Thấy mình chậm ở tuổi hai mươi lăm thường không phải vì mình đi chậm, mà vì mình đang đo bằng những mốc người khác đặt ra: tuổi này phải cưới, phải có nhà, phải có chức. Mỗi người chạy theo một chiếc đồng hồ riêng, và điều đáng hỏi là mình có đang đi về phía mình thật sự muốn hay không.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Hôm nay mình kể về một cô thợ làm bánh hai mươi lăm tuổi, một buổi tối lướt điện thoại và thấy cả thế giới như đã đi trước mình. Cô là nhân vật hư cấu, nhưng buổi tối ấy chắc nhiều người từng có.
Một buổi tối lướt điện thoại
Tiệm bánh đóng cửa lúc chín giờ. Cô lau xong quầy, ngồi xuống chiếc ghế nhựa, mở điện thoại. Đứa bạn cùng lớp vừa đăng ảnh nhận chìa khoá căn hộ. Một đứa khác khoe ảnh cưới. Một đứa nữa được lên trưởng phòng.
Cô tắt máy, nhìn đôi tay còn dính bột. Cô làm thợ phụ ở tiệm này ba năm, lương đủ sống, chưa để dành được bao nhiêu, chưa có người yêu. Trong đầu cô vang lên một câu rất quen: hai mươi lăm rồi đấy.
Câu ấy không phải tự nhiên mà có. Nó là tiếng của họ hàng, của những bài viết về việc phải làm gì trước tuổi ba mươi, của chính những tấm ảnh bạn bè. Lâu dần, những mốc ấy thành chiếc thước mà ta đo mình mỗi tối.
Mình không bảo những mốc ấy vô nghĩa. Có nhà, có gia đình, có công việc vững là những điều đẹp. Chỉ là khi dùng chúng làm hạn chót chung cho mọi người, ta quên mất rằng mỗi người xuất phát từ một chỗ khác nhau, mang một hành trang khác nhau.
Những mốc ấy do ai đặt ra
Thử hỏi: ai bảo hai mươi lăm phải cưới. Ai bảo hai mươi bảy phải có nhà. Nếu truy tới cùng, bạn sẽ thấy phần lớn đến từ thói quen của một thời, từ điều kiện sống của thế hệ trước, từ những câu nói được lặp lại nhiều tới mức thành như luật.
Thế hệ bố mẹ chúng ta có thể đã cưới sớm vì cuộc sống khi ấy khác, học hành ngắn hơn, nhà cửa khác, kỳ vọng khác. Điều đó đúng với họ. Nó không tự động đúng với bạn hôm nay.
Còn những tấm ảnh trên mạng thì là những mốc được chọn lọc. Bạn thấy chìa khoá căn hộ, không thấy khoản vay phía sau. Bạn thấy ảnh cưới, không thấy những đêm hai người cãi nhau. Bạn đang so phần hậu trường của mình với phần sân khấu của người khác.
Khi nhận ra những điều này, chiếc thước bớt quyền lực hơn. Bạn vẫn có thể muốn những mốc ấy, nhưng bạn muốn vì chính mình, chứ không phải vì sợ trễ một cái hạn ai đó tự nghĩ ra.
Đồng hồ của mình đo bằng gì
Vậy nếu không đo bằng mốc của người khác thì đo bằng gì. Mình gợi ý cô thợ bánh thử nhìn lại ba năm qua bằng câu hỏi khác: mình đã học được những gì, đã giỏi lên ở đâu, đã đi gần hơn tới điều mình muốn chưa.
Cô ngồi ghi ra và hơi ngạc nhiên. Ba năm trước cô chưa biết nhào bột, giờ cô làm được hơn chục loại bánh, khách quen hỏi tên cô. Cô đã để ý chuyện mở một tiệm nhỏ của riêng mình, đã biết tính giá vốn, biết người ta thích gì. Những thứ ấy không ai chụp ảnh đăng lên, nhưng chúng là thật.
Đồng hồ của bạn đo bằng những bước như thế: tay nghề, hiểu biết, những mối quan hệ tử tế, sự vững vàng bên trong. Chúng chậm và lặng lẽ, nhưng cộng dồn theo năm thì rất lớn.
Và đồng hồ ấy chỉ có ý nghĩa khi bạn biết mình muốn đi đâu. Nếu chưa biết, câu hỏi cần trả lời không phải là mình có chậm không, mà là mình muốn gì. Đó là câu hỏi đáng thời gian hơn.
Khi so sánh vẫn kéo mình xuống
Hiểu ra rồi không có nghĩa là hết so sánh. Sẽ vẫn có những tối như tối ấy. Mình gợi ý vài việc nhỏ giúp cô đỡ hơn. Thứ nhất, để ý những lúc mình hay lướt điện thoại nhất, thường là khi mệt hoặc cô đơn, và đổi thói quen ấy bằng việc khác, như gọi cho một người thân hay đi bộ một vòng.
Thứ hai, khi thấy một người bạn đạt được điều gì, thử chuyển cảm giác so sánh thành tò mò. Bạn ấy đã làm thế nào. Có điều gì mình học được không. Có những lúc bạn sẽ thấy điều người ta có không phải điều mình cần, và thế là nhẹ đi.
Thứ ba, chúc mừng thật lòng. Nghe thì lạ, nhưng khi bạn nhắn một lời chúc mừng chân thành, bạn tự nhắc mình rằng thành công của người khác không lấy mất gì của mình.
Và cuối cùng, hãy có vài người bạn mà ở cạnh họ bạn không cần khoe gì cả. Những người hỏi bạn dạo này thế nào và thật sự muốn nghe câu trả lời.
Tuổi hai mươi lăm không phải vạch đích
Vài tháng sau, cô thợ bánh vẫn chưa có nhà, chưa cưới. Nhưng cô đã bắt đầu nhận làm bánh sinh nhật theo đơn vào cuối tuần. Một bước nhỏ về phía tiệm bánh của riêng cô. Lần này cô không đăng lên mạng, cô chỉ ghi vào sổ.
Mình kể chuyện này không phải để nói rằng ai cũng nên mở tiệm. Mà để nói rằng có rất nhiều cách để lớn lên ở tuổi hai mươi lăm, và phần lớn những cách ấy không hiện lên trong một tấm ảnh.
Hai mươi lăm tuổi, phía trước bạn còn rất nhiều năm. Nhiều người tìm được nghề thật sự của mình ở tuổi ba mươi, bốn mươi. Nhiều người cưới muộn mà hạnh phúc, nhiều người có nhà muộn mà vững. Không có cuộc đua nào mà vạch đích đặt ở tuổi hai mươi lăm.
Lần tới khi nghe câu hai mươi lăm rồi đấy, thử trả lời trong lòng: ừ, hai mươi lăm rồi, và mình đang đi. Chậm hay nhanh không quan trọng bằng việc mình đang đi về phía nào.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao tuổi hai mươi lăm hay bị khủng hoảng?
Đây là quãng nhiều người vừa đi làm được vài năm, bắt đầu nhìn lại lựa chọn của mình và chịu áp lực từ những mốc như cưới, mua nhà, thăng chức. Cảm giác lửng lơ giữa tuổi trẻ và tuổi trưởng thành khiến câu hỏi mình đang ở đâu trở nên rõ hơn.
Làm sao bớt so sánh mình với bạn bè trên mạng?
Giảm thời gian lướt mạng vào những lúc mệt hay buồn, nhắc mình rằng ảnh trên mạng chỉ là phần được chọn lọc, và chuyển cảm giác so sánh thành tò mò học hỏi. Ghi lại tiến bộ của chính mình cũng giúp bạn có thước đo riêng.
Chưa có gì trong tay ở tuổi hai mươi lăm có phải là thất bại?
Không. Tuổi hai mươi lăm là giai đoạn còn đang xây nền, và nền thường là những thứ khó nhìn thấy như tay nghề, hiểu biết, các mối quan hệ. Nhiều người đạt những điều quan trọng ở tuổi muộn hơn nhiều.
Họ hàng hối thúc chuyện cưới hỏi thì đáp sao?
Bạn có thể trả lời nhẹ nhàng rằng mình đang tập trung cho công việc và khi có tin vui sẽ báo. Không cần thanh minh dài. Nếu là bố mẹ, hãy tìm lúc riêng để nói thật suy nghĩ của mình, vì bố mẹ thường lo hơn là muốn ép.
Làm sao biết mình đang đi đúng hướng?
Hãy nhìn xem trong một hai năm qua bạn có học thêm, giỏi lên và gần hơn với điều mình muốn không. Nếu chưa rõ mình muốn gì, việc đầu tiên là dành thời gian tìm câu trả lời ấy, vì hướng đi chỉ có nghĩa khi có điểm đến.
