Đứng trước tuổi ba mươi, nhiều người hoảng vì thấy mình chưa có đủ những thứ người ta bảo phải có. Nhưng nếu nhìn lại mười năm bằng những điều mình đã học, thay vì những thứ mình đã sở hữu, bức tranh sẽ công bằng hơn nhiều, và hướng đi cho mười năm tới cũng rõ hơn.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập hôm nay là mấy trang nhật ký của một anh thợ ảnh hai mươi chín tuổi, viết trong tháng cuối cùng trước sinh nhật ba mươi. Anh là nhân vật hư cấu, những trang nhật ký là mình viết, dành cho ai đang đứng ở ngưỡng cửa ấy.
Còn ba mươi ngày
Còn ba mươi ngày nữa là mình ba mươi tuổi. Sáng nay ngồi ở quán cà phê quen, lau ống kính, tự nhiên mình thấy hoảng. Ba mươi. Cái tuổi mà hồi hai mươi mình nghĩ sẽ có nhà, có xe, có studio riêng, có vợ con. Giờ mình có một căn phòng thuê, một chiếc xe máy cũ, ba cái máy ảnh và chưa có ai cả.
Mẹ gọi điện, nhắc khéo chuyện lập gia đình. Mấy đứa bạn đại học đăng ảnh con đầy tháng. Một đứa vừa lên giám đốc chi nhánh. Mình ngồi lướt điện thoại, càng lướt càng thấy mình tụt lại.
Mình quyết định tháng này sẽ viết nhật ký mỗi ngày. Không phải để than, mà để nhìn lại mười năm cho tử tế. Mình nghĩ nếu cứ để nỗi hoảng này chạy trong đầu mà không viết ra, nó sẽ lớn hơn thật.
Ghi chú: bắt đầu từ năm hai mươi.
Năm hai mươi đến hai mươi lăm
Hôm nay mình nhớ lại năm hai mươi. Mình bỏ ngành kế toán năm hai để theo học nhiếp ảnh, bố giận cả năm không nói chuyện. Mình đi làm phụ cho một studio ảnh cưới, lương ít, xách đồ là chính. Mình học được cách đánh đèn, cách nói chuyện với cô dâu chú rể đang căng thẳng.
Năm hai mươi hai, mình nhận đám cưới đầu tiên tự chụp. Run tới mức quên tháo nắp ống kính trong mấy phút đầu. Năm hai mươi ba, mình mất một khách lớn vì giao ảnh trễ, học được bài học về chữ tín. Năm hai mươi lăm, mình làm hỏng một bộ ảnh vì mải chơi đêm trước, xin lỗi khách và chụp lại miễn phí.
Viết ra mới thấy, những năm ấy không có thứ gì để khoe, nhưng có rất nhiều thứ để học. Mỗi lần vấp là một bài. Mình đã trả học phí bằng mồ hôi, bằng xấu hổ, có khi bằng tiền.
Nếu đo bằng những thứ đã có, năm năm đầu gần như trống. Nếu đo bằng những điều đã học, nó đầy.
Năm hai mươi lăm đến hai mươi chín
Năm hai mươi sáu, mình bắt đầu chụp chân dung người làm nghề: bà bán bánh đúc, ông thợ rèn, cô thợ may. Không ai trả tiền cho những bộ ảnh ấy. Nhưng đó là thứ mình yêu nhất, và nhờ nó mà mình có những hợp đồng chụp cho các tạp chí, các dự án văn hoá.
Năm hai mươi bảy, mình chia tay một người đã ở bên năm năm. Đó là năm khó nhất. Mình học được rằng yêu thôi chưa đủ, còn phải cùng hướng. Mình cũng học được cách ở một mình mà không thấy trống.
Năm hai mươi tám, bố lần đầu tiên tới xem một triển lãm nhỏ có ảnh của mình. Bố đứng rất lâu trước tấm ảnh ông thợ rèn. Về nhà bố bảo: ảnh này giống ông nội hồi xưa. Mình biết từ hôm đó bố đã thôi giận.
Nhìn lại, mình thấy tuổi hai mươi của mình không phải là một cuộc đua mà mình đang thua. Nó là một cuộc học mà mình đã chăm chỉ.
Những điều đã học, viết thành danh sách
Hôm nay mình viết thử một danh sách: những điều tuổi hai mươi đã dạy mình. Giữ lời hẹn quan trọng hơn chụp đẹp. Xin lỗi sớm thì đỡ mất nhiều hơn. Tiền để dành không tự có, phải trích ngay từ lúc nhận. Ngủ đủ thì làm việc tốt hơn hẳn.
Những người thương mình thật thường không nói nhiều. Thất bại không chết ai, chỉ là xấu hổ một thời gian. Việc mình yêu cần được nuôi ngay cả khi không ai trả tiền. Bố mẹ già đi nhanh hơn mình tưởng.
Danh sách dài hơn mình nghĩ. Đọc lại, mình thấy một người khác hẳn chàng trai hai mươi tuổi bỏ học năm ấy. Vững hơn, chậm hơn, biết mình muốn gì hơn.
Mình nghĩ ai sắp ba mươi cũng nên viết một danh sách như vậy. Nó là bằng chứng rằng mười năm qua không phí, kể cả khi trong tay chưa có những thứ người ta hay hỏi.
Ba mươi ngày sau
Hôm nay là sinh nhật ba mươi. Mấy đứa bạn thân rủ nhau ra quán cũ. Mẹ gửi lên một hộp bánh tự làm. Bố nhắn một dòng: chúc mừng sinh nhật con, giữ sức khoẻ. Với bố, thế là nhiều.
Mình vẫn chưa có nhà, chưa có studio, chưa có gia đình. Nhưng nỗi hoảng tháng trước đã dịu đi rất nhiều. Mình biết mình có gì: một tay nghề vững, một bộ ảnh mình tự hào, những người bạn tốt, một mối quan hệ với bố đã được hàn gắn, và một danh sách những điều đã học.
Mình cũng viết ra ba điều cho mười năm tới. Mở một không gian nhỏ vừa làm studio vừa làm phòng trưng bày cho ảnh người làm nghề. Giữ sức khoẻ đủ để còn leo được lên những vùng cao chụp ảnh. Về thăm bố mẹ mỗi tháng, không viện cớ bận nữa.
Ba mươi không phải vạch đích. Nó chỉ là một trạm dừng để nhìn lại và đổ thêm xăng. Mình gấp cuốn nhật ký lại, lau ống kính lần cuối, rồi đứng dậy đi làm.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nhiều người sợ tuổi ba mươi?
Vì xã hội gắn tuổi ba mươi với nhiều mốc như nhà cửa, gia đình, sự nghiệp ổn định. Khi chưa đạt những mốc ấy, nhiều người thấy mình tụt lại, dù thực tế mỗi người có hoàn cảnh và nhịp riêng.
Làm sao nhìn lại tuổi hai mươi cho công bằng?
Thử liệt kê những điều bạn đã học, những lần vấp và bài học rút ra, những mối quan hệ đã xây, thay vì chỉ đếm tài sản và chức danh. Danh sách ấy thường dài và đáng tự hào hơn bạn nghĩ.
Tuổi ba mươi chưa có gì trong tay có muộn không?
Không muộn. Nhiều người xây dựng sự nghiệp, gia đình và tài chính vững vàng nhất trong khoảng từ ba mươi tới bốn mươi, dựa trên những gì đã học ở tuổi hai mươi.
Nên đặt mục tiêu gì cho tuổi ba mươi?
Hãy chọn vài mục tiêu xuất phát từ giá trị của chính bạn, như công việc muốn làm, sức khoẻ, thời gian cho người thân. Đừng đặt mục tiêu chỉ vì người khác đã đạt được.
Viết nhật ký có giúp vượt qua lo lắng không?
Với nhiều người, viết ra giúp sắp xếp suy nghĩ, nhìn rõ điều mình lo và điều mình có. Nếu lo lắng kéo dài, nặng nề và ảnh hưởng nhiều tới cuộc sống, hãy tìm gặp chuyên gia tâm lý.
