Đổi việc nhiều lần ở hai ba năm đầu đi làm không tự động là điều xấu. Điều phân biệt một người đang thăm dò với một người đang chạy trốn nằm ở hai câu: mình rời đi vì điều gì, và sau mỗi lần rời đi mình có hiểu thêm điều gì về bản thân không.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này mình kể về một cô gái hai mươi bốn tuổi đang ôm thùng đồ rời chỗ làm thứ ba trong vòng hai năm, và câu hỏi cô tự hỏi trên cầu thang. Nhân vật là hư cấu, còn những cái cớ để nghỉ việc thì chắc bạn đã nghe nhiều.
Thùng đồ thứ ba
Chỗ làm đầu tiên, cô nghỉ sau bảy tháng vì sếp quá khắt khe. Chỗ thứ hai, cô nghỉ sau năm tháng vì công việc nhàm chán. Chỗ thứ ba, cô nghỉ sau sáu tháng vì đồng nghiệp không hợp. Lần nào cô cũng có lý do, và lý do nào nghe cũng hợp lý.
Nhưng trên cầu thang hôm ấy, ôm thùng đồ có cái cốc, chậu cây nhỏ và mấy cuốn sổ, cô chợt thấy một điều. Ba lần nghỉ, ba lý do khác nhau, nhưng cảm giác thì giống hệt: khoảng tháng thứ tư, thứ năm, cô bắt đầu thấy ngột ngạt và muốn đi.
Cô tự hỏi: có phải mình đen đủi gặp ba chỗ tệ liên tiếp. Hay có điều gì đó ở mình đang lặp lại.
Câu hỏi ấy đáng hỏi, và cần sự thật thà. Không phải để tự trách, mà để lần tới, mình không bê nguyên cái vòng lặp ấy sang chỗ làm thứ tư.
Khi đổi việc là thăm dò
Mình nói trước mặt tốt của chuyện đổi việc. Ở đầu sự nghiệp, bạn chưa biết mình hợp gì. Làm vài nơi khác nhau, thử vài vai trò khác nhau, là một cách thu thập dữ liệu rất thật. Nhiều người tìm ra chỗ của mình sau hai ba lần thử.
Đổi việc là thăm dò khi mỗi lần rời đi, bạn nói được rõ mình đã học được gì và mình đang đi tìm điều gì khác. Chẳng hạn: ở chỗ đầu mình học được cách làm báo cáo, nhưng mình nhận ra mình cần làm việc với khách hàng nhiều hơn, nên mình chuyển sang vị trí có khách hàng.
Mỗi lần chuyển như vậy đưa bạn gần hơn tới một điều gì đó. Đường đi có thể ngoằn ngoèo, nhưng có hướng. Khi kể lại cho nhà tuyển dụng, câu chuyện của bạn có một sợi chỉ nối.
Thăm dò cũng thường có nhịp đủ dài để học. Ở dưới vài tháng, bạn thường mới chỉ đi qua giai đoạn làm quen, chưa kịp thấy công việc thật sự là gì.
Khi đổi việc là chạy trốn
Còn đổi việc là chạy trốn khi bạn rời đi chủ yếu để thoát khỏi một cảm giác khó chịu, chứ không đi tới một điều gì cụ thể. Và cái cảm giác ấy thường xuất hiện lại ở chỗ mới, vì nó không nằm ở chỗ làm, mà nằm ở cách mình phản ứng.
Cô gái của chúng ta ngồi viết lại ba lần nghỉ. Cô nhận ra cả ba lần, cái ngột ngạt đến đúng lúc hết giai đoạn mới mẻ, khi công việc bắt đầu đòi hỏi kiên nhẫn với những phần lặp lại, khi cô phải nghe góp ý thẳng hơn, khi những người dễ thương ban đầu bắt đầu lộ ra những điểm khó chịu.
Nói cách khác, cô đang rời đi đúng lúc công việc chuyển từ thú vị sang thật. Mà muốn giỏi lên ở bất kỳ việc gì, bạn phải đi qua được giai đoạn ấy.
Điều này không có nghĩa sếp khó tính hay đồng nghiệp khó chịu là không có thật. Có những môi trường thật sự độc hại, cần rời đi sớm. Nhưng nếu ở chỗ nào bạn cũng gặp một kiểu khó chịu giống nhau, đáng để nhìn vào mình trước.
Rời đi mà mang theo được điều gì
Mình gợi ý một thói quen nhỏ cho mỗi lần định nghỉ việc. Trước khi nộp đơn, ngồi viết ra ba dòng. Mình rời đi vì điều gì cụ thể. Mình đã thử làm gì để thay đổi tình hình chưa. Và chỗ mới sẽ khác ở điểm nào mà mình chắc chắn.
Nếu dòng thứ hai trống, nghĩa là bạn chưa nói chuyện với sếp, chưa thử đổi cách làm, chưa xin chuyển việc trong cùng công ty, thì có lẽ bạn nên thử trước. Nhiều vấn đề giải quyết được bằng một cuộc trò chuyện thẳng thắn.
Nếu dòng thứ ba trống, nghĩa là bạn chưa biết chỗ mới sẽ khác thế nào, thì rất có thể bạn đang chạy khỏi một chỗ chứ không phải chạy tới một chỗ.
Còn khi cả ba dòng đều rõ ràng, hãy rời đi đàng hoàng, bàn giao tử tế, giữ quan hệ tốt. Và mang theo một điều bạn đã học được về mình, ghi lại để lần sau đọc.
Chỗ làm thứ tư
Cô gái của chúng ta tìm việc mới chậm hơn những lần trước. Lần này cô hỏi kỹ về công việc thật sự hằng ngày, về cách người quản lý góp ý. Cô cũng nói với mình trước: khi tới tháng thứ năm và cảm giác cũ quay lại, mình sẽ không quyết định gì trong vòng một tháng.
Tháng thứ năm ở chỗ mới, cảm giác cũ quả nhiên quay lại. Cô ghi vào sổ, nói chuyện với một người bạn, và ở lại. Tới tháng thứ tám, cô được giao một mảng việc riêng. Lần đầu tiên cô thấy mình giỏi ở một việc gì đó, không phải giỏi kiểu người mới học nhanh, mà giỏi kiểu người đã hiểu sâu.
Mình không nói ai cũng nên ở lại mọi chỗ làm. Có những lúc rời đi là đúng. Nhưng có một niềm vui mà người hay nhảy việc ít khi được nếm: niềm vui của việc thấy mình lớn lên ở một chỗ, qua thời gian.
Lần tới khi bạn ôm thùng đồ đi xuống cầu thang, mình mong bạn biết rõ mình đang đi tới đâu. Còn nếu chưa biết, có lẽ chưa phải lúc để ôm thùng đồ.
Câu hỏi thường gặp
Nhảy việc nhiều có bị nhà tuyển dụng đánh giá thấp không?
Có thể, nếu các lần chuyển ngắn và không có sợi chỉ nối. Nhà tuyển dụng lo bạn sẽ rời đi sớm. Nếu bạn giải thích được mỗi lần chuyển đã học được gì và đang hướng tới điều gì, nhiều nơi sẽ hiểu và đánh giá khác.
Ở một chỗ làm bao lâu thì đủ để học?
Không có con số cứng, nhưng thường cần đi qua giai đoạn làm quen ban đầu để thấy công việc thật sự. Nhiều người cho rằng ít nhất một năm là đủ để hiểu một vị trí và có kết quả đáng kể để kể lại.
Làm sao biết mình chán việc hay chán môi trường?
Thử hình dung làm đúng công việc đó ở một nơi khác có người quản lý và đồng nghiệp tốt. Nếu vẫn thấy chán, có thể bạn không hợp với công việc. Nếu thấy hào hứng, vấn đề nằm ở môi trường.
Có nên nghỉ việc khi chưa tìm được việc mới?
Chỉ nên khi môi trường ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khoẻ hoặc bạn đã có khoản dự phòng đủ sống một thời gian. Nếu không, tìm việc mới trong lúc vẫn đi làm thường an toàn hơn và giúp bạn chọn lựa bình tĩnh hơn.
Làm gì khi cảm giác muốn nghỉ việc lặp lại ở mọi nơi?
Hãy nhìn xem nó thường đến vào giai đoạn nào và gắn với tình huống gì, như góp ý thẳng, việc lặp lại, hay hết sự mới mẻ. Thử đặt một quy tắc chờ trước khi quyết định, và nói chuyện với người bạn tin hoặc chuyên gia tư vấn nghề nghiệp.
