Khi phân vân giữa vài hướng nghề, ngồi nghĩ mãi thường chỉ làm mình rối thêm. Cách nhanh hơn là thử từng hướng ở quy mô thật nhỏ, thật rẻ: một ngày đi theo người đang làm nghề, một tuần làm thử, một tháng với một dự án nho nhỏ. Trải nghiệm thật trả lời nhanh và đúng hơn mọi suy đoán trong đầu.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này mình kể về một cô gái hai mươi hai tuổi đứng giữa ba hướng: thiết kế nội thất, làm bếp và hướng dẫn du lịch, và cách cô thử cả ba trong vòng một mùa. Cô là nhân vật hư cấu, và phương pháp của cô bạn có thể dùng ngay.
Ba hướng trong đầu
Cô học ngành quản trị khách sạn, sắp ra trường. Cô thích nhiều thứ: thích bày biện không gian cho đẹp, thích nấu ăn đãi bạn bè, thích dẫn người khác đi khám phá phố cũ. Ba hướng ấy cứ quay vòng trong đầu, hướng nào cũng có vẻ hay.
Cô đã ngồi viết ưu nhược điểm của từng nghề, đã đọc đủ thứ bài trên mạng, đã hỏi bạn bè. Càng đọc càng rối, vì mỗi bài vẽ ra một bức tranh khác. Cô sợ chọn một hướng rồi đầu tư mấy năm mới biết mình không hợp.
Mình nghĩ vấn đề của cô không phải thiếu thông tin. Vấn đề là thông tin cô có toàn là thông tin của người khác. Cô chưa có một chút trải nghiệm nào của chính mình ở cả ba nghề.
Và có một điều về nghề nghiệp mà chỉ trải nghiệm mới cho biết: nhịp làm việc mỗi ngày có hợp với mình không. Không bài viết nào cảm hộ bạn được điều đó.
Thử thứ nhất: một ngày đi theo
Mình gợi ý cô bắt đầu bằng cách rẻ nhất: xin đi theo một người đang làm nghề trong một ngày. Không phải phỏng vấn họ, mà ở bên cạnh họ từ sáng tới chiều, nhìn họ làm việc thật.
Cô nhờ người quen giới thiệu một chị thiết kế nội thất. Cô theo chị đi đo một căn hộ trống, gặp khách, về văn phòng vẽ. Cô thấy phần đo đạc và sắp xếp rất thú vị, nhưng phần ngồi chỉnh bản vẽ trên máy tính hàng giờ thì làm cô bồn chồn.
Cô cũng xin vào bếp một quán ăn nhỏ một buổi trưa. Nóng, vội, ồn, đứng liền bốn tiếng. Cô thích cảm giác tạo ra món ăn, nhưng nhịp bếp giờ cao điểm làm cô choáng.
Một ngày không đủ để biết hết một nghề, nhưng đủ để thấy những thứ quan trọng: mình có chịu được nhịp ấy không, môi trường ấy có làm mình thấy sống động không. Và nó gần như không tốn gì ngoài sự mạnh dạn hỏi.
Thử thứ hai: một tuần làm thử
Sau những ngày đi theo, hướng du lịch nổi lên mạnh nhất. Cô xin làm thử một tuần cho một nhóm tổ chức tour đi bộ phố cũ, làm trợ lý cho anh hướng dẫn viên chính, không lương hoặc lương rất ít.
Một tuần ấy, cô dẫn khách cùng anh, học cách kể chuyện về từng ngôi nhà cũ, xử lý khi khách mệt, khi trời đổ mưa, khi có người lạc nhóm. Cuối tuần, chân cô mỏi rã, nhưng cô thấy vui theo một cách mà bếp và văn phòng không cho cô.
Cô cũng thấy những mặt khó của nghề: thu nhập theo mùa, phải nói nhiều tới khản giọng, phải luôn tươi cười dù mệt. Biết những điều ấy sớm giúp cô không mơ mộng.
Một tuần làm thử đắt hơn một ngày đi theo, nhưng vẫn rẻ hơn rất nhiều so với học hẳn một khoá dài hay nhận một công việc chính thức rồi mới biết.
Thử thứ ba: một tháng với dự án nhỏ
Bước cuối, cô tự làm một dự án nhỏ trong một tháng: thiết kế một tuyến đi bộ của riêng cô quanh khu chợ cũ gần nhà, nghiên cứu lịch sử, viết lời kể, rồi dẫn thử cho mười người bạn và người quen.
Dự án ấy dạy cô những điều không lớp học nào dạy. Cô biết mình thích phần nghiên cứu và kể chuyện hơn phần lo hậu cần. Cô biết mình cần học thêm ngoại ngữ nếu muốn dẫn khách nước ngoài. Cô biết mình có thể kết hợp cả sở thích bày biện không gian, bằng cách chọn điểm dừng đẹp, sắp xếp lộ trình cho có nhịp.
Những người đi thử góp ý thật lòng. Có điểm dừng chán, có câu chuyện quá dài. Cô sửa, dẫn lại lần hai, tốt hơn hẳn.
Một dự án nhỏ cho bạn trải nghiệm làm chủ một việc từ đầu tới cuối, và cho bạn một thứ để kể khi xin việc sau này. Nó cũng giúp bạn biết mình có đủ hứng thú để kiên trì không.
Sau một mùa thử
Hết mùa hè, cô đã có câu trả lời rõ hơn nhiều. Cô chọn hướng du lịch trải nghiệm, đăng ký học thêm ngoại ngữ và một khoá hướng dẫn viên. Nấu ăn và bày biện không gian vẫn là sở thích, và có khi cô lồng chúng vào tour của mình.
Điều cô thấy quý nhất không phải là đã chọn được nghề, mà là đã chọn bằng trải nghiệm của chính mình. Cô không còn sợ chọn sai như trước, vì cô đã chạm vào nghề, đã thấy cả mặt khó của nó.
Nếu bạn đang phân vân giữa vài hướng, hãy thử phương pháp ba bậc này. Một ngày đi theo cho mỗi hướng. Một tuần làm thử cho hướng nổi nhất. Một tháng dự án nhỏ cho hướng cuối cùng. Mỗi bậc đắt hơn một chút, nhưng chỉ đầu tư khi bậc trước đã cho tín hiệu tốt.
Nghĩ thì không mất tiền, nhưng nghĩ mãi thì mất thời gian. Thử nhỏ thì tốn chút công, nhưng cho bạn câu trả lời mà không cuốn sách nào cho được.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao thử một nghề khi chưa có kinh nghiệm?
Bắt đầu bằng việc xin đi theo một người làm nghề trong một ngày, rồi làm thử ngắn hạn hoặc bán thời gian, và tự làm một dự án nhỏ liên quan. Mỗi bước cho bạn thêm trải nghiệm thật mà không phải cam kết lớn.
Xin đi theo người làm nghề như thế nào?
Nhờ người quen giới thiệu, nhắn ngắn gọn nói rõ bạn đang tìm hiểu nghề và xin được quan sát một ngày, cam kết không làm phiền công việc của họ. Sau đó nhớ cảm ơn và kể lại điều bạn học được.
Làm thử không lương có đáng không?
Có thể đáng nếu thời gian ngắn, bạn học được nhiều và nơi đó tôn trọng bạn. Hãy cẩn trọng với những nơi lợi dụng lao động miễn phí kéo dài. Một tuần hay vài buổi thường đủ để thử.
Dự án nhỏ để thử nghề là gì?
Là một việc bạn tự làm trong vài tuần, gần với công việc thật của nghề ấy, như thiết kế một góc phòng, nấu một bữa tiệc nhỏ, tổ chức một tour cho bạn bè. Nó giúp bạn trải nghiệm làm chủ công việc và có sản phẩm để kể.
Thử rồi vẫn chưa biết chọn hướng nào thì sao?
Hãy xem hướng nào bạn sẵn lòng chịu cả phần khó, và hướng nào bạn muốn tìm hiểu tiếp. Có khi câu trả lời là kết hợp nhiều hướng. Bạn cũng có thể thử thêm một vòng với hai hướng còn lại.
