Về tới nhà mà không nhớ mình đã đi đường nào là dấu hiệu đầu óc đang chạy chế độ lái tự động: cơ thể làm việc quen theo thói, còn sự chú ý thì ở một nơi khác. Điều đó bình thường, nhưng nếu cả ngày đều như vậy thì mình đang sống mà như vắng mặt, và vài điểm neo nhỏ có thể giúp bật lại sự chú ý.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Mình bắt đầu bằng một câu hỏi. Sáng nay bạn đi làm qua mấy cái đèn giao thông, ăn sáng món gì, ai là người đầu tiên bạn chào. Nếu phải nghĩ khá lâu mới trả lời được, hoặc không trả lời được, thì tập này là dành cho bạn.
Chế độ lái tự động là gì?
Đầu óc mình rất giỏi tiết kiệm sức. Những việc làm đi làm lại, như đi một con đường quen, đánh răng, mặc áo, bấm mật khẩu điện thoại, sẽ được giao cho thói quen làm thay. Mình không cần nghĩ từng bước nữa. Đó là lý do bạn lái xe mà vẫn nói chuyện được.
Khả năng này rất có ích. Nếu việc gì cũng phải nghĩ kỹ từng chút, mình sẽ kiệt sức trước giờ trưa. Lái tự động cho phép mình làm nhiều thứ cùng lúc mà không quá tải.
Vấn đề chỉ đến khi chế độ này trở thành mặc định cho cả ngày. Ăn cũng tự động, nói chuyện với con cũng tự động, ngồi với bạn đời cũng tự động. Thân thể có mặt, phản ứng vẫn đúng, nhưng bên trong thì như ai đó đã ra khỏi nhà.
Đến tối nằm xuống, ngày hôm đó trôi qua như một vệt mờ. Mình nhớ được nỗi lo, nhớ được chuyện bực, nhưng không nhớ được bữa cơm ngon hay câu nói đáng yêu của ai.
Chuyện anh thợ điện và con hẻm
Có một anh thợ điện, ngày nào cũng chạy xe đi khắp thành phố sửa điện cho các nhà. Chiều về, anh dắt xe vào con hẻm nhà mình, nơi mấy ông hàng xóm hay ngồi uống trà đá đầu ngõ.
Một hôm vợ anh hỏi ông Tư đầu hẻm dạo này còn ngồi đó không, anh trả lời không để ý. Vợ anh nói ông ấy ốm nằm viện cả tháng nay rồi. Anh giật mình, vì ngày nào anh cũng đi ngang chỗ đó mà không nhận ra cái ghế trống.
Từ hôm đó anh tự đặt một quy tắc: lúc dắt xe vào hẻm, anh tắt máy, đi chậm, nhìn từng nhà. Ai ngồi đó thì chào một câu. Đoạn hẻm chỉ vài chục bước chân, nhưng nó trở thành lúc anh từ thợ điện quay về làm người trong xóm.
Câu chuyện hư cấu này muốn nói rằng lái tự động không chỉ làm mình mất đi những phút giây, mà làm mình mất cả những con người bên cạnh.
Điểm neo là gì và cài thế nào?
Điểm neo là một khoảnh khắc cố định trong ngày mà bạn chọn để bật lại sự chú ý. Giống như cái mốc trên đường, mỗi lần đi qua là nhớ nhìn quanh.
Điểm neo tốt là những việc chắc chắn xảy ra mỗi ngày và có ranh giới rõ: mở cửa nhà, ngồi xuống ghế làm việc, tắt máy xe, cầm đũa lên. Khi làm việc đó, bạn hít một hơi và tự hỏi mình đang ở đâu, đang làm gì.
Lúc đầu chỉ nên chọn một hoặc hai điểm neo. Chọn nhiều quá thì quên hết. Khi một điểm neo đã thành nếp, tự nó sẽ bật lên mà không cần cố nhớ, lúc đó bạn thêm điểm khác.
Có người dán một mẩu giấy nhỏ màu xanh ở tay nắm cửa để nhắc. Có người đặt hình nền điện thoại là một hình tròn đơn giản để nhắc thở. Bạn tự chọn cái gì hợp với mình, miễn là nó nhẹ nhàng, không biến thành thêm một việc phải làm.
Khi đã bật được sự chú ý thì làm gì?
Không cần làm gì đặc biệt. Chỉ cần thấy những gì đang có. Mở cửa nhà thì thấy mùi cơm, nghe tiếng con, cảm nhận chân mình đang rời giày. Ngồi xuống ghế làm việc thì thấy ánh sáng trên bàn, cảm nhận lưng tựa vào ghế.
Vài giây như thế không làm cuộc sống đổi khác ngay. Nhưng chúng như những chiếc đinh ghim, ghim lại từng đoạn của một ngày để nó không trôi đi hết.
Dần dần bạn sẽ thấy khoảng có mặt dài ra một chút. Từ vài giây lúc mở cửa, nó kéo sang cả lúc chào người nhà, cả lúc thay đồ.
Bạn cũng sẽ bắt đầu nhận ra lúc mình vừa trượt vào lái tự động. Đang nói chuyện với vợ mà mắt liếc điện thoại, à, mình vừa trượt. Nhận ra như vậy không phải để tự trách, mà để có quyền chọn quay lại.
Không phải mọi thứ đều cần có mặt trọn vẹn
Mình không mong bạn sống mỗi giây đều chú ý tối đa. Như thế thì kiệt sức mất. Lái tự động vẫn có chỗ của nó, nhất là với những việc thật sự lặp lại và vô hại.
Câu hỏi chỉ là: những việc nào mình muốn có mặt. Có lẽ đó là bữa cơm với gia đình, cuộc trò chuyện với bạn thân, những phút đầu tiên khi gặp con sau giờ học. Những thứ đó quá quý để để cho thói quen sống thay.
Hãy chọn vài khoảnh khắc như vậy và bảo vệ chúng. Phần còn lại, cứ để thói quen lo.
Và tối nay, khi về tới cửa nhà, thử dừng lại một nhịp trước khi mở cửa. Hỏi mình: ai đang ở trong kia chờ mình. Rồi mới bước vào.
Câu hỏi thường gặp
Hay quên những việc vừa làm có phải bệnh không?
Lơ đãng vì đầu óc đang bận nghĩ việc khác là chuyện rất thường gặp. Nhưng nếu tình trạng hay quên ngày càng nặng, ảnh hưởng tới sinh hoạt, bạn nên đi khám để bác sĩ đánh giá.
Điểm neo nên chọn bao nhiêu cái?
Bắt đầu với một hoặc hai cái là đủ. Khi chúng đã thành nếp mà không phải cố nhớ, bạn có thể thêm từ từ.
Lái xe theo thói quen có nguy hiểm không?
Đi đường quen thì có phần tự động là bình thường, nhưng mắt và tai vẫn cần dành cho đường. Nếu bạn hay giật mình vì không nhớ mình vừa đi qua đâu, hãy tập để ý đường nhiều hơn, nhất là ở những đoạn đông.
Có cách nào nhắc mình mà không phải dùng điện thoại?
Bạn có thể dùng đồ vật quen như một sợi dây buộc tay, mẩu giấy ở cửa, hoặc gắn với việc chắc chắn xảy ra như mở cửa nhà. Đồ vật đơn giản thường nhắc tốt hơn thông báo điện thoại.
Sống có mặt nhiều thì có mệt hơn không?
Lúc đầu có thể thấy hơi mệt vì chưa quen. Nhưng nhiều người kể rằng về lâu dài họ thấy đỡ mệt hơn, vì không còn phải gánh những suy nghĩ lan man suốt ngày.
