Học bằng tai khi đi đường hiệu quả khi mình nghe chủ động chứ không chỉ để tiếng chạy qua tai: chọn nội dung không cần nhìn, nghe lại những đoạn hay, dừng một chút để tự nói lại một ý, và khi tới nơi thì ghi ngay một hai dòng. Còn nếu bạn đang tự lái xe, an toàn luôn phải đặt trước việc học.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Có lẽ bạn đang nghe tập này trên đường đi làm. Nếu vậy, tập này là để nói về chính khoảnh khắc này, và làm sao để những phút đi đường không trôi đi mất.
Nghe nhiều mà sao nhớ ít?
Nhiều người nghe rất nhiều trên đường đi làm: tin tức, chuyện kể, bài giảng. Nhưng cuối tuần ngồi nghĩ lại, nhớ được rất ít. Có khi nghe xong một tập, vừa tới cổng công ty là quên tập đó nói gì.
Lý do là đi đường thì đầu óc phải chia sức. Một phần để ý xe cộ, đèn đỏ, ổ gà, một phần lo chuyện sắp làm ở công ty, chỉ phần còn lại dành cho tai. Âm thanh lướt qua mà không có chỗ để đọng.
Nghe kiểu đó vẫn có giá trị, nó giúp thư giãn, giúp biết thêm chút ít. Nhưng nếu bạn muốn học thật từ những phút đi đường, cần thêm vài thói quen nhỏ.
Những thói quen này không làm bạn mất tập trung hơn khi đi đường. Ngược lại, chúng giúp bạn chọn đúng lúc để nghe và đúng thứ để nghe.
Chọn nội dung hợp với tai
Không phải nội dung nào cũng hợp để nghe khi đi đường. Những bài cần nhìn hình, nhìn bảng, nhìn sơ đồ thì nghe không theo được. Những bài có nhiều con số, nhiều công thức thì tai khó giữ.
Hợp nhất là những nội dung kể chuyện, giải thích bằng lời, trò chuyện, chia sẻ kinh nghiệm, hội thoại ngoại ngữ chậm. Những thứ mà người nói cố ý làm cho người nghe hiểu được mà không cần nhìn.
Cũng nên chọn độ dài vừa với quãng đường. Nếu đi làm mất hai mươi phút, một tập hai mươi phút là vừa, nghe trọn vẹn một ý. Tập dài hơn một tiếng thì chia ra, ghi nhớ mình dừng ở đâu.
Và chọn trước khi đi. Lên xe rồi mới lướt tìm bài là vừa mất thời gian, vừa nguy hiểm nếu đang cầm lái.
Một cách hay là chuẩn bị sẵn một danh sách nghe cho cả tuần vào tối chủ nhật. Mỗi sáng chỉ việc bấm bài tiếp theo. Danh sách ấy nên có một sợi chỉ chung, như cả tuần nghe về cách nói chuyện với con tuổi mới lớn, để các tập nối vào nhau và đọng lại thành một mảng hiểu biết, thay vì mỗi ngày một mẩu rời.
Nghe chủ động: dừng lại và nói lại
Nghe chủ động là nghe có ý định. Trước khi bấm nghe, tự hỏi: mình muốn biết điều gì từ tập này. Có một câu hỏi trong đầu thì tai sẽ tự lọc ra những đoạn liên quan.
Khi gặp một ý hay, nếu có thể an toàn, tua lại nghe thêm lần nữa. Hoặc dừng, tự nói lại ý đó bằng lời của mình, nói thầm hay nói khẽ cũng được. Việc nói lại biến điều vừa nghe thành điều của mình.
Với người đi xe buýt, đi tàu, hay ngồi sau xe ôm, việc dừng và nói lại dễ làm. Với người tự lái, chỉ nên làm lúc đã dừng xe hẳn, như lúc đỗ chờ hoặc khi tới nơi.
Nghe một tập mà dừng lại được hai ba lần để nói lại, bạn sẽ nhớ nhiều hơn nghe ba tập liền không dừng.
Tới nơi, ghi ngay một hai dòng
Thói quen thứ hai là ghi lại ngay khi tới nơi. Trước khi bước vào công ty hay vào nhà, dành một phút ghi vào điện thoại hay sổ: tập vừa nghe nói về gì, mình nhớ điều gì, mình muốn thử điều gì.
Một hai dòng thôi, nhưng chúng làm hai việc. Chúng buộc đầu óc nhớ lại điều vừa nghe, giúp nhớ lâu hơn. Và chúng để lại một dấu vết để cuối tuần đọc lại.
Nếu một tập có điều thật sự đáng học sâu hơn, đánh dấu để tối về tìm hiểu thêm bằng mắt: đọc thêm một bài, xem lại phần có hình. Tai mở cửa, mắt đi vào tận phòng.
Sau vài tháng, những dòng ghi ngắn ấy sẽ cho bạn thấy giờ đi đường đã mang lại bao nhiêu điều mới.
Có người còn kể lại điều vừa nghe cho đồng nghiệp trong giờ uống nước buổi sáng. Kể lại là một lần nhớ lại, và câu chuyện mở ra nhiều khi lại cho mình thêm một góc nhìn mà tập nghe không có.
An toàn trước, học sau
Phải nói rõ điều này: nếu bạn đang tự lái xe máy hay ô tô, việc lái xe an toàn quan trọng hơn mọi thứ bạn có thể học. Nhiều nơi có quy định về việc dùng tai nghe khi điều khiển xe, bạn nên tìm hiểu quy định ở nơi mình sống.
Nếu nghe khi lái, để âm lượng nhỏ đủ nghe được còi xe và tiếng động xung quanh, chọn nội dung nhẹ, không cần tập trung cao. Đường đông, trời mưa, đường lạ thì tắt đi.
Đừng bao giờ thao tác điện thoại để tìm bài, tua bài khi xe đang chạy. Chọn sẵn trước khi đi, hoặc đợi dừng hẳn.
Những phút đi đường có thể là những phút học quý. Nhưng không có bài học nào đáng để đánh đổi một lần mất tập trung trên đường.
Câu hỏi thường gặp
Nghe podcast khi đi đường có học được gì không?
Có, nếu nghe chủ động: chọn nội dung hợp với tai, dừng lại nói lại ý hay khi an toàn, và ghi vài dòng khi tới nơi. Nghe thụ động thì chủ yếu để thư giãn.
Nội dung nào hợp để nghe khi di chuyển?
Những nội dung kể chuyện, giải thích bằng lời, trò chuyện và hội thoại ngoại ngữ chậm. Tránh bài cần nhìn hình, nhiều số liệu hay công thức.
Vừa lái xe vừa nghe có nguy hiểm không?
Có thể làm giảm tập trung. Nên để âm lượng nhỏ, chọn nội dung nhẹ, tắt khi đường đông hoặc thời tiết xấu, không thao tác điện thoại khi xe chạy, và tuân thủ quy định nơi mình sống.
Làm sao nhớ lâu những gì nghe được?
Tự nói lại ý chính bằng lời của mình và ghi một hai dòng ngay khi tới nơi. Cuối tuần đọc lại những ghi chú đó.
Có nên nghe tốc độ nhanh để tiết kiệm thời gian?
Có thể tăng nhẹ nếu vẫn hiểu rõ, nhưng nghe quá nhanh khi đang di chuyển thường làm hiểu ít đi. Ưu tiên hiểu và nhớ hơn là nghe được nhiều.
