Người bận rộn hiếm khi tìm được một buổi dài để học, nhưng hầu như ai cũng có những khoảng trống nhỏ sẵn có trong ngày: lúc đi đường, lúc chờ, lúc nấu ăn, lúc giặt đồ. Nhặt những khoảng đó cho phần học nhẹ, cộng thêm một khung nhỏ cố định mỗi tuần cho phần cần tập trung, là cách nhiều người đi làm vẫn học đều được.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Câu mình nghe nhiều nhất khi nói chuyện học với người đi làm là không có thời gian. Tập này không bảo bạn dậy lúc bốn giờ sáng, mà cùng bạn soi lại một ngày bình thường xem giờ học đang trốn ở đâu.
Soi lại một ngày bình thường
Thử lấy một tờ giấy, viết lại ngày hôm qua của bạn theo từng nửa tiếng, từ lúc dậy tới lúc ngủ. Không cần chính xác tuyệt đối, chỉ cần đại khái. Rồi đánh dấu những quãng mà tay bận nhưng đầu rảnh, và những quãng mà cả tay lẫn đầu đều rảnh nhưng mình dùng vào việc lướt điện thoại.
Nhiều người ngạc nhiên khi thấy ngày của mình có khá nhiều quãng như thế. Hai mươi phút đi xe tới chỗ làm, mười lăm phút chờ con tan học, nửa tiếng nấu cơm, mười phút xếp hàng ở ngân hàng, những phút lướt điện thoại trước khi ngủ.
Từng quãng một thì ngắn, nhưng cộng lại có khi được hơn một tiếng. Một tiếng mỗi ngày, nếu dùng được một phần cho việc học, đã là nhiều hơn phần lớn khoá học buổi tối.
Mục đích của việc soi lại không phải để tự trách mình phí thời gian. Ai cũng cần những phút lơ đãng. Mục đích là để thấy mình có lựa chọn.
Mỗi loại khoảng trống hợp với một kiểu học
Không phải khoảng trống nào cũng dùng để học cùng một kiểu. Lúc đang lái xe hay chạy xe máy thì chỉ nên nghe, và nghe ở mức không ảnh hưởng an toàn. Lúc nấu ăn, giặt đồ, tay bận nhưng tai rảnh, hợp với nghe bài giảng, nghe hội thoại ngoại ngữ.
Lúc chờ, ngồi xe buýt, xếp hàng, tay và mắt rảnh, hợp với lật vài thẻ hỏi đáp, đọc lại một trang ghi chép, ôn vài từ vựng. Những việc ôn tập ngắn và nhẹ rất hợp với quãng này.
Những phần cần tập trung sâu, như làm bài tập, viết, giải một vấn đề, thì khoảng trống nhỏ không đủ. Phần này cần một khung riêng, dù ngắn.
Khi đã biết ghép loại học với loại khoảng trống, bạn sẽ thấy việc học bớt giống một gánh nặng thêm vào, mà giống như lấp đầy những chỗ vốn đã có.
Một khung nhỏ cố định cho phần khó
Học vụn từ khoảng trống chỉ đủ cho phần ôn và phần nghe. Phần học mới, phần khó, cần ít nhất một khung cố định, chẳng hạn ba buổi mỗi tuần, mỗi buổi nửa tiếng, vào cùng một giờ.
Khung đó nên đặt vào lúc đầu óc còn tỉnh. Với nhiều người là sáng sớm trước khi cả nhà dậy. Với người khác là giờ nghỉ trưa, hoặc ngay sau bữa tối trước khi mệt hẳn. Không có giờ đúng chung cho mọi người, chỉ có giờ đúng cho bạn.
Giữ khung đó như giữ một cuộc hẹn. Báo với người nhà: tối thứ ba, thứ năm từ tám giờ tới tám rưỡi, mình học, mọi người giúp mình nhé. Khi người khác biết, khung giờ được bảo vệ tốt hơn.
Nếu tuần nào lỡ khung, đừng cố bù cả buổi dài. Chỉ cần tuần sau giữ đúng. Thói quen không gãy vì một lần lỡ, mà gãy vì những lần lỡ không quay lại.
Bớt một thứ để có chỗ cho việc học
Nói thật lòng, nhặt khoảng trống cũng có giới hạn. Nếu ngày của bạn thật sự kín từ sáng tới tối, có lẽ phải bớt một thứ khác để có chỗ cho việc học.
Thứ dễ bớt nhất thường là những việc không ai nhớ: lướt mạng xã hội không mục đích, xem thêm một tập phim lúc khuya, những cuộc nói chuyện điện thoại kéo dài vô định. Bớt không có nghĩa là bỏ hẳn, chỉ là đặt giới hạn.
Cũng có thể bớt bằng cách chia sẻ việc nhà, nhờ người thân đỡ một phần trong giai đoạn học. Hoặc chấp nhận làm một số việc ở mức đủ thay vì hoàn hảo, như nhà gọn chứ không cần sạch bóng mỗi ngày.
Thứ không nên bớt là giấc ngủ. Học bằng cách lấy giờ ngủ thường là món nợ trả lãi cao: mệt, hay quên, học không vào, rồi lại phải học lại.
Đừng đợi có thời gian mới bắt đầu
Có một nghịch lý: người đợi có nhiều thời gian mới bắt đầu học thì thường không bao giờ bắt đầu, còn người bắt đầu với mười lăm phút thì dần dần tìm thêm được thời gian.
Lý do là khi việc học đã thành một phần của ngày, đầu óc tự tìm cách bảo vệ và mở rộng nó. Bạn sẽ tự nhiên để ý thấy thêm những khoảng trống mà trước kia không thấy.
Nên tuần này, chỉ cần chọn một khoảng trống, gắn một việc học nhỏ vào. Nghe một bài lúc nấu cơm tối. Lật năm thẻ từ vựng lúc chờ xe. Chỉ một thứ thôi.
Sau vài tuần, thêm một khoảng nữa. Ngày của bạn không dài thêm, nhưng nó sẽ chứa nhiều điều mới hơn.
Câu hỏi thường gặp
Đi làm cả ngày thì học lúc nào?
Nhặt những khoảng trống sẵn có như đi đường, chờ đợi, nấu ăn cho việc nghe và ôn nhẹ, cộng thêm một khung ngắn cố định vài buổi mỗi tuần cho phần cần tập trung.
Vừa chạy xe vừa nghe bài học có an toàn không?
Chỉ nên nghe ở âm lượng vẫn nghe được tiếng xe xung quanh, và đừng chọn nội dung đòi hỏi tập trung cao. Với lái xe, an toàn luôn đặt trên việc học.
Học vụn từng chút có hiệu quả không?
Hiệu quả cho việc ôn tập, nghe và ghi nhớ. Phần học kiến thức mới hay làm bài cần thời gian tập trung liền mạch hơn, nên vẫn cần một khung cố định.
Có nên thức khuya để học thêm?
Không nên lấy giấc ngủ làm thời gian học thường xuyên. Thiếu ngủ làm giảm khả năng tập trung và ghi nhớ, nên thường học được ít hơn mình nghĩ.
Giờ nào trong ngày học tốt nhất?
Không có giờ chung cho mọi người. Chọn lúc đầu óc bạn tỉnh nhất và ít bị gián đoạn nhất, rồi giữ giờ đó đều đặn.
