Phần lớn những quyết định ở tuổi trẻ đảo ngược được nhiều hơn mình tưởng. Khi sợ chọn sai, hãy hỏi mình hai câu: lựa chọn này nếu sai thì có quay lại được không, và mười năm nữa nhìn lại, mình sẽ tiếc vì đã làm hay tiếc vì đã không làm. Hai câu ấy thường làm nỗi sợ nhỏ lại.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này mình kể về một cô gái hai mươi lăm tuổi phân vân suốt ba tuần giữa ở lại một công việc ổn định và nhận lời tham gia một dự án môi trường ở một vùng ven biển xa nhà. Cô là nhân vật hư cấu, và có lẽ bạn đang đứng ở một ngã ba của riêng mình.
Ba tuần không ngủ ngon
Cô làm nhân viên hành chính ở một công ty xây dựng được ba năm. Lương ổn, sếp tốt, đi làm mười lăm phút là tới. Rồi một người bạn cũ giới thiệu cô tham gia một dự án trồng rừng ngập mặn ở một xã ven biển, làm điều phối với bà con trong hai năm. Lương thấp hơn, xa nhà, nhưng là việc cô từng mơ thời sinh viên.
Ba tuần liền, cô không ngủ ngon. Cô viết danh sách ưu nhược điểm, viết đi viết lại. Hỏi ý bạn bè, mỗi người một ý. Bố mẹ bảo ở lại cho chắc. Bạn thân bảo đi đi, trẻ mà. Càng hỏi càng rối.
Điều làm cô sợ nhất không phải là việc khó, mà là chọn sai. Nhỡ đi rồi không hợp, mất việc tốt. Nhỡ ở lại rồi tiếc cả đời. Cô thấy như đang đứng trước một bài thi chỉ có một lần làm.
Cảm giác ấy là cảm giác chung của rất nhiều người trẻ trước quyết định lớn. Và nó thường đến từ một hiểu lầm: rằng mỗi lựa chọn là vĩnh viễn.
Quyết định nào quay lại được
Có một cách nghĩ giúp được nhiều: chia quyết định thành hai loại. Loại cánh cửa hai chiều, đi qua rồi vẫn quay lại được. Loại cánh cửa một chiều, đi qua rồi rất khó hoặc không thể quay lại.
Phần lớn quyết định ở tuổi hai mươi là cửa hai chiều. Đổi việc, chuyển nơi ở, thử một nghề mới, học thêm một ngành. Nếu không hợp, bạn có thể quay về, hoặc rẽ sang lối khác. Có mất mát, có tốn thời gian, nhưng không phải là hết đường.
Cửa một chiều thì ít hơn và cần thận trọng hơn: những khoản nợ lớn, những việc ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khoẻ, những quyết định gắn với người khác lâu dài. Với những quyết định này, bạn nên chậm lại, hỏi thêm người có chuyên môn.
Cô gái nhận ra quyết định của mình là cửa hai chiều. Nếu dự án không hợp, hai năm sau cô vẫn có thể tìm việc hành chính ở nơi khác. Kỹ năng của cô không mất đi. Nghĩ tới đó, cô thở ra được một hơi dài.
Mười năm nữa mình sẽ tiếc điều gì
Câu hỏi thứ hai mình gợi ý là tưởng tượng mình ba mươi lăm tuổi, nhìn lại hôm nay. Mình sẽ tiếc vì đã đi, hay tiếc vì đã không đi.
Nhiều người khi trả lời thật lòng thấy rằng điều họ sợ tiếc nhất không phải là thử rồi thất bại, mà là không bao giờ thử. Thất bại thì còn có câu chuyện, có bài học. Không thử thì chỉ còn câu hỏi giá mà.
Nhưng câu hỏi này cũng có thể ra câu trả lời ngược lại. Có người tưởng tượng xong thấy rằng họ sẽ tiếc những năm không ở gần bố mẹ già, tiếc một mối quan hệ đang đẹp. Khi đó ở lại là lựa chọn đúng với họ.
Không có đáp án chung. Câu hỏi chỉ giúp bạn nghe được giọng của chính mình giữa rất nhiều giọng của người khác. Cô gái nghe thấy giọng mình nói rất rõ: mình sẽ tiếc nếu không đi.
Thêm thông tin, rồi đặt một cái hạn
Trước khi quyết, cô làm thêm hai việc. Cô xin đi thăm dự án một chuyến cuối tuần, gặp người đang làm, ngủ một đêm ở xã. Cô thấy công việc vất vả thật, nhưng những người ở đó vui với việc họ làm. Cô cũng hỏi kỹ về hợp đồng, chỗ ở, bảo hiểm.
Rồi cô đặt cho mình một cái hạn: tới cuối tuần sau phải quyết. Vì cô nhận ra, phân vân mãi cũng là một kiểu lựa chọn, lựa chọn để mọi thứ trôi đi. Lời mời có hạn, và tâm trí cô cũng có hạn. Ba tuần mất ngủ đã quá đủ.
Mình nghĩ đây là hai bước nhiều người bỏ qua. Đi tìm thêm thông tin thật, không chỉ suy nghĩ trong đầu. Và đặt hạn cho việc suy nghĩ. Quá ít thông tin thì quyết liều. Quá nhiều thời gian thì quyết không nổi.
Khi đã có đủ thông tin cơ bản và đã hỏi mình hai câu hỏi kia, phần còn lại thường không thể biết trước được nữa. Đó là phần chỉ biết khi đã làm.
Sau khi đã chọn
Cô chọn đi. Năm đầu ở xã ven biển có những lúc cô nhớ nhà tới khóc, có những ngày nắng gió làm cô muốn bỏ về. Nhưng cô không bao giờ nghĩ mình chọn sai. Cô nghĩ: đây là phần khó của con đường mình đã chọn, và mình đã biết trước nó sẽ có.
Mình muốn nói một điều cuối về chuyện chọn sai. Rất nhiều khi, đúng hay sai không nằm ở lúc chọn, mà nằm ở những gì mình làm sau khi chọn. Một lựa chọn trung bình nhưng mình dốc lòng thường cho kết quả tốt hơn một lựa chọn tuyệt vời mà mình cứ ngoái lại nhìn lối kia.
Nếu bạn chọn rồi mà thấy không hợp, bạn vẫn có quyền điều chỉnh. Đổi hướng không phải là thừa nhận mình ngu, mà là dùng thông tin mới để đi tiếp.
Ngã ba trước mặt bạn có thể đáng sợ. Nhưng hãy nhớ, ở tuổi này, phần lớn ngã ba đều có đường vòng nối lại với nhau. Chọn một lối, đi cho tử tế, và tin rằng nếu cần, bạn sẽ tìm được đường.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để không sợ chọn sai?
Không thể hết sợ hoàn toàn, nhưng có thể làm nỗi sợ nhỏ lại bằng cách nhận ra phần lớn quyết định ở tuổi trẻ có thể đảo ngược, tìm thêm thông tin thật, và hỏi mình sẽ tiếc điều gì hơn sau nhiều năm.
Có nên hỏi ý kiến nhiều người khi phân vân?
Nên hỏi vài người hiểu bạn hoặc hiểu việc đó để có thêm góc nhìn, nhưng đừng hỏi quá nhiều tới mức rối. Cuối cùng hãy quay về câu hỏi điều gì đúng với giá trị và hoàn cảnh của chính bạn.
Phân vân quá lâu có sao không?
Phân vân quá lâu khiến bạn mệt mỏi và có thể bỏ lỡ cơ hội, vì không quyết định cũng là một kiểu quyết định. Hãy đặt hạn cho mình sau khi đã có đủ thông tin cơ bản.
Quyết định nào cần đặc biệt thận trọng?
Những quyết định khó hoặc không thể quay lại như vay khoản nợ lớn, việc ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khoẻ, hay cam kết lâu dài với người khác. Với những quyết định này, hãy chậm lại và hỏi người có chuyên môn.
Chọn rồi thấy sai thì phải làm sao?
Đánh giá lại dựa trên thông tin mới, xem có thể điều chỉnh hay cần đổi hướng. Đổi hướng không có nghĩa là thất bại, mà là học từ trải nghiệm. Hãy rút ra điều mình biết thêm để lựa chọn tiếp theo tốt hơn.
