Một năm khoảng lặng sau tốt nghiệp có thể rất đáng giá, nếu nó có ba thứ: một mục đích rõ, một cái hạn rõ và những việc làm thật. Thiếu ba thứ ấy, khoảng lặng dễ biến thành một năm nằm nhà lướt điện thoại và lo lắng mỗi khi có người hỏi.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này dành cho bạn vừa cầm tấm bằng mà trong lòng chưa muốn lao ngay vào một chiếc bàn làm việc. Mình sẽ kể về một cậu tốt nghiệp đã dành một năm để đi, để làm việc vặt, để giúp người, và những gì cậu mang về.
Vì sao có người muốn dừng lại một năm
Cậu tốt nghiệp ngành quản trị, điểm khá, bạn bè rủ nộp hồ sơ vào các công ty lớn. Nhưng cậu thấy mệt. Mười sáu năm đi học liền một mạch, chưa lần nào cậu được dừng lại hỏi mình thật sự muốn làm gì.
Muốn dừng lại không phải là lười. Nhiều người trẻ cần một quãng để thở sau những năm học căng, để thử những việc trường học không dạy, để thấy thế giới bên ngoài trước khi chọn một góc của nó.
Nhưng cũng có những lúc muốn dừng lại là vì sợ. Sợ đi làm, sợ thất bại, sợ bị đánh giá. Khi ấy khoảng lặng chỉ hoãn nỗi sợ chứ không giải quyết nó. Một năm sau, nỗi sợ vẫn ở đó, chỉ lớn hơn.
Vậy nên câu hỏi đầu tiên cậu tự hỏi là: mình dừng lại để đi tới đâu. Nếu trả lời được, khoảng lặng có lý do. Nếu chỉ trả lời được mình muốn tránh cái gì, cậu cần nghĩ thêm.
Một mục đích đủ rõ để viết ra
Cậu ngồi viết ra ba điều cậu muốn có sau một năm. Hiểu mình hợp với công việc có nhiều người hay ít người. Biết làm một việc tay chân tử tế. Đi được tới vài vùng đất mình chưa từng đặt chân.
Ba điều ấy không to tát, nhưng đủ cụ thể để cậu lên kế hoạch. Mục đích của khoảng lặng không cần phải lớn như tìm ra sứ mệnh đời mình. Nó chỉ cần đủ rõ để mỗi tháng bạn biết mình đang làm gì và vì sao.
Có người dùng khoảng lặng để học một nghề tay. Có người để đi tình nguyện ở vùng xa. Có người để làm vài việc ngắn hạn khác nhau, mỗi việc vài tháng, như những lần thử. Có người để chăm bố mẹ một thời gian và nghĩ lại. Mục đích nào cũng được, miễn là của bạn.
Viết ra cũng giúp bạn nói chuyện với gia đình dễ hơn. Một năm con sẽ làm những việc này để tìm hướng đi, nghe khác hẳn con muốn nghỉ một năm.
Một cái hạn và một khoản tiền tính trước
Thứ hai là cái hạn. Khoảng lặng không có hạn rất dễ kéo dài. Một năm thành hai năm, hai năm thành ba, và mỗi tháng trôi qua, việc quay lại càng khó. Cậu đặt cho mình mười hai tháng, ghi ngày bắt đầu và ngày kết thúc lên tờ lịch dán tường.
Thứ ba là tiền. Một năm không đi làm chính thức vẫn cần chi phí ăn ở, đi lại. Cậu tính khoản cần, rồi chọn những việc vừa giúp cậu học vừa có chút thu nhập. Cậu không muốn khoảng lặng là một năm bố mẹ phải gồng thêm.
Nếu nhà bạn khó khăn, khoảng lặng có thể không phải là lựa chọn hợp, và điều đó không có gì đáng buồn. Bạn vẫn có thể dành những kỳ nghỉ phép, những tháng giữa hai công việc, để làm điều tương tự với quy mô nhỏ hơn.
Có hạn và có tiền tính trước, khoảng lặng trở thành một dự án chứ không phải một cuộc trôi dạt.
Những việc làm thật trong một năm
Ba tháng đầu, cậu xin vào phụ một xưởng mộc nhỏ ở quê. Tay cậu phồng rộp tuần đầu, nhưng cậu học được cách đo, cắt, ghép, và học được sự kiên nhẫn của người thợ. Cậu cũng nhận ra mình thích làm việc có kết quả nhìn thấy được.
Bốn tháng tiếp theo, cậu tham gia một nhóm tình nguyện trồng rừng và dạy học ở một vùng cao. Cậu ngủ nhà sàn, ăn cơm với bà con, học vài câu tiếng địa phương. Cậu thấy mình làm việc với con người tốt hơn mình tưởng, và rất thích lên kế hoạch cho cả nhóm.
Mấy tháng cuối, cậu làm thêm ở một doanh nghiệp xã hội nhỏ, lo sổ sách và hậu cần. Đó là lần đầu tiên cậu thấy ngành quản trị mình học có thể dùng vào một việc cậu thấy có ý nghĩa.
Mỗi tháng cậu viết vài trang ghi chép. Không phải nhật ký tâm trạng, mà ghi mình đã làm gì, học được gì, thích gì, không thích gì. Cuối năm, những trang ấy thành tấm bản đồ quý nhất cậu có.
Quay lại và kể về khoảng lặng ấy
Hết mười hai tháng, cậu bắt đầu nộp hồ sơ, lần này nhắm vào những tổ chức làm việc với cộng đồng, cần người biết lo hậu cần và quản lý dự án. Trong buổi phỏng vấn, người ta hỏi về khoảng trống một năm. Cậu kể lại ba chặng, mỗi chặng học được gì.
Khoảng lặng chỉ là một lỗ hổng trong hồ sơ nếu bạn không kể được nó. Nếu kể được, nó thành một câu chuyện cho thấy bạn biết tự định hướng, biết làm việc thật, biết hiểu mình.
Không phải ai sau khoảng lặng cũng tìm ra hướng đi rõ ràng. Có người chỉ biết thêm mình không muốn gì. Đó vẫn là một kết quả. Biết mình không muốn gì giúp bạn khoanh vùng được những lựa chọn còn lại.
Nếu bạn đang muốn dừng lại, đừng xấu hổ vì điều đó. Chỉ cần hỏi mình thật lòng: mình dừng để tìm, hay dừng để trốn. Và nếu là để tìm, hãy chuẩn bị cho chuyến đi ấy như chuẩn bị cho một hành trình thật sự.
Câu hỏi thường gặp
Nghỉ một năm sau tốt nghiệp có bị nhà tuyển dụng đánh giá thấp không?
Tuỳ cách bạn dùng và kể về năm ấy. Nếu bạn có những việc cụ thể đã làm và rút ra được điều gì, khoảng lặng có thể thành điểm cộng. Nếu năm ấy trôi đi không có gì để kể, bạn sẽ khó giải thích hơn.
Không có tiền thì có thể có khoảng lặng không?
Có thể, nhưng ở dạng khác: chọn những việc vừa có thu nhập vừa giúp bạn học, hoặc dùng các quãng nghỉ ngắn giữa hai công việc. Quan trọng là có mục đích rõ, không nhất thiết phải nghỉ hẳn một năm.
Làm sao thuyết phục bố mẹ cho mình nghỉ một năm?
Trình bày kế hoạch có mục đích, có hạn, có việc cụ thể từng giai đoạn và cách bạn lo chi phí. Một kế hoạch rõ ràng giúp bố mẹ thấy đây là bước tìm hướng nghiêm túc chứ không phải trốn tránh.
Nên làm gì trong năm khoảng lặng?
Những việc giúp bạn hiểu mình và hiểu nghề: thử vài việc ngắn hạn khác nhau, học một nghề tay, đi tình nguyện, làm cho một tổ chức nhỏ. Ghi chép đều đặn những gì học được để cuối năm có tấm bản đồ cho mình.
Hết năm khoảng lặng vẫn chưa biết mình muốn gì thì sao?
Đó không phải là thất bại. Có thể bạn đã biết thêm mình không hợp với điều gì, và điều đó thu hẹp lựa chọn. Hãy chọn một công việc gần nhất với những gì bạn thấy thích và tiếp tục quan sát mình trong lúc làm.
