Rửa bát để rửa bát nghĩa là khi rửa thì chỉ rửa, có mặt với nước ấm, bọt xà phòng và từng chiếc bát, thay vì rửa cho nhanh để còn làm việc khác. Làm như vậy, việc nhà mình ghét nhất có thể trở thành mười lăm phút nghỉ ngơi hiếm hoi trong ngày.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Thử hình dung buổi tối sau một đám giỗ ở nhà chồng. Khách về hết, trong bếp còn ba chục cái bát, mười mấy cái đĩa, mấy cái nồi to cháy đáy. Người con dâu đứng trước bồn rửa, thở dài một hơi. Tập hôm nay viết cho đúng khoảnh khắc ấy.
Vì sao mình ghét rửa bát tới vậy?
Nếu hỏi kỹ, ít ai ghét bản thân việc rửa bát. Nước ấm, xà phòng thơm, tiếng bát chạm nhau, những thứ ấy chẳng có gì đáng ghét. Cái mình ghét là cảm giác bị kẹt lại trong khi đầu đang muốn ở chỗ khác.
Người con dâu trong bếp tối hôm ấy không ghét cái bát. Chị ghét cảm giác mọi người đang ngồi uống trà ngoài kia còn mình ở đây một mình. Chị ghét việc phải rửa xong mới được nghỉ. Mỗi cái bát là một vật cản giữa chị và chiếc giường.
Khi việc gì cũng trở thành vật cản, mình sống cả ngày trong cảm giác đang chờ. Chờ rửa xong, chờ hết giờ làm, chờ tới cuối tuần. Cái chờ ấy mệt hơn chính công việc.
Rửa bát để rửa bát là cách thôi chờ. Bạn không đợi xong mới được sống. Bạn sống ngay trong lúc rửa.
Cách rửa một chiếc bát có mặt
Hãy bắt đầu bằng nước. Trước khi cầm chiếc bát đầu tiên, để tay dưới vòi nước vài giây, cảm nhận độ ấm hay độ mát. Đó là lời chào với công việc, giống như mình gật đầu với ai đó trước khi nói chuyện.
Cầm chiếc bát lên, để ý sức nặng của nó, độ trơn của men sứ, chỗ có vết sứt nhỏ ở miệng mà mình chưa từng thấy. Miếng rửa bát đi một vòng quanh lòng bát, một vòng quanh đáy. Bạn chỉ cần biết tay mình đang làm gì.
Đầu óc chắc chắn sẽ chạy đi. Nó sẽ nhớ câu nói khó nghe của ai đó trong bữa giỗ, nó sẽ tính việc ngày mai. Khi nhận ra, bạn không cần mắng mình. Chỉ cần quay lại với chiếc bát đang cầm, với dòng nước đang chảy.
Tráng sạch, đặt bát lên giá, nghe tiếng sứ chạm nhẹ. Rồi chiếc tiếp theo. Mỗi chiếc bát là một lần tập trọn vẹn, có đầu có cuối.
Chuyện người con dâu và chồng bát sau giỗ
Quay lại với người con dâu trong câu chuyện hư cấu của mình. Tối hôm ấy chị quyết định thử rửa từng cái một, không đếm còn bao nhiêu cái. Chị bảo việc đếm là thứ làm chị muốn khóc, ba chục cái mà mới xong năm.
Chị để ý tới mùi nước rửa bát hương chanh, tới hơi nóng bốc lên từ nồi canh, tới tiếng cười ngoài nhà vọng vào. Chị nhận ra trong tiếng cười đó có tiếng mẹ chồng, người cả ngày hôm nay cũng chưa ngồi xuống được lúc nào.
Rửa tới gần cuối, mẹ chồng bước vào, đứng tráng bát cạnh chị. Hai mẹ con không nói gì nhiều, chỉ kể vài chuyện vặt về khách khứa. Chị kể với bạn bè rằng đó là lần đầu chị thấy rửa bát sau giỗ không phải là hình phạt.
Mình không hứa lần nào cũng có người đến giúp. Nhưng khi bạn có mặt, bạn sẽ thấy những thứ mà lúc vội vàng mình bỏ qua, kể cả những người đang cùng mệt với mình.
Mở rộng sang những việc nhà khác
Rửa bát chỉ là một ví dụ. Bạn có thể làm y như vậy với gấp quần áo, lau nhà, nhặt rau. Bất kỳ việc gì lặp đi lặp lại, có nhịp đều, đều là chỗ tập rất tốt.
Gấp quần áo chẳng hạn, bạn cảm nhận vải cotton khô mềm sau nắng, mùi nước xả, góc áo được vuốt phẳng. Lau nhà thì cảm nhận nhịp đẩy cây lau, sàn từ mờ chuyển sang sáng. Nhặt rau thì nhìn từng lá xanh, ngửi mùi rau thơm.
Nhiều người còn nhận ra họ làm nhanh hơn chứ không chậm hơn. Vì khi đầu không mải cãi nhau với ai đó trong tưởng tượng, tay làm gọn hơn và ít làm hỏng hơn.
Việc nhà không bao giờ hết. Nếu cứ chờ làm xong mới được thảnh thơi, bạn sẽ chờ cả đời. Thảnh thơi ngay trong việc nhà là con đường duy nhất thực tế.
Có mặt không có nghĩa là gánh hết
Mình cần nói thêm một điều quan trọng. Rửa bát chánh niệm không có nghĩa là bạn nên vui vẻ ôm hết việc nhà một mình. Nếu việc trong nhà chia không công bằng, đó là chuyện cần nói ra với người trong nhà.
Chánh niệm giúp bạn bớt khổ trong lúc làm việc, nhưng nó không biến một sự bất công thành điều đúng. Có mặt với chiếc bát và lên tiếng để chia việc là hai thứ đi cùng được với nhau.
Thậm chí, khi đầu óc bớt sôi sục vì giận, bạn sẽ nói chuyện chia việc dễ hơn. Câu nói ra từ chỗ bình tĩnh thường được nghe nhiều hơn câu nói ra lúc đang đập bát.
Vậy nên tối nay, nếu đứng trước bồn rửa, hãy thử rửa để rửa. Và ngày mai, nếu cần, hãy thử nói để được nghe.
Câu hỏi thường gặp
Rửa bát chánh niệm có làm mình rửa chậm hơn không?
Thường không chậm hơn bao nhiêu, có khi còn gọn hơn vì ít làm rơi vỡ. Bạn không cần cố làm chậm, chỉ cần biết mình đang làm gì.
Có nên vừa rửa bát vừa nghe nhạc hay podcast không?
Được, nhưng đó là một kiểu thư giãn khác. Nếu muốn tập có mặt, thỉnh thoảng hãy thử rửa trong im lặng để nghe tiếng nước và tiếng bát. Hai cách có thể xen kẽ.
Đầu cứ nghĩ tới chuyện bực mình thì làm sao?
Nhận ra mình đang nghĩ, gọi tên nó trong đầu là đang nghĩ chuyện kia, rồi quay lại với cảm giác nước trên tay. Lặp lại bao nhiêu lần cũng được, đó là bài tập.
Việc nhà không ai giúp thì chánh niệm có giúp được gì?
Chánh niệm có thể làm lúc làm việc bớt nặng nề, nhưng không giải quyết chuyện chia việc. Hãy tìm lúc bình tĩnh để nói với người trong nhà về cách chia lại cho công bằng.
Trẻ con có tập rửa bát chánh niệm được không?
Được, nếu bé đủ lớn để rửa an toàn. Bạn có thể rủ con thi xem ai nghe được nhiều tiếng động nhất khi rửa, biến việc nhà thành trò chơi chú ý.
