Khi muốn học quá nhiều thứ cùng lúc, cách gỡ là viết hết ra giấy, rồi cho mỗi mùa chừng ba bốn tháng chỉ một môn chính và tối đa một môn phụ, ưu tiên thứ mình sẽ dùng được ngay. Những thứ còn lại không bị gạch bỏ, mà được đặt vào một danh sách chờ, tới lượt thì học.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Có người không thiếu động lực học, mà là thừa: muốn học tiếng Anh, muốn học vẽ, muốn học nấu ăn, muốn học đầu tư, muốn học đàn. Kết quả là mỗi thứ chạm một chút, không thứ nào tới đâu. Tập này dành cho bạn đó.
Một bức tường đầy giấy ghi chú
Hình dung một anh chàng hai mươi tám tuổi, làm văn phòng, đầu óc lúc nào cũng nảy ý tưởng. Đầu năm, anh dán lên tường những tờ giấy nhỏ: tiếng Nhật, chụp ảnh, nấu món Âu, chạy bộ, học thiết kế, học đàn ghi ta, đọc về lịch sử. Bảy tờ.
Tháng một anh học tiếng Nhật được ba tuần. Tháng hai anh mua máy ảnh cũ, chụp được vài cuối tuần. Tháng ba anh đăng ký lớp nấu ăn, rồi bận việc, nghỉ. Tới giữa năm, nhìn bức tường, anh thấy không tờ nào được gỡ xuống vì đã xong.
Anh không lười. Anh làm nhiều là đằng khác. Nhưng sức của anh bị chia ra bảy phần, phần nào cũng quá mỏng để tạo ra tiến bộ thấy được. Và không thấy tiến bộ thì anh chán, chuyển sang cái mới, vòng lặp tiếp tục.
Nhiều người nhận ra mình trong anh chàng này. Không phải vì họ thiếu ý chí, mà vì họ chưa có một cách chọn.
Vì sao học nhiều thứ cùng lúc lại khó tiến?
Mỗi môn học đều có một giai đoạn đầu khó chịu: chưa biết gì, làm gì cũng vụng, chưa thấy kết quả. Đi qua giai đoạn đó cần thời gian và sức tập trung. Khi chia sức cho nhiều môn, mỗi môn đều kẹt lại trong giai đoạn khó chịu nhất.
Thời gian của người đi làm cũng có hạn. Giả sử mỗi tuần bạn có năm giờ để học. Dồn cả năm giờ cho một môn thì sau vài tháng có tiến bộ rõ. Chia cho năm môn thì mỗi môn một giờ, gần như dậm chân.
Còn một điều nữa: đầu óc cần thời gian để lắng đọng. Học xong một buổi tiếng Nhật, nếu buổi sau lại chuyển sang vẽ, rồi nấu ăn, tiếng Nhật không có lúc được ôn và nối lại.
Học nhiều thứ trong đời là điều tốt. Học nhiều thứ trong cùng một lúc mới là chỗ khó.
Viết hết ra và hỏi ba câu
Bước đầu tiên là viết hết mọi thứ mình muốn học ra một tờ giấy, không bỏ sót. Nhìn thấy cả danh sách giúp đầu óc bớt căng, vì không phải giữ tất cả trong đầu nữa.
Rồi với mỗi thứ, hỏi ba câu. Thứ nhất, mình sẽ dùng nó vào việc gì trong vài tháng tới. Thứ hai, có hạn chót hay lý do nào khiến nó cần học ngay không, như sắp đi công tác nước ngoài, sắp chuyển công việc. Thứ ba, khi nghĩ tới nó, mình thấy háo hức hay thấy nghĩa vụ.
Thứ có câu trả lời rõ nhất cho câu một và câu hai thường nên là môn chính. Thứ làm mình háo hức nhất có thể là môn phụ, để giữ niềm vui.
Những thứ còn lại, đừng gạch. Chép sang một tờ khác, đặt tên là danh sách chờ. Biết chúng vẫn ở đó giúp mình yên tâm buông chúng ra trong mùa này.
Một môn chính, một môn phụ, theo mùa
Chia năm thành các mùa chừng ba bốn tháng. Mỗi mùa có một môn chính, nhận phần lớn thời gian học, và có thể thêm một môn phụ nhẹ nhàng, như một sở thích cuối tuần.
Ba bốn tháng đủ dài để đi qua giai đoạn đầu khó chịu của một môn và thấy tiến bộ rõ, mà cũng đủ ngắn để không thấy bị trói buộc. Cuối mùa, ngồi lại xem: môn chính đã tới đâu, có muốn tiếp tục thêm một mùa nữa không, hay chuyển sang môn khác trong danh sách chờ.
Môn phụ nên khác loại với môn chính. Nếu môn chính là một thứ ngồi một chỗ như tiếng Nhật, môn phụ có thể là thứ vận động như chạy bộ, hoặc thứ dùng tay như nấu ăn. Hai thứ khác loại ít tranh chấp sức nhau.
Trong mùa, nếu một ý tưởng học mới nảy ra, ghi vào danh sách chờ. Đừng bắt đầu ngay. Ý tưởng tốt sẽ vẫn tốt sau ba tháng.
Chấp nhận mình là người thích nhiều thứ
Có những người tự trách mình cả thèm chóng chán. Nhưng thích nhiều thứ không phải là tật xấu. Nhiều người có những mối quan tâm rộng và chính sự rộng ấy giúp họ nối được những ý tưởng mà người chỉ biết một thứ không nghĩ ra.
Cái cần sửa không phải là thích nhiều, mà là cách sắp xếp. Học theo mùa cho phép người thích nhiều thứ được chạm tới nhiều thứ qua các năm, mà mỗi thứ đều đi được đủ sâu để có giá trị.
Sau vài năm theo cách này, danh sách những thứ đã học xong của bạn có khi còn dài hơn của người chỉ tập trung một thứ, và sâu hơn nhiều so với lúc bạn học mỗi thứ một chút.
Anh chàng với bức tường giấy ghi chú, năm sau chỉ dán một tờ ở giữa và hai tờ nhỏ bên cạnh. Cuối năm, anh gỡ được hai tờ xuống vì đã xong.
Câu hỏi thường gặp
Học nhiều thứ một lúc có phải là xấu không?
Không xấu, nhưng thường khó tiến vì sức và thời gian bị chia mỏng. Học nhiều thứ trong đời theo từng mùa thường hiệu quả hơn học tất cả cùng lúc.
Nên chọn môn nào học trước?
Ưu tiên thứ bạn sẽ dùng ngay trong vài tháng tới hoặc có hạn chót rõ ràng. Thứ làm bạn háo hức có thể làm môn phụ để giữ niềm vui.
Một mùa học nên kéo dài bao lâu?
Khoảng ba bốn tháng thường đủ để đi qua giai đoạn đầu khó khăn và thấy tiến bộ, mà không quá dài để thấy bị trói buộc. Có thể điều chỉnh theo môn.
Đang học dở mà nảy ra ý muốn học thứ khác thì sao?
Ghi vào danh sách chờ và học tiếp môn đang theo. Nếu sau mùa này bạn vẫn muốn học thứ đó, nó sẽ là ứng viên cho mùa sau.
Người cả thèm chóng chán có học sâu được không?
Được, nếu có cách sắp xếp. Học từng mùa với một môn chính giúp mỗi thứ đi đủ sâu, mà vẫn cho phép bạn chạm tới nhiều mối quan tâm qua thời gian.
