo một cuốn vở riêng và một cây bút quen tay. Nghe có vẻ chuyện nhỏ, nhưng nhiều người kể rằng cảm giác cầm cuốn vở mới làm họ thấy mình thật sự bắt đầu một chặng mới, chứ không chỉ là đi cho có.
Ngồi đâu, hỏi gì và làm quen với ai
Nếu có thể, hãy ngồi ở mấy hàng đầu. Ngồi gần thì nghe rõ, nhìn bảng rõ, và khó mà lơ đãng. Người đi học lại hay chọn bàn cuối vì muốn khuất, nhưng chính chỗ khuất làm mình càng thấy mình là người ngoài.
Ngay buổi đầu, cố gắng hỏi một câu. Không cần câu hỏi hay, chỉ cần một câu thật về chỗ mình chưa rõ. Hỏi được câu đầu thì câu thứ hai dễ hơn nhiều. Để tới tuần thứ năm mới hỏi lần đầu thì lúc đó càng ngại.
Làm quen với một hai người cùng lớp, nhất là người cũng đi làm như mình. Trao đổi số điện thoại, hỏi nhau bài khi vắng, nhắc nhau lịch thi. Một người bạn học tốt có thể là lý do bạn không bỏ cuộc vào những tuần mệt nhất.
Và nếu được, gặp thầy cô sau giờ một lần, nói ngắn gọn về hoàn cảnh của mình: đã nghỉ học lâu, đang làm nghề gì, muốn học để làm gì. Thầy cô biết điều này thường sẽ giảng thêm ví dụ thực tế, và bạn cũng bớt ngại khi cần hỏi.
Tự cho mình một tháng trước khi kết luận
Nhiều người bỏ học ngay trong hai tuần đầu, khi mọi thứ còn khó nhất và chưa có gì đền đáp. Đó là lúc tệ nhất để quyết định. Hãy tự hứa với mình một điều: học đủ bốn tuần rồi hãy hỏi lại xem có nên tiếp tục không.
Trong bốn tuần đó, ghi lại mỗi tuần một điều mình đã hiểu được mà trước đó không hiểu. Cuối tháng đọc lại bốn dòng ấy, bạn sẽ có bằng chứng rằng mình đang tiến, dù chậm.
Nếu sau một tháng mà vẫn thấy khó chịu, hãy nhìn kỹ xem khó vì đâu. Khó vì lịch không hợp thì đổi lịch. Khó vì kiến thức nền thiếu thì tìm học bù phần nền. Khó vì không còn muốn học thứ đó nữa thì dừng cũng không sao, nhưng dừng vì đã hiểu chứ không phải vì sợ.
Phần lớn những người kiên nhẫn qua được tháng đầu đều kể rằng tháng thứ hai nhẹ hơn hẳn. Lớp học trở thành chỗ quen, có bạn, có thầy, có cả một chút tự hào khi đi làm về mà vẫn còn sức ngồi học.
Câu hỏi thường gặp
Ba mươi lăm tuổi đi học lại có muộn không?
Không muộn. Nhiều người đi học lại ở tuổi ba mươi, bốn mươi để đáp ứng công việc hoặc theo đuổi điều mình thích. Kinh nghiệm sống còn giúp bạn hiểu bài theo cách thực tế hơn.
Sợ học chậm hơn bạn trẻ trong lớp thì làm sao?
Có thể ban đầu bạn chậm ở phần ghi nhớ hay dùng công cụ mới, nhưng bạn thường nhanh hơn ở phần hiểu ứng dụng. Hãy so với chính mình của tuần trước thay vì so với người ngồi bên cạnh.
Đi làm cả ngày rồi tối đi học có nổi không?
Tháng đầu sẽ mệt, rồi cơ thể quen dần. Ăn nhẹ trước giờ học, ngủ đủ những hôm không có lớp và sắp việc nhà rõ ràng giúp bạn giữ sức lâu dài.
Có nên nói với đồng nghiệp là mình đang đi học không?
Tuỳ bạn, nhưng cho quản lý biết thường có lợi, nhất là khi cần về đúng giờ hoặc xin nghỉ ngày thi. Nhiều nơi còn trân trọng người chịu học thêm.
Lỡ vắng một buổi rồi thấy lạc bài thì làm gì?
Hỏi lại bạn cùng lớp hoặc thầy cô ngay trong tuần, đừng để dồn. Một buổi vắng bù lại được dễ, ba buổi dồn lại mới làm nhiều người bỏ cuộc.
