Bỏ một công việc lương cao để thử điều mình muốn thường khó hơn bỏ một công việc tệ. Vì mình không bị giữ lại bởi công việc, mà bởi một chiếc còng vàng: mức sống đã quen, danh tiếng trong mắt người khác, và nỗi sợ mất những thứ ấy. Thu nhỏ chi tiêu trước, thử điều mới bán thời gian, rồi mới bước, là cách mở chiếc còng ấy từ từ.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này mình kể về một cô nhân viên ngân hàng hai mươi bảy tuổi, lương cao, được nể, nhưng chỉ thấy mình sống thật trong những buổi chiều chủ nhật dạy trẻ ở phòng sinh hoạt khu phố. Cô là nhân vật hư cấu, và chiếc còng vàng của cô có lẽ nhiều người cũng đang đeo.
Những buổi chiều chủ nhật
Cô làm ở ngân hàng được năm năm, lên chuyên viên, lương thưởng khá. Bố mẹ tự hào, họ hàng hay nhờ cô tư vấn. Cô đi xe đẹp, thuê căn hộ có ban công, cuối tuần hay đi ăn ở những quán sang.
Nhưng mỗi sáng thứ hai, cô thấy nặng. Công việc không tệ, chỉ là cô không thấy nó có ý nghĩa gì với mình. Thứ cô mong nhất trong tuần là chiều chủ nhật, khi cô tình nguyện dạy kèm cho mấy đứa trẻ trong khu phố ở phòng sinh hoạt cộng đồng.
Ở đó, cô thấy mình khác hẳn. Kiên nhẫn, vui vẻ, sáng tạo. Mấy đứa trẻ tiến bộ, cô vui cả tuần. Cô bắt đầu nghĩ tới chuyện bỏ ngân hàng để đi dạy hẳn. Rồi cô nghĩ tới mức lương giáo viên, và ý định ấy lại co lại.
Mỗi tháng, cô nghĩ tới chuyện ấy một lần, rồi lại gác. Năm năm trôi qua như thế.
Chiếc còng vàng là gì
Có người gọi tình trạng của cô là chiếc còng vàng. Còng vì nó giữ mình lại. Vàng vì nó dễ chịu, đẹp đẽ, khiến mình không muốn tháo.
Chiếc còng ấy có ba vòng. Vòng thứ nhất là mức sống. Khi lương tăng, chi tiêu cũng tăng theo: nhà đẹp hơn, xe tốt hơn, ăn uống sang hơn. Tới một lúc, mức sống ấy thành điều bình thường, và việc nghĩ tới chuyện sống ít hơn trở nên đáng sợ.
Vòng thứ hai là danh tiếng. Mình đã quen với hình ảnh người làm ngân hàng thành đạt trong mắt gia đình, họ hàng, bạn bè. Bỏ đi là bỏ luôn hình ảnh ấy, và phải trả lời vô số câu hỏi vì sao.
Vòng thứ ba là nỗi sợ mất. Mình đã đầu tư nhiều năm để có được vị trí này. Bỏ đi, mình sợ phí, sợ không quay lại được nếu thất bại. Ba vòng ấy cùng siết, nên dù ghét buổi sáng thứ hai, người ta vẫn ở lại.
Mở vòng thứ nhất: thu nhỏ chi tiêu trước
Mình gợi ý cô bắt đầu từ vòng dễ đo nhất: tiền. Không phải nghỉ việc ngay, mà là thử sống bằng mức thu nhập mình sẽ có nếu chuyển sang dạy học, ngay trong lúc vẫn đi làm ngân hàng. Phần chênh lệch thì để dành.
Cô làm thử sáu tháng. Cô chuyển sang căn hộ nhỏ hơn, bán chiếc xe đắt tiền, nấu ăn nhiều hơn. Lúc đầu thấy hụt, nhưng tới tháng thứ ba, cô nhận ra mình không nhớ những thứ đã bớt nhiều như mình tưởng.
Thử như vậy cho cô hai thứ. Một là bằng chứng rằng cô sống được với mức thu nhập thấp hơn. Hai là một khoản quỹ đệm đủ để chịu được nếu những tháng đầu của nghề mới khó khăn. Vòng thứ nhất của chiếc còng lỏng ra hẳn.
Mình không nói ai cũng nên cắt giảm như vậy. Mỗi nhà một hoàn cảnh, có người đang lo cho bố mẹ, con cái. Nếu băn khoăn về tiền bạc, hãy hỏi một người có chuyên môn về tài chính cá nhân để tính cho đúng với mình.
Mở vòng thứ hai và thứ ba: thử trước, nói thật
Tiếp theo, cô thử dạy bán thời gian. Cô nhận thêm vài lớp buổi tối ở một trung tâm, học thêm chứng chỉ sư phạm. Cô muốn biết mình yêu dạy học như một công việc thật, có lương, có áp lực, có phụ huynh khó tính, chứ không chỉ như những buổi tình nguyện thong thả.
Sau một năm, cô biết câu trả lời: có. Cô vẫn mệt, vẫn có buổi dạy tệ, nhưng cô không còn cảm giác nặng như sáng thứ hai ở ngân hàng. Vòng thứ ba, nỗi sợ mất, nhẹ đi vì cô không còn bước vào một vùng hoàn toàn mù mịt.
Vòng thứ hai, danh tiếng, là vòng cô sợ nhất. Cô nói với bố mẹ trước, kể rõ cô đã thử ra sao, đã để dành thế nào. Bố mẹ buồn, hỏi nhiều, nhưng không phản đối gay gắt như cô tưởng. Với họ hàng, cô chỉ trả lời ngắn: cháu chuyển sang dạy học, cháu thấy hợp hơn.
Cô cũng hỏi ngân hàng về khả năng nghỉ không lương một thời gian trước khi nghỉ hẳn, để có đường lui. Không phải nơi nào cũng có, nhưng hỏi thì không mất gì.
Bước qua
Hai năm sau lần đầu nghĩ nghiêm túc, cô nộp đơn nghỉ. Ngày cuối ở ngân hàng, cô thấy nhẹ nhõm hơn là sợ. Cô đã chuẩn bị đủ lâu để bước này không còn là một cú nhảy, mà chỉ là bước cuối của một cầu thang.
Bây giờ cô dạy ở một trường tiểu học tư thục nhỏ. Thu nhập thấp hơn trước nhiều, cô sống ở căn hộ nhỏ, đi xe máy. Nhưng sáng thứ hai nào cô cũng muốn đến trường.
Mình không nói ai đeo còng vàng cũng nên tháo. Có người thấy công việc lương cao ấy vẫn đáng, chỉ cần thêm một sở thích bên cạnh. Có người cần thu nhập cao vì gia đình. Đó đều là lựa chọn chính đáng.
Nhưng nếu bạn đang thấy chiếc còng siết chặt, mỗi sáng thứ hai một nặng, hãy biết rằng nó mở được, từ từ, từng vòng một. Bắt đầu bằng việc sống thử với ít hơn, và thử điều mới ở quy mô nhỏ. Bạn sẽ biết mình có thật sự muốn bước qua hay không.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nghỉ việc lương cao để làm điều mình thích?
Có thể, nếu bạn đã thử điều mới đủ lâu để chắc mình hợp, đã chuẩn bị khoản dự phòng và thử sống với mức thu nhập thấp hơn. Nhảy ngay mà không chuẩn bị dễ khiến bạn hối hận vì áp lực tiền bạc.
Chiếc còng vàng trong công việc là gì?
Là tình trạng bị giữ lại ở một công việc mình không còn muốn làm vì thu nhập cao, mức sống đã quen, danh tiếng và nỗi sợ mất những thứ ấy. Nó dễ chịu nên khó nhận ra và khó tháo ra.
Làm sao chuẩn bị tài chính trước khi chuyển nghề?
Thử sống bằng mức thu nhập dự kiến của nghề mới trong vài tháng, để dành phần chênh lệch làm quỹ dự phòng, giảm các khoản chi cố định lớn. Nếu có nhiều trách nhiệm tài chính, hãy hỏi người có chuyên môn để tính cho phù hợp.
Có nên thử nghề mới bán thời gian trước?
Rất nên. Làm bán thời gian giúp bạn trải nghiệm nghề mới như một công việc thật, có áp lực và khó khăn, trước khi quyết định bỏ việc cũ. Nó cũng giúp bạn xây dựng kinh nghiệm và quan hệ trong nghề mới.
Nói với gia đình về việc bỏ việc lương cao thế nào?
Nói sau khi đã có kế hoạch cụ thể và đã thử nghiệm, kể rõ bạn đã chuẩn bị tài chính ra sao và vì sao bạn chọn như vậy. Gia đình thường yên tâm hơn khi thấy bạn đã tính kỹ.
