Thích nhiều thứ một lúc không có nghĩa là bạn không biết mình muốn gì. Có những người tự nhiên nhiều hướng, và cách sống tốt với điều đó không phải là ép mình bỏ hết chỉ giữ một, mà là chọn một trục chính rồi để các sở thích khác xoay quanh, bổ trợ cho trục ấy.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Hôm nay mình đưa bạn vào căn phòng thuê của một chàng trai hai mươi ba tuổi, nơi có bàn vẽ, nồi bếp, cây đàn và một chồng sổ viết dở. Cậu là nhân vật hư cấu, và có thể cậu giống bạn hơn bạn nghĩ.
Căn phòng của cậu
Căn phòng chỉ hơn chục mét vuông, nhưng chứa đủ thứ. Góc trái là bàn vẽ với hộp màu nước. Góc phải là bếp điện, cậu hay thử nấu món mới vào cuối tuần. Trên tường dựa cây đàn ghi ta. Dưới gầm giường là mấy cuốn sổ ghi những truyện ngắn cậu viết dở.
Bạn bè khen cậu khéo tay, cái gì cũng biết một chút. Nhưng trong lòng cậu, câu khen ấy có vị đắng. Cái gì cũng biết một chút nghĩa là chẳng giỏi hẳn cái gì. Cậu sợ mình sẽ mãi là người làng nhàng ở mọi thứ.
Ở chỗ làm, cậu làm nhân viên thiết kế đồ hoạ, nhưng cũng hay bị cuốn sang góp ý về nội dung, về sự kiện, về đủ chuyện. Sếp bảo cậu nên tập trung. Cậu biết sếp nói đúng, nhưng tập trung một thứ khiến cậu thấy như đang tự cắt bớt mình.
Nếu bạn cũng là người như thế, mình muốn bạn biết là không phải chỉ có mình bạn. Và kiểu người nhiều hướng không phải là một khuyết điểm cần sửa.
Người nhiều hướng không phải người hời hợt
Có một sự khác nhau giữa người hời hợt và người nhiều hướng. Người hời hợt bỏ mọi thứ khi vừa gặp khó. Người nhiều hướng thì thật sự quan tâm sâu tới nhiều lĩnh vực, chỉ là sự quan tâm ấy trải ra thay vì dồn vào một chỗ.
Người nhiều hướng có một lợi thế mà người chuyên sâu một mảng không có: họ nhìn thấy những mối nối giữa các lĩnh vực. Một người vừa biết vẽ vừa biết viết có thể làm truyện tranh, làm sách cho trẻ em, làm nội dung minh hoạ. Một người vừa biết nấu ăn vừa biết thiết kế có thể làm thương hiệu cho quán ăn rất hay.
Nhiều công việc ngày nay cần chính những người biết nối như vậy. Họ là cầu giữa những người chuyên sâu, hiểu ngôn ngữ của nhiều bên.
Nhưng lợi thế ấy chỉ thành hiện thực khi bạn đủ giỏi ở ít nhất một hai mảng. Biết sơ sơ mười thứ thì khó nối được gì. Đó là lý do bạn vẫn cần một trục.
Chọn một trục, không phải chọn một thứ
Mình gợi ý cậu một cách nghĩ khác. Thay vì hỏi mình nên bỏ những gì, hãy hỏi trong những thứ mình thích, thứ nào có thể làm trục để những thứ khác xoay quanh. Trục là thứ bạn dồn nhiều thời gian nhất, là nghề nuôi bạn, là chỗ bạn cố gắng giỏi thật sự.
Với cậu, trục tự nhiên nhất là thiết kế hình ảnh, vì đó là nghề cậu đang làm và có thu nhập. Vẽ màu nước bổ trợ trực tiếp cho trục ấy. Viết giúp cậu kể chuyện bằng hình. Nấu ăn và đàn thì là những niềm vui riêng, không cần phải phục vụ gì cả.
Khi có trục, cậu không phải bỏ thứ gì. Cậu chỉ sắp xếp lại vị trí của chúng. Có thứ đứng giữa, có thứ đứng cạnh, có thứ đứng ở góc để nghỉ ngơi.
Trục cũng có thể đổi theo thời gian. Năm năm sau, có thể viết lại thành trục, và thiết kế thành thứ bổ trợ. Điều quan trọng là ở mỗi giai đoạn, bạn biết mình đang dồn sức vào đâu.
Giỏi một thứ đủ sâu
Có trục rồi, cậu đặt cho mình một mục tiêu rõ: trong một năm, giỏi lên thật sự ở thiết kế minh hoạ. Cậu đăng ký một khoá học, mỗi ngày vẽ một bức nhỏ, nhận thêm vài dự án minh hoạ ngoài giờ.
Những thứ khác cậu vẫn làm, nhưng ít hơn và không áy náy. Cuối tuần vẫn nấu, tối vẫn đàn vài bài. Cậu thôi bắt mình phải giỏi tất cả, và thấy nhẹ hẳn.
Một năm sau, cậu nhận được dự án minh hoạ một cuốn sách nấu ăn nhỏ cho một quán chay. Cậu vừa vẽ, vừa hiểu món ăn, vừa góp ý cả cách viết công thức. Lần đầu tiên những thứ cậu thích gặp nhau trong một việc, và người đặt hàng bảo chưa gặp ai làm vừa ý như vậy.
Đó là lúc cậu hiểu: những sở thích phụ không làm cậu mất tập trung. Chúng làm trục của cậu có màu sắc riêng mà người khác không bắt chước được.
Khi người khác bảo bạn hãy tập trung
Bạn sẽ còn nghe nhiều câu như nên tập trung một thứ thôi, hay nghề gì cũng biết thì nghề gì cũng dở. Những câu ấy có phần đúng, vì thiếu tập trung thật sự khiến người ta khó giỏi. Nhưng tập trung không có nghĩa là xoá bỏ mọi thứ khác.
Bạn có thể trả lời nhẹ nhàng: mình đang tập trung vào nghề chính, còn những thứ kia là thứ giữ cho mình vui và có ý tưởng. Rồi hãy để kết quả ở trục chính nói thay.
Cũng có lúc bạn cần thật thà với mình. Nếu bạn đổi trục liên tục, không bao giờ đủ lâu để giỏi lên ở đâu, thì có thể nhiều hướng đang thành một cái cớ để né sự nhàm chán của việc rèn luyện. Lúc đó, hãy cam kết với một trục trong một thời gian cụ thể.
Căn phòng của cậu bây giờ vẫn bừa bộn như trước, vẫn bàn vẽ, nồi bếp, cây đàn. Chỉ có điều cậu không còn thấy chúng đang tranh nhau. Chúng là những phần khác nhau của cùng một con người.
Câu hỏi thường gặp
Người có nhiều sở thích có nên chọn một nghề duy nhất?
Nên có một trục chính để dồn sức và giỏi lên thật sự, nhưng không cần bỏ hẳn các sở thích khác. Hãy để chúng bổ trợ cho trục chính hoặc giữ làm niềm vui riêng. Trục có thể thay đổi theo từng giai đoạn của đời.
Làm sao chọn sở thích nào làm hướng chính?
Hãy cân xem thứ nào bạn sẵn lòng rèn luyện cả phần khó và nhàm, thứ nào có khả năng nuôi bạn, và thứ nào có thể kết nối với các sở thích khác. Thử dồn sức vào một hướng trong một thời gian cụ thể rồi nhìn lại.
Biết nhiều thứ một chút có lợi gì?
Bạn nhìn thấy mối nối giữa các lĩnh vực, giao tiếp được với nhiều kiểu người chuyên môn và có ý tưởng mới lạ. Lợi thế này rõ nhất khi bạn đã đủ giỏi ở ít nhất một mảng làm nền.
Thay đổi sở thích liên tục có phải là thiếu kiên trì?
Có thể, nếu bạn bỏ mỗi khi gặp khó và chưa bao giờ đi đủ sâu ở đâu. Nhưng cũng có người thật sự quan tâm nhiều thứ. Cách phân biệt là xem bạn có quay lại với các sở thích cũ và chịu rèn luyện ở ít nhất một thứ hay không.
Có công việc nào hợp với người nhiều hướng?
Những công việc cần kết nối nhiều lĩnh vực thường hợp, như quản lý dự án, làm nội dung, thiết kế sản phẩm, tổ chức sự kiện, kinh doanh nhỏ. Bạn cũng có thể tự tạo vị trí bằng cách kết hợp các thế mạnh của mình.
