Không nhất thiết phải chọn một mất một còn giữa điều mình giỏi và điều mình thích. Thường giữa hai thứ ấy có một vùng giao nhau nhỏ, và mình có thể bắt đầu từ đó. Còn nếu chưa thấy vùng giao, mình vẫn có thể giữ nghề giỏi để nuôi mình và cho điều mình thích một chỗ đứng đàng hoàng.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập hôm nay mình kể về một cô kế toán hai mươi bảy tuổi, giỏi con số tới mức sếp nào cũng muốn giữ, nhưng hạnh phúc nhất là những sáng chủ nhật ngồi thay chậu cho cây trên ban công. Cô là nhân vật hư cấu, để chúng ta cùng nghĩ về một câu hỏi rất nhiều người mang.
Ban công sáng chủ nhật
Ban công căn hộ thuê của cô chỉ rộng hơn một mét, nhưng có gần năm mươi chậu cây. Cây lưỡi hổ, trầu bà, mấy chậu húng, chậu ớt, vài chậu sen đá nhỏ. Sáng chủ nhật nào cô cũng dậy sớm, pha cà phê, rồi ngồi tưới, tỉa, thay đất. Đó là hai giờ cô thấy mình là mình nhất.
Thứ hai tới thứ sáu, cô ngồi trước những bảng tính. Cô giỏi, thật sự giỏi. Cô nhìn ra sai lệch nhanh, làm báo cáo gọn, được tin giao những phần khó. Nhưng cô không yêu việc ấy. Cô làm tốt như người ta làm tốt một bài tập, không có gì cháy bỏng.
Gần đây cô hay tự hỏi: hay mình bỏ kế toán để mở một tiệm cây. Rồi cô lại sợ. Cô chưa từng làm kinh doanh. Cây là niềm vui, biến nó thành nghề có làm mất vui không. Và bỏ một nghề mình giỏi, có phải phí không.
Câu hỏi giỏi hay thích là câu hỏi rất nhiều người trẻ mang. Và mình nghĩ câu trả lời hiếm khi nằm ở một trong hai đầu.
Vì sao giỏi chưa chắc đã thích
Trước hết, hãy hiểu vì sao có lúc giỏi mà không thích. Nhiều người giỏi một việc vì đã được rèn từ sớm, vì việc ấy hợp với cách đầu óc họ làm việc, hoặc vì họ chăm. Giỏi là kết quả của năng lực và luyện tập, còn thích thì liên quan tới cảm giác ý nghĩa và niềm vui.
Cô kế toán giỏi con số vì đầu óc cô gọn gàng, tỉ mỉ, thích trật tự. Nhưng thứ làm cô vui là nhìn một mầm cây nhú lên, là chăm cho một thứ sống lớn dần. Hai điều ấy khác nhau.
Ngược lại, thích chưa chắc đã giỏi, ít nhất là chưa giỏi ngay. Cô yêu cây, nhưng cô chưa biết gì về nhập hàng, giá cả, khách hàng, sâu bệnh với số lượng lớn. Thích làm nền, nhưng giỏi thì cần thời gian rèn.
Hiểu điều này giúp bạn bớt áy náy khi giỏi một việc mà không yêu, và bớt ảo tưởng khi yêu một việc mà chưa giỏi.
Tìm vùng giao nhau
Mình gợi ý cô vẽ hai vòng tròn trên giấy. Vòng bên trái ghi những điều cô giỏi: con số, sắp xếp, tỉ mỉ, làm báo cáo, nhìn ra sai lệch. Vòng bên phải ghi những điều cô thích: cây cối, chăm sóc, không gian xanh, làm việc tay chân nhẹ nhàng.
Rồi cô nhìn xem có gì nằm ở giữa. Cô nghĩ ra vài thứ. Làm kế toán cho một vườn ươm hay một công ty cảnh quan. Giúp các tiệm cây nhỏ quản lý sổ sách, kho hàng. Mở một tiệm cây nhỏ với lợi thế là cô biết tính toán chặt chẽ hơn hầu hết người mở tiệm.
Mỗi lựa chọn ấy dùng được cả cái giỏi lẫn cái thích. Vùng giao nhau thường không phải nơi bạn nghĩ tới đầu tiên, nhưng nó tồn tại nhiều hơn bạn tưởng.
Nhiều người thành công nhất trong một ngành là những người mang một kỹ năng từ ngành khác vào. Một người làm cảnh quan giỏi con số sẽ đi xa hơn nhiều người chỉ giỏi cây.
Khi chưa thấy vùng giao
Cũng có lúc, dù vẽ thế nào, hai vòng tròn vẫn không chạm nhau. Khi đó mình không nghĩ bạn phải bỏ ngay nghề giỏi để theo điều mình thích. Có một con đường khác: giữ nghề giỏi làm nền, và cho điều mình thích một chỗ đứng đàng hoàng.
Chỗ đứng đàng hoàng nghĩa là không chỉ làm khi rảnh, mà có thời gian cố định mỗi tuần, có mục tiêu nhỏ, có học hỏi nghiêm túc. Như cô kế toán có thể học một khoá về chăm sóc cây, tham gia nhóm những người trồng cây, thử bán vài chậu cây cuối tuần.
Nghề giỏi nuôi bạn và cho bạn sự yên tâm. Điều thích nuôi tinh thần bạn. Nhiều người sống rất đầy đặn như vậy cả đời. Có người, sau nhiều năm nuôi điều mình thích bên cạnh, mới chuyển hẳn sang khi nó đã đủ vững.
Điều cần tránh là gạt điều mình thích sang hẳn một bên với lời hứa để sau này. Sau này thường không bao giờ tới, nếu không có một chỗ đứng từ hôm nay.
Cô kế toán và tiệm cây nhỏ
Cô quyết định thử bằng một bước nhỏ. Cô vẫn làm kế toán, nhưng nhận thêm làm sổ sách cho một vườn ươm ở ngoại thành mỗi tuần một buổi. Ở đó, cô vừa làm cái mình giỏi, vừa ở giữa cái mình thích. Cô học được cách vườn ươm vận hành, giá cả, mùa vụ.
Một năm sau, chủ vườn ươm mời cô về làm quản lý, lo cả kế toán lẫn điều phối bán hàng. Lương không cao hơn chỗ cũ, nhưng mỗi ngày đi làm, cô đi qua những luống cây. Cô bảo đó là lần đầu tiên cô thấy mình không phải chọn.
Không phải ai cũng có một câu chuyện tròn trịa như vậy. Nhưng mình tin hướng đi chung là đúng: đừng vội chọn một đầu, hãy tìm chỗ hai đầu chạm nhau, và nếu chưa chạm, hãy để cả hai cùng sống trong đời mình.
Ban công của cô giờ vẫn có năm mươi chậu cây. Sáng chủ nhật cô vẫn ngồi đó, pha cà phê, tưới cây. Chỉ khác là bây giờ, những ngày thường cũng có màu xanh.
Câu hỏi thường gặp
Nên chọn nghề theo năng lực hay sở thích?
Lý tưởng là tìm vùng giao nhau giữa hai thứ. Nếu chưa thấy, giữ nghề theo năng lực để có nền tài chính và dành cho sở thích một chỗ đứng nghiêm túc là cách an toàn. Bạn có thể chuyển hướng khi sở thích đã đủ vững.
Biến sở thích thành nghề có làm mất vui không?
Có thể, vì khi thành nghề, bạn phải làm cả những phần không vui như tiền bạc, khách hàng, áp lực. Hãy thử làm sở thích theo kiểu có trách nhiệm một thời gian trước để xem mình còn thích không.
Làm sao tìm vùng giao giữa điều giỏi và điều thích?
Liệt kê riêng những kỹ năng bạn giỏi và những lĩnh vực bạn thích, rồi hỏi kỹ năng nào của mình có ích trong lĩnh vực ấy. Hỏi những người làm trong lĩnh vực bạn thích xem họ đang thiếu người có kỹ năng gì.
Giỏi một nghề mà không thích có nên bỏ?
Chưa nên bỏ vội. Nghề giỏi cho bạn sự ổn định và nhiều kỹ năng dùng được ở nơi khác. Hãy thử tìm cách đưa nghề ấy tới gần điều bạn thích hơn, hoặc nuôi điều bạn thích bên cạnh trước khi quyết định.
Dành bao nhiêu thời gian cho sở thích là đủ?
Không có con số chung, nhưng nên có thời gian cố định mỗi tuần thay vì chỉ làm khi rảnh. Một buổi đều đặn với mục tiêu nhỏ thường hiệu quả hơn nhiều buổi ngẫu hứng.
