Giai đoạn chững lại, khi tập mãi mà không thấy mình tiến, là chuyện gần như ai học gì cũng gặp. Cách vượt qua thường là tìm đúng chỗ yếu và tập riêng chỗ đó, đổi cách tập cho đầu óc và tay chân có thử thách mới, nhờ một người ngoài nhìn vào, và chấp nhận rằng tiến bộ nhiều khi đến theo từng bậc chứ không đều đặn mỗi ngày.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Những tuần đầu học một thứ mới thường rất vui, ngày nào cũng thấy mình khá hơn. Rồi tới một lúc, mọi thứ như đứng yên. Tập này dành cho bạn đang ở đúng chỗ đó.
Vì sao tiến bộ lại chậm dần?
Lúc mới bắt đầu, mọi thứ đều mới, nên học một chút là thấy khác ngay. Từ không biết bấm hợp âm nào tới bấm được ba hợp âm là một bước nhảy lớn. Từ ba hợp âm tới chuyển hợp âm mượt mà thì bước nhỏ hơn và khó thấy hơn.
Càng lên cao, mỗi bước tiến càng tinh tế, cần nhiều công hơn mà nhìn bằng mắt thì ít thay đổi hơn. Đó là lý do người ta thấy như đứng yên dù vẫn đang tiến chút ít.
Còn một lý do nữa: khi đã làm được ở mức tạm ổn, mình dễ tập theo thói quen, lặp lại những gì mình đã giỏi, vì nó dễ chịu. Tập những thứ đã giỏi thì không làm mình giỏi thêm.
Hiểu điều này giúp mình bớt nản. Chững lại không phải là hết khả năng. Nó thường là tín hiệu cần đổi cách tập.
Hình dung một anh tự học ghi ta được nửa năm. Ba tháng đầu anh tiến vùn vụt, ba tháng sau anh chỉ chơi đi chơi lại năm bài quen, bài nào cũng tròn trịa, và anh bắt đầu thấy chán. Anh không lười, anh vẫn tập mỗi tối. Chỉ là cả nửa năm sau anh tập đúng những thứ anh đã biết.
Tìm đúng chỗ yếu
Bước đầu tiên là tìm xem chính xác mình đang yếu ở đâu. Không phải yếu chung chung như đàn chưa hay, mà cụ thể: chuyển từ hợp âm này sang hợp âm kia bị chậm, tay phải đánh không đều nhịp ở đoạn nhanh.
Một cách tìm là ghi âm hoặc quay lại chính mình rồi xem lại. Nghe lại giọng mình nói ngoại ngữ, xem lại dáng mình chạy, nghe lại bài mình đàn. Những chỗ yếu thường lộ ra rõ hơn khi mình là người ngoài nhìn vào.
Một cách khác là để ý chỗ nào mình hay né. Người học đàn hay né đoạn khó, cứ tới đó lại đánh qua loa. Người học ngoại ngữ hay né một loại câu. Chỗ hay né thường là chỗ yếu nhất.
Khi đã tìm ra, viết nó ra một dòng cụ thể. Một chỗ yếu được gọi tên rõ ràng là đã bắt đầu sửa được.
Tập riêng chỗ yếu, chậm và có chủ đích
Thay vì chơi lại cả bài từ đầu tới cuối mỗi lần tập, hãy tách riêng đoạn khó, tập nó nhiều lần, chậm lại. Với nhạc, có thể dùng máy đếm nhịp, bắt đầu ở tốc độ chậm tới mức đánh được hoàn toàn đúng, rồi tăng dần từng chút.
Tập chậm nghe có vẻ phí thời gian, nhưng nó cho tay và đầu óc học đúng ngay từ đầu. Tập nhanh mà sai thì là đang luyện cái sai cho thành thạo.
Mỗi buổi tập, đặt một mục tiêu nhỏ cho chỗ yếu đó. Hôm nay chuyển hợp âm này mười lần liền không vấp ở tốc độ này. Đạt rồi mới nâng lên.
Kiểu tập này mệt hơn và ít vui hơn chơi cả bài. Nhưng đó chính là kiểu tập đưa mình ra khỏi chỗ chững.
Đổi cách tập và nhờ người ngoài nhìn
Nếu đã tập cùng một cách quá lâu, đầu óc và cơ thể quen, không còn được thử thách. Hãy đổi một yếu tố: đổi bài tập, đổi tốc độ, đổi hoàn cảnh. Người học ngoại ngữ đang chỉ đọc thì thử nghe và nói. Người chạy bộ đang chạy đều thì thử chạy đổi nhịp.
Nhờ một người ngoài nhìn vào cũng giúp rất nhiều. Một người thầy, một người giỏi hơn, một bạn cùng học. Họ thường thấy ngay những chỗ mình đã quen tới mức không còn nhận ra. Một buổi góp ý có khi gỡ được cái kẹt cả tháng.
Khi được góp ý, hỏi cụ thể: theo anh chị, chỗ nào em nên tập nhất bây giờ. Một lời khuyên tập trung có giá trị hơn mười nhận xét chung.
Cũng có khi cái mình cần là nghỉ. Nghỉ vài ngày sau một thời gian tập căng, quay lại nhiều người thấy tay chân nhẹ hơn, đầu óc tỉnh hơn.
Tiến bộ đến theo bậc
Nhiều người học kể lại rằng tiến bộ của họ không đi theo một đường dốc đều, mà theo từng bậc. Có những tuần dài như đứng yên, rồi bỗng một ngày, thứ trước kia khó tự nhiên trở nên dễ.
Có lẽ trong những tuần tưởng đứng yên đó, mình vẫn đang tích luỹ, chỉ là chưa đủ để lộ ra. Nên những tuần chững lại không phải là tuần phí, nếu mình vẫn tập đúng cách.
Ghi lại tiến trình giúp mình tin vào điều này. Ghi âm mỗi tháng một lần cùng một bài, rồi nghe lại bản tháng trước. Nhiều khi tiến bộ mà mình không cảm thấy hằng ngày lại nghe rõ khi so tháng với tháng.
Học suốt đời có rất nhiều giai đoạn chững. Người đi xa không phải người không gặp chúng, mà là người biết rằng chúng sẽ qua.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao học một thời gian lại không thấy tiến bộ?
Vì càng lên cao, mỗi bước tiến càng nhỏ và khó thấy, và mình dễ tập lặp lại những gì đã giỏi. Chững lại thường là tín hiệu cần đổi cách tập.
Làm sao tìm ra điểm yếu khi tự học?
Ghi âm hoặc quay lại chính mình rồi xem lại, để ý những chỗ mình hay né, và nhờ người giỏi hơn nhìn giúp. Viết điểm yếu ra thật cụ thể.
Tập chậm có thật sự giúp ích không?
Có. Tập chậm giúp làm đúng ngay từ đầu, rồi tăng tốc dần. Tập nhanh mà sai là đang luyện cho cái sai thành thói quen.
Có nên nghỉ khi bị chững lại?
Nghỉ ngắn vài ngày sau giai đoạn tập căng có thể giúp tỉnh táo hơn. Nhưng nghỉ quá lâu thì cần thời gian lấy lại nhịp, nên hãy hẹn ngày quay lại.
Làm sao biết mình vẫn đang tiến bộ?
Ghi âm hoặc ghi lại kết quả định kỳ, so tháng này với tháng trước thay vì so từng ngày. Tiến bộ thường rõ hơn khi nhìn ở khoảng thời gian dài.
