Năm nhất đại học thấy lạc lõng là chuyện của rất nhiều người, không phải riêng bạn. Cách đi qua không phải là cố hoà vào cả ngôi trường, mà là tìm cho mình ba điểm bám: một nơi chốn để thuộc về, một người bạn để ăn trưa cùng, và một thầy cô để hỏi han.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này mình kể về một cậu sinh viên từ một huyện nhỏ, học kỳ đầu tiên ở một ngôi trường có giảng đường rộng như sân vận động làng cậu. Cậu là nhân vật hư cấu, nhưng cái cảm giác đứng ngoài lề thì ai từng là tân sinh viên đều nhận ra.
Giảng đường hai trăm chỗ ngồi
Ở trường cấp ba của cậu, cả lớp bốn mươi người, ai cũng biết tên ai. Thầy cô biết nhà cậu ở xóm nào. Lên đại học, môn đầu tiên cậu học trong một giảng đường hơn hai trăm chỗ. Thầy giảng qua micro, xong là đi. Không ai biết cậu là ai.
Các bạn thành phố có vẻ đã quen nhau từ trước, hoặc làm quen rất nhanh. Họ nói chuyện về những quán cà phê, những trung tâm tiếng Anh, những thứ cậu chưa nghe tên. Cậu ngồi hàng giữa, chép bài, giờ giải lao thì cúi xuống điện thoại cho đỡ lạc.
Mấy tuần đầu, cậu ăn trưa một mình ở góc căng tin. Không ai xấu với cậu. Chỉ là không ai để ý. Và việc không được ai để ý, đôi khi còn khó chịu hơn bị đối xử tệ.
Nếu bạn đang ở chỗ cậu, mình muốn bạn biết: rất nhiều bạn ngồi quanh bạn cũng đang thấy y như vậy. Chỉ là ai cũng cúi xuống điện thoại, nên không ai thấy ai.
Vì sao năm nhất dễ thấy lạc lõng
Năm nhất là lúc nhiều thứ đổi cùng một lúc. Nơi ở, cách học, bạn bè, nhịp sống, tiền bạc. Mỗi thay đổi đều cần sức để thích nghi, và khi chúng đến cùng lúc, cảm giác chông chênh là điều dễ hiểu.
Đại học cũng khác cấp ba ở chỗ không ai xếp bạn vào một nhóm cố định. Lớp học đổi theo môn, bạn ngồi cạnh hôm nay chưa chắc mai còn gặp. Ở cấp ba, tình bạn tự đến vì ngày nào cũng ngồi chung. Ở đại học, bạn phải chủ động hơn.
Với bạn từ tỉnh lẻ, còn thêm những khác biệt về giọng nói, về thói quen, về những thứ người khác coi là bình thường mà mình chưa từng biết. Cảm giác mình quê mùa có thể khiến bạn ngại mở lời.
Hiểu được những lý do này giúp bạn bớt tự trách. Lạc lõng không có nghĩa là bạn có vấn đề. Nó là một giai đoạn, và giai đoạn nào cũng có cách đi qua.
Điểm bám thứ nhất: một nơi chốn
Bước ngoặt của cậu đến từ một tờ thông báo tuyển thành viên câu lạc bộ trồng cây trên sân thượng thư viện. Cậu lớn lên ở quê, biết làm đất, biết tưới rau. Lần đầu tiên ở trường này, cậu thấy có một thứ mình làm được mà người khác không làm được.
Câu lạc bộ chỉ hơn chục người, sinh hoạt mỗi tuần một buổi. Ở đó, cậu không cần phải giỏi nói chuyện. Cậu chỉ cần cầm xẻng, chỉ cho mọi người cách trộn đất. Mọi người bắt đầu gọi tên cậu.
Mình gợi ý bạn tìm một nơi chốn nhỏ như thế. Không cần là câu lạc bộ đông nhất hay nổi nhất. Hãy chọn nơi có một hoạt động cụ thể bạn thích hoặc giỏi, và đủ nhỏ để người ta nhớ mặt bạn.
Một nơi chốn cho bạn một lý do để quay lại mỗi tuần, và những người gặp lại nhau mỗi tuần thì dần dần thành bạn. Đó là cách tình bạn được dựng lên ở đại học.
Điểm bám thứ hai và thứ ba: một người bạn, một thầy cô
Ở câu lạc bộ, cậu quen một bạn học khác khoa, cũng từ tỉnh lên. Hai đứa bắt đầu hẹn nhau ăn trưa. Chỉ cần một người bạn để ăn trưa cùng, căng tin bỗng bớt rộng hẳn.
Bạn không cần một nhóm bạn đông. Một người thôi là đủ để bắt đầu. Hãy để ý những người cũng hay ngồi một mình, cũng có vẻ lạ lẫm như bạn. Một câu hỏi đơn giản về bài tập, về môn học, thường là đủ để mở cửa.
Điểm bám thứ ba cậu tìm được muộn hơn: một cô giáo dạy môn kinh tế vi mô. Cậu không hiểu một phần bài, lấy hết can đảm ở lại hỏi sau giờ. Cô giải thích rất kỹ, còn hỏi cậu quê ở đâu. Từ đó, mỗi khi gặp, cô đều gật đầu chào.
Nhiều sinh viên năm nhất nghĩ thầy cô đại học xa cách. Thật ra nhiều thầy cô rất vui khi có sinh viên chủ động hỏi. Một thầy cô biết tên bạn có thể là người chỉ cho bạn những cơ hội mà bạn không tự thấy.
Khi lạc lõng không qua đi
Tới cuối năm nhất, cậu vẫn có những ngày thấy mình lạc. Nhưng giờ cậu có một góc sân thượng, một người bạn ăn trưa, một cô giáo gật đầu chào. Ba điểm bám nhỏ ấy giữ cậu lại.
Có những bạn mà cảm giác lạc lõng kéo dài, nặng dần, kèm theo mất ngủ, không muốn lên lớp, thấy mọi thứ vô nghĩa. Nếu bạn như vậy, hãy tìm tới phòng tư vấn tâm lý của trường, nhiều trường có, hoặc nói với một người lớn bạn tin. Bạn không cần một mình chịu đựng.
Cũng đừng so năm nhất của mình với những tấm ảnh vui vẻ của bạn bè trên mạng. Người ta đăng lúc vui, ít ai đăng lúc ngồi ăn trưa một mình.
Năm nhất là năm đặt nền, kể cả nền cho các mối quan hệ. Hãy kiên nhẫn với mình. Những người bạn thân nhất thời đại học, nhiều khi đến vào năm hai, năm ba, khi bạn đã bám rễ đủ sâu.
Câu hỏi thường gặp
Sinh viên năm nhất không có bạn có bình thường không?
Rất bình thường, nhất là trong vài tháng đầu. Đại học không xếp bạn vào nhóm cố định như cấp ba, nên tình bạn cần thời gian và sự chủ động. Tham gia một hoạt động đều đặn là cách nhanh nhất để gặp lại cùng những người.
Nên tham gia câu lạc bộ nào ở đại học?
Hãy chọn câu lạc bộ có hoạt động cụ thể mà bạn thích hoặc làm được, và đủ nhỏ để mọi người biết mặt nhau. Đừng chạy theo câu lạc bộ đông nhất. Một hai câu lạc bộ tham gia đều đặn tốt hơn năm câu lạc bộ đăng ký cho có.
Ngại vì giọng quê, cách nói khác bạn bè thì làm sao?
Giọng nói là một phần quê hương của bạn, không có gì phải xấu hổ. Nói chậm và rõ là đủ để người khác hiểu. Nhiều người còn thấy thú vị khi nghe kể về vùng quê khác. Tự tin dần đến khi bạn thấy mình được đón nhận.
Làm sao để thầy cô đại học biết mình?
Chủ động hỏi bài sau giờ học hoặc trong giờ tiếp sinh viên, chuẩn bị câu hỏi cụ thể. Tham gia các buổi sinh hoạt học thuật, nhóm nghiên cứu nhỏ nếu có. Thầy cô thường nhớ những sinh viên ham hỏi và nghiêm túc.
Cảm giác lạc lõng kéo dài thì nên làm gì?
Nếu kéo dài nhiều tuần, kèm mất ngủ, không muốn lên lớp, thấy mọi thứ vô nghĩa, hãy tìm phòng tư vấn tâm lý của trường hoặc chuyên gia tâm lý, và nói với người thân. Đó là bước chăm sóc bản thân, không phải dấu hiệu yếu đuối.
