Quên tập chánh niệm cả tuần không phải là thất bại. Khoảnh khắc bạn nhận ra mình đã quên chính là một lần có mặt, và bạn có thể bắt đầu lại ngay ở hơi thở này, không cần đợi tới thứ hai hay đầu tháng sau.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này mình viết như một lá thư, gửi một chị đã nhắn cho mình rằng chị hứa sẽ ngồi yên năm phút mỗi sáng, được bốn ngày thì quên, và giờ đã một tuần không làm. Chị bảo chị thấy mình chẳng làm nên trò trống gì. Nếu bạn cũng đang thấy vậy, lá thư này là cho bạn.
Chị thân mến, quên là chuyện ai cũng gặp
Đọc tin nhắn của chị, mình thấy thương lắm. Không phải vì chị quên, mà vì chị đang trách mình nặng nề như vậy. Bốn ngày tập rồi quên một tuần, đó là câu chuyện của hầu hết mọi người từng bắt đầu một thói quen mới.
Chị biết không, ngay cả những người tập chánh niệm nhiều năm cũng có những tuần quên. Đời sống có những đợt bận, ốm, có chuyện buồn, có những ngày chỉ muốn ngủ thêm năm phút. Thói quen nào cũng có lúc đứt.
Điều quan trọng không phải là chưa từng đứt. Điều quan trọng là mình làm gì khi nhận ra nó đã đứt.
Mình cũng nhớ một tuần mình bận dọn nhà, rồi một tuần con ốm, rồi một tuần nữa chỉ vì lười. Ba tuần liền mình không ngồi yên lấy một lần. Tới khi ngồi lại, mình thấy đầu chạy như ngựa, cứ tưởng công tập mấy tháng trước đã mất hết. Nhưng chỉ vài hôm sau, mọi thứ quay về như cũ, có khi còn nhẹ hơn.
Và chị đã nhận ra. Chị đã nhắn cho mình. Như vậy là chị vẫn còn muốn. Cái muốn ấy quý lắm, đừng để lời tự trách dập tắt nó.
Nhận ra mình quên cũng là có mặt
Có một điều thú vị mình muốn chị nghĩ tới. Chánh niệm, nói cho cùng, là nhận ra mình đang ở đâu và quay về. Khi ngồi yên, đầu chạy đi, mình nhận ra và quay về hơi thở.
Quên tập cả tuần cũng giống vậy, chỉ là ở quy mô lớn hơn. Cả tuần đầu óc chạy đi, và hôm nay chị nhận ra. Khoảnh khắc nhận ra ấy chính là một lần có mặt.
Nếu chị trách mình, chị đang biến một lần có mặt thành một lần thất bại. Nếu chị mỉm cười, à, mình đã quên cả tuần, giờ mình quay về, thì chị đang tập đúng bài tập.
Thầy dạy thiền ở nhiều truyền thống hay nói đại ý rằng: bắt đầu lại là toàn bộ bài học. Mình không nhớ chính xác lời ai, nên chỉ kể ý. Nhưng mình tin điều ấy.
Đừng đợi thứ hai
Nhiều người khi bỏ dở một thói quen thường tự hẹn: thôi, thứ hai tuần sau bắt đầu lại. Đầu tháng sau làm lại từ đầu cho tròn. Rồi thứ hai tới, lại có lý do khác.
Chánh niệm không cần ngày đẹp. Nó chỉ cần một hơi thở. Ngay bây giờ, khi đang đọc lá thư này, chị có thể thở một hơi, biết mình đang thở. Thế là đã bắt đầu lại.
Ngày mai, nếu sáng chị ngồi được năm phút thì tốt. Nếu không, thử một hơi thở trước khi cầm điện thoại. Hoặc một hơi thở trước bữa cơm. Bắt đầu lại không cần phải bắt đầu lại đúng như cũ.
Đôi khi việc chị quên chính là tín hiệu rằng cách tập cũ chưa hợp. Năm phút buổi sáng có thể quá khó với lịch của chị. Chị có thể thử năm phút buổi tối, hay ba hơi thở rải trong ngày.
Tử tế với mình như với một người bạn
Thử tưởng tượng một người bạn thân của chị nhắn cho chị y như tin nhắn chị gửi mình. Em quên tập cả tuần rồi, em chẳng làm nên trò trống gì. Chị sẽ trả lời bạn ấy thế nào.
Chắc chị sẽ không nói: đúng, em thật tệ. Chị sẽ nói: có sao đâu, ai mà chẳng có lúc quên, bắt đầu lại thôi. Chị sẽ nhắc bạn ấy những gì bạn đã làm được.
Vậy tại sao chị lại nói với chính mình bằng giọng khắc nghiệt hơn nhiều so với giọng chị dành cho bạn bè.
Có những người lớn lên với những lời mắng nặng nề, nên giọng nói trong đầu họ cũng nặng nề như vậy. Nếu chị là một trong số đó, chị không có lỗi gì cả. Chị chỉ cần biết rằng giọng nói ấy có thể đổi dần, từng câu một, bắt đầu từ hôm nay.
Tập nói với mình như nói với một người bạn là một phần của chánh niệm. Người ta gọi đó là lòng tự trắc ẩn. Nó không phải là nuông chiều, mà là thôi đánh mình để còn sức đứng dậy.
Một lời hẹn nhẹ nhàng
Mình đề nghị chị một lời hẹn nhẹ nhàng thôi. Không phải mỗi ngày năm phút không bỏ ngày nào. Mà là: khi nào nhớ ra, thì thở một hơi có mặt.
Lời hẹn ấy không thể thất bại, vì nó không đòi chị nhớ. Nó chỉ đòi chị làm khi đã nhớ. Và dần dần, chị sẽ thấy mình nhớ ra thường hơn.
Khi thói quen nhỏ ấy vững rồi, nếu muốn, chị có thể thêm lại năm phút ngồi yên. Lúc đó nó sẽ đứng trên một nền móng chắc hơn.
Thương chị, và mong chị đọc xong lá thư này thì đặt điện thoại xuống, thở một hơi, mỉm cười. Chị đã bắt đầu lại rồi đấy.
Câu hỏi thường gặp
Bỏ tập chánh niệm vài tuần có mất hết những gì đã tập không?
Không mất hết. Những gì bạn đã trải nghiệm vẫn còn, và quay lại thường dễ hơn lần đầu. Cứ bắt đầu lại từ chỗ đơn giản nhất.
Làm sao để không bỏ dở nữa?
Chọn một thói quen thật nhỏ, gắn vào một việc có sẵn mỗi ngày, và tử tế với mình khi quên. Thói quen quá lớn thường dễ bỏ hơn.
Tự trách mình có giúp mình cố gắng hơn không?
Thường là không. Tự trách nặng làm mình thấy tệ và càng ngại bắt đầu lại. Nói với mình như với một người bạn thường giúp kiên trì lâu hơn.
Có nên tập cùng người khác để đỡ quên không?
Có thể. Tập cùng bạn hay người nhà giúp nhắc nhau và tạo động lực. Nhưng hãy giữ nhẹ nhàng, đừng biến thành cuộc thi.
Lòng tự trắc ẩn khác gì với nuông chiều bản thân?
Nuông chiều là bỏ qua mọi việc cho thoải mái. Tự trắc ẩn là thừa nhận mình chưa làm được, không đánh mình, và nhẹ nhàng làm lại. Nó giúp mình đứng dậy chứ không giúp mình nằm im.
