Học một kỹ năng mới sau tuổi ba mươi hoàn toàn được, chỉ cần học theo cách của người lớn: chọn kỹ năng gắn với một việc thật bạn muốn làm, học đều mỗi ngày một ít thay vì dồn cuối tuần, và chấp nhận rằng giai đoạn đầu sẽ vụng về. Người lớn có thể chậm hơn ở vài mặt, nhưng bù lại có kinh nghiệm, có mục đích và biết tự sắp xếp.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Câu mình hay nghe nhất là giờ học thì muộn rồi. Nói câu đó ở tuổi ba mươi, bốn mươi, mà còn mấy chục năm nữa để sống và làm việc. Tập này dành cho người đang muốn học đàn, học vẽ, học ngoại ngữ, học làm sổ sách, mà ngập ngừng chưa dám bắt đầu.
Người lớn học có thật sự chậm hơn trẻ con?
Ở một vài mặt thì có. Trẻ nhỏ bắt chước phát âm một ngôn ngữ mới rất nhanh, và có nhiều thời gian rảnh hơn hẳn người đi làm. Nhưng nhìn kỹ, sự khác biệt lớn nhất thường nằm ở thời gian và tâm thế chứ không chỉ ở bộ não.
Người lớn có những lợi thế mà trẻ con không có. Bạn biết mình học để làm gì. Bạn có sẵn rất nhiều hiểu biết để nối kiến thức mới vào. Bạn biết tự tìm tài liệu, tự đặt lịch, tự hỏi khi vướng.
Một chị ngoài bốn mươi học kế toán để tự làm sổ cho cửa hàng của gia đình. Chị học các khái niệm chậm hơn bạn cùng lớp hai mươi tuổi, nhưng mỗi bài học chị đều có ngay một tình huống thật để áp vào, nên nhớ lâu hơn hẳn.
Cái làm người lớn bỏ học thường không phải trí nhớ kém, mà là ngại vụng về trước mặt người khác và không có thời gian đều đặn.
Chọn kỹ năng gắn với một việc thật
Học vì nghĩ là nên học thì dễ bỏ. Học vì có một việc thật cần làm thì bền hơn nhiều. Thay vì học tiếng Anh nói chung, hãy học để đọc được hợp đồng với đối tác, để dẫn khách nước ngoài đi chợ, để xem được một loại tài liệu chuyên ngành.
Mục tiêu cụ thể giúp bạn biết nên học gì trước, bỏ qua gì. Người học tiếng Anh để bán hàng trực tuyến không cần học văn chương, cần học cách trả lời câu hỏi của khách và viết mô tả sản phẩm.
Nếu chưa có việc thật, hãy tự tạo ra một dự án nhỏ. Học nấu ăn thì đặt mục tiêu nấu mười món cho bữa giỗ cuối năm. Học chụp ảnh thì chụp một bộ ảnh cho cửa hàng của người quen.
Một dự án có điểm kết thúc giúp bạn thấy mình tiến bộ, và biết khi nào chuyển sang chặng tiếp theo.
Mỗi ngày một ít thắng mỗi tuần một nhiều
Người đi làm hay để dành việc học tới cuối tuần, học một buổi dài ba bốn tiếng. Cách đó có hai vấn đề. Cuối tuần hay có việc gia đình nên dễ bị huỷ. Và học dồn thì đầu óc nhớ kém hơn học rải.
Hai mươi tới ba mươi phút mỗi ngày thường hiệu quả hơn. Ngủ một đêm, đầu óc sắp xếp lại những gì vừa học, hôm sau ôn lại thì vào sâu hơn.
Hãy gắn giờ học với một việc cố định: hai mươi phút sau bữa tối, hoặc trên xe buýt đi làm. Cố định giờ thì không phải quyết định lại mỗi ngày.
Trong mỗi buổi, dành phần lớn thời gian để làm chứ không chỉ để xem. Xem người khác chơi đàn rất dễ chịu, nhưng ngón tay bạn chỉ khéo lên khi chính nó bấm phím. Tự kiểm tra, tự làm lại, tự sửa, mệt hơn nhưng học nhanh hơn.
Chịu được giai đoạn vụng về
Ở tuổi ba mươi, bạn đã giỏi ít nhất một vài thứ. Bạn quen cảm giác làm việc thành thạo. Học cái mới kéo bạn về lại vị trí người mới: chậm, sai, lúng túng. Cảm giác đó khó chịu hơn nhiều so với hồi còn đi học.
Biết trước điều này giúp bạn không hoảng. Hãy tự nhủ: giai đoạn vụng về là phần bắt buộc, không ai bỏ qua được. Nó không chứng minh mình kém, chỉ chứng minh mình mới.
Nhiều người thấy dễ chịu hơn khi học với những người cùng là người mới, hoặc học một mình trước, rồi mới ra lớp. Không có gì sai cả, chọn cách giúp bạn tiếp tục.
Hãy ghi lại tiến bộ. Chụp bức vẽ đầu tiên, ghi âm lần đầu đọc tiếng Anh. Ba tháng sau nghe lại, bạn sẽ thấy rõ mình đã đi được bao xa, điều mà nhìn từng ngày thì không thấy.
Tìm người cùng học và người đi trước
Học một mình thì tự do nhưng dễ bỏ. Có một người cùng học, dù chỉ nhắn nhau mỗi tối hôm nay học gì, đã khác nhiều.
Nếu được, tìm một người đi trước để hỏi. Không nhất thiết là thầy chính thức, có thể là một đồng nghiệp giỏi tiếng Anh, một người hàng xóm biết sửa xe. Người lớn ngại hỏi vì sợ phiền, nhưng phần đông người giỏi một việc rất vui khi được hỏi về nó.
Hãy hỏi những câu cụ thể. Thay vì hỏi làm sao để giỏi, hãy hỏi đoạn này em làm hoài không được, anh xem em sai ở đâu. Câu hỏi cụ thể dễ trả lời, và giúp bạn học đúng chỗ cần.
Học ở tuổi nào cũng là một cách nói với chính mình rằng mình vẫn đang lớn. Và cảm giác đang lớn đó, ở tuổi ba mươi hay sáu mươi, đều quý như nhau.
Câu hỏi thường gặp
Ba mươi tuổi học ngoại ngữ có muộn không?
Không muộn. Người lớn có thể khó đạt phát âm như người bản xứ, nhưng hoàn toàn có thể giao tiếp và làm việc tốt bằng ngoại ngữ nếu học đều và dùng vào việc thật.
Mỗi ngày nên học bao lâu khi đã đi làm?
Khoảng hai mươi tới ba mươi phút mỗi ngày là con số nhiều người giữ được lâu. Đều đặn quan trọng hơn thời lượng của một buổi.
Nên học qua mạng hay đến lớp?
Tuỳ tính mỗi người. Học qua mạng linh hoạt nhưng dễ bỏ, đến lớp có nhịp và bạn học nhưng tốn thời gian di chuyển. Có thể học qua mạng và tìm thêm một nhóm bạn cùng học để giữ nhịp.
Làm sao biết mình có tiến bộ khi học một mình?
Ghi lại sản phẩm theo thời gian như bài viết, bản ghi âm, bức vẽ, và so sánh sau vài tháng. Nhờ một người đi trước nhận xét định kỳ cũng giúp thấy rõ hơn.
Học nhiều kỹ năng cùng lúc có được không?
Được nếu bạn có nhiều thời gian, nhưng với người đi làm thì nên chọn một kỹ năng chính. Khi kỹ năng đó đã thành thói quen học, có thể thêm cái thứ hai.
