Học buổi tối khi đầu óc đã mệt sau giờ làm vẫn được, nếu biết chọn việc cho đúng: buổi tối dành cho phần nhẹ như ôn lại, nghe, làm những bài đã quen tay, còn phần khó và hoàn toàn mới thì đẩy sang sáng sớm hoặc cuối tuần. Thêm một khoảng nghỉ ngắn để đổi trạng thái trước khi ngồi vào bàn cũng giúp rất nhiều.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Rất nhiều người chỉ có buổi tối để học, và buổi tối lại là lúc đầu óc như một cục bông ướt. Tập này không bảo bạn cố gồng, mà bàn cách làm việc cùng với cái mệt, thay vì chống lại nó.
Vì sao tối ngồi vào bàn mà chữ không vào?
Sau một ngày làm việc, đầu óc đã dùng rất nhiều sức cho việc tập trung, ra quyết định, xử lý người và việc. Tới tối, cái kho sức ấy đã vơi. Ngồi vào bàn, đọc một trang, mắt lướt qua chữ mà đầu không giữ lại gì.
Đó không phải lười. Đó là mệt thật. Nhiều người tự trách mình thiếu ý chí, rồi càng ép càng thấy tệ, rồi mất luôn hứng học. Hiểu rằng đầu óc có giới hạn là bước đầu để sắp xếp lại cho hợp lý.
Cũng có những buổi tối mệt vì cảm xúc nhiều hơn vì công việc: một cuộc cãi nhau, một tin nhắn khó chịu, một nỗi lo chưa giải quyết. Lúc đó đầu óc bận nhai lại chuyện cũ, không còn chỗ cho chuyện mới.
Nên trước khi trách mình, hãy hỏi: tối nay mình mệt kiểu gì. Mệt thân, mệt đầu hay mệt lòng. Mỗi kiểu mệt có cách xử lý khác nhau.
Chọn việc học hợp với sức buổi tối
Không phải việc học nào cũng tốn sức như nhau. Học một khái niệm hoàn toàn mới, giải một bài khó, viết một bài luận, đó là những việc đòi hỏi đầu óc tươi. Còn ôn lại từ vựng, nghe lại bài giảng, làm những bài tập đã quen dạng, sắp xếp lại vở ghi, thì nhẹ hơn nhiều.
Nếu buổi tối là lúc duy nhất bạn có, hãy dành nó cho những việc nhẹ. Phần nặng, hãy cố tìm một khung nhỏ vào sáng sớm, giờ nghỉ trưa, hay sáng cuối tuần, lúc đầu óc còn sức.
Một chị đi làm học kế toán buổi tối kể rằng chị chia rất rõ: tối thứ hai đến thứ năm chỉ ôn và làm bài tập quen, sáng chủ nhật dậy sớm hai tiếng học phần mới. Từ khi chia như vậy, chị bớt hẳn những tối ngồi nhìn trang sách mà không hiểu gì.
Nếu không thể dời phần khó, thì chia nó thật nhỏ. Thay vì học cả chương mới, chỉ học một mục, hai mươi phút, rồi dừng.
Khoảng nghỉ ngắn để đổi trạng thái
Đi làm về rồi ngồi ngay vào bàn học thường không hiệu quả, vì đầu óc vẫn còn ở chỗ làm. Một khoảng chuyển tiếp ngắn giúp đầu óc biết đã sang một việc khác.
Khoảng chuyển tiếp có thể là tắm rửa thay đồ, ăn tối, đi bộ quanh khu nhà mười lăm phút, vươn vai vài động tác, rửa mặt nước mát. Những việc làm cơ thể chuyển động và thay đổi cảm giác thường giúp tỉnh táo hơn nằm lướt điện thoại.
Tránh nằm xuống giường hay sô pha nếu bạn định học ngay sau đó. Nằm xuống rất dễ ngủ quên, hoặc dậy lại thấy càng uể oải.
Một ly nước mát, ánh đèn bàn đủ sáng, bàn học gọn, những thứ nhỏ đó cũng báo cho đầu óc biết đây là giờ học. Nên dùng cùng một chỗ, cùng một kiểu chuẩn bị mỗi tối, lâu dần nó thành nghi thức.
Đặt mục tiêu nhỏ và cho phép dừng
Buổi tối mệt, đặt mục tiêu lớn là tự làm mình thất bại. Hãy đặt mục tiêu thật nhỏ: tối nay ôn hai mươi thẻ từ vựng, làm ba bài tập, nghe lại một đoạn bài giảng. Xong là được, không cần hơn.
Thường thì khi bắt đầu được, bạn sẽ làm hơn mục tiêu. Nhưng nếu không, xong mục tiêu nhỏ là đủ, đi ngủ không áy náy. Cái giữ thói quen không phải là những tối học dài, mà là việc tối nào cũng có học, dù ít.
Có một mẹo nhiều người dùng: tự hứa chỉ học mười phút. Mười phút nghe dễ tới mức không có lý do để từ chối. Hết mười phút, nếu vẫn mệt rã, dừng thật. Nếu thấy vào rồi, học tiếp.
Cho phép mình dừng giúp việc học buổi tối không thành một cuộc chiến. Mà cái gì không phải chiến đấu thì làm được lâu.
Khi nào nên đi ngủ thay vì học
Có những tối mệt tới mức học cũng không vào, ngồi chỉ là hành mình. Lúc đó, đi ngủ sớm là quyết định đúng. Giấc ngủ không phải là thời gian bị mất, mà là lúc đầu óc sắp xếp lại những gì đã học trong ngày.
Nếu tuần nào bạn cũng mệt tới mức không học nổi buổi tối nào, có lẽ cần nhìn lại lịch sống. Có thể công việc đang quá tải, có thể giấc ngủ không đủ, có thể có chuyện gì khác đang làm bạn kiệt sức.
Mệt mỏi kéo dài nhiều tuần, kèm theo khó ngủ, chán ăn, không còn hứng thú với điều gì, thì không chỉ là chuyện học nữa. Hãy nói chuyện với người thân và gặp bác sĩ nếu cần.
Học suốt đời là chặng đường dài. Một tối nghỉ không làm chặng đường ngắn đi. Còn một cơ thể kiệt sức thì có thể làm cả chặng đường dừng lại.
Câu hỏi thường gặp
Đi làm về mệt có nên cố học không?
Có thể học những phần nhẹ như ôn tập, nghe lại bài, làm bài quen dạng. Phần khó và mới nên để vào lúc đầu óc còn tươi như sáng sớm hay cuối tuần.
Làm sao tỉnh táo hơn khi học buổi tối?
Có một khoảng chuyển tiếp như tắm rửa, ăn tối, đi bộ ngắn trước khi học, tránh nằm xuống giường, và học ở một chỗ cố định đủ sáng.
Học buổi tối bao lâu là vừa?
Tuỳ sức mỗi người, nhưng nhiều người đi làm thấy những buổi ngắn, có mục tiêu nhỏ cụ thể dễ duy trì hơn những buổi dài ép mình ngồi.
Uống cà phê để học buổi tối có nên không?
Cà phê buổi tối có thể làm khó ngủ, khiến hôm sau càng mệt. Nếu cần tỉnh táo, nên thử vận động nhẹ hoặc nghỉ ngắn trước, và hỏi bác sĩ nếu có vấn đề về giấc ngủ.
Tối nào cũng mệt không học nổi thì sao?
Nên xem lại lịch làm việc, giấc ngủ và sức khoẻ. Nếu mệt mỏi kéo dài kèm khó ngủ hay chán nản, hãy gặp bác sĩ.
