Ra trường nên ở lại thành phố hay về quê không có một đáp án chung cho mọi người. Hãy đặt lên bàn ba thứ: nghề của mình có cơ hội ở đâu, gia đình thật sự cần mình tới mức nào, và mình muốn sống một ngày bình thường ra sao. Và nếu còn phân vân, hãy thử một mùa trước khi quyết dứt khoát.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập hôm nay bắt đầu ở một bến xe khách, nơi một cô gái miền Trung vừa học xong đại học ở phía Nam đang ngồi với tấm vé về quê nghỉ hè. Nhân vật là hư cấu, còn câu hỏi trong đầu cô thì có lẽ bạn cũng đang mang.
Tấm vé một chiều hay khứ hồi
Cô ngồi trên băng ghế, cầm cốc trà đá đã tan gần hết đá. Bốn năm ở thành phố, cô quen tiếng xe, quen quán cơm đầu hẻm, quen nhịp sống nhanh. Bạn bè cùng phòng đã có việc ở đây. Còn cô, bố mẹ ở quê cứ nhắc: về đi con, gần nhà.
Trong túi cô có hai lá thư. Một là thư mời thử việc ở một công ty nhỏ trong thành phố. Một là tin nhắn của dì, bảo ở huyện mới mở một trung tâm, đang cần người đúng ngành cô học. Cô mua vé về, nhưng không biết đó là vé một chiều hay khứ hồi.
Nhiều bạn trẻ đứng ở chỗ này, và ai cũng sẽ nghe đủ thứ lời khuyên trái ngược. Thành phố mới có tương lai. Về quê cho yên ổn. Ở đâu cũng sống được.
Mình nghĩ thay vì hỏi nơi nào tốt hơn, hãy hỏi nơi nào hợp với mình lúc này. Và chữ lúc này rất quan trọng, vì quyết định hôm nay không nhất thiết là quyết định cho cả đời.
Nghề của mình có cơ hội ở đâu
Câu hỏi đầu tiên khá thực tế. Có những nghề tập trung rất nhiều ở thành phố lớn, nơi có nhiều doanh nghiệp, nhiều dự án. Có những nghề ở đâu cũng cần, như dạy học, y tế, kế toán, sửa chữa. Có những nghề còn có thể làm từ xa, ngồi ở quê mà nhận việc khắp nơi.
Cô gái của chúng ta học ngành giáo dục. Cô nhận ra ở quê cũng có trường, có trung tâm, có nhu cầu. Nhưng nếu muốn đi sâu vào một hướng hẹp mà cô thích, chẳng hạn giáo dục cho trẻ cần hỗ trợ đặc biệt, thì những năm đầu ở thành phố sẽ cho cô nhiều chỗ học hơn.
Bạn hãy tự tìm hiểu cho nghề mình, đừng đoán. Hỏi anh chị khoá trên đã về quê và đã ở lại, họ làm gì, thu nhập ra sao, học được gì. Những câu chuyện thật thường khác hẳn những gì ta tưởng tượng.
Và đừng quên tính chi phí sống. Lương ở thành phố có thể cao hơn, nhưng tiền nhà, tiền đi lại cũng cao hơn. Thứ cần so là phần còn lại sau khi trừ chi phí, và chất lượng của những năm tháng ấy.
Gia đình cần mình tới đâu
Câu hỏi thứ hai là về gia đình. Có những nhà bố mẹ còn khoẻ, có anh chị em ở gần, mong con về chủ yếu vì nhớ. Có những nhà bố mẹ đã yếu, cần người chăm, hoặc có việc làm ăn cần người phụ. Hai hoàn cảnh ấy rất khác nhau.
Hãy nói chuyện thẳng với bố mẹ. Bố mẹ mong con về vì lý do gì. Nếu con ở lại thành phố vài năm, điều gì làm bố mẹ lo nhất. Đôi khi cái lo lớn nhất của bố mẹ là con ăn uống không đủ, ốm không ai chăm, và một lời hứa gọi điện đều, về thăm đều đã làm bố mẹ yên lòng nhiều.
Còn nếu gia đình thật sự cần bạn, việc về quê có thể là một lựa chọn đầy ý nghĩa, không phải một sự hy sinh mù quáng. Nhiều người kể lại rằng những năm ở gần bố mẹ là những năm họ trân quý nhất.
Điều quan trọng là bạn chọn khi đã hiểu rõ, chứ không phải về vì áy náy hay ở lại vì sợ bị coi là thụt lùi. Chọn vì áy náy hay vì sĩ diện thì về sau dễ trách mình, trách người.
Mình muốn một ngày bình thường ra sao
Câu hỏi thứ ba ít ai hỏi, nhưng lại rất quyết định. Bạn muốn một ngày bình thường của mình trông thế nào. Sáng dậy đi đâu, mất bao lâu đi làm, chiều tối làm gì, cuối tuần ở với ai.
Có người thấy sống động giữa phố xá, thích quán xá, thích nhiều lựa chọn, thích gặp người mới. Có người thấy mệt vì kẹt xe, vì phòng trọ chật, và chỉ thật sự thở được khi thấy cánh đồng, con sông. Không có kiểu nào cao hơn kiểu nào.
Cô gái nhớ lại những buổi chiều ở quê ngồi đầu hiên nhà, và cũng nhớ những buổi tối ở thành phố đi học thêm rồi ăn tô hủ tiếu với bạn. Cô nhận ra cô thương cả hai, nhưng ở tuổi này cô còn muốn học thêm nhiều thứ mà quê chưa có.
Khi hình dung được một ngày bình thường mình muốn, bạn sẽ thấy lựa chọn rõ hơn. Vì cuộc đời phần lớn là những ngày bình thường, không phải những dịp đặc biệt.
Thử một mùa trước khi quyết
Nếu cân đủ ba điều mà vẫn phân vân, mình gợi ý thử. Về quê làm một mùa, hoặc ở lại thành phố làm một năm, với một hạn rõ ràng và một câu hỏi rõ ràng: sau thời gian này, mình sẽ nhìn lại xem mình thấy thế nào.
Thử như vậy giúp bạn bớt sợ chọn sai, vì bạn đã nói với mình từ đầu rằng đây là thử. Nó cũng giúp bạn quan sát mình bằng trải nghiệm thật chứ không chỉ bằng tưởng tượng. Nhiều người tưởng mình sẽ nhớ thành phố, về quê rồi mới thấy mình hợp. Nhiều người ngược lại.
Cô gái quyết định nhận việc thử ở thành phố trong một năm, với lời hứa với bố mẹ là mỗi tháng về một lần. Cô cũng nhắn cảm ơn dì, nói rằng một năm nữa cô sẽ hỏi lại chuyện trung tâm ở huyện.
Tấm vé hôm ấy hoá ra là vé khứ hồi. Nhưng cô biết rằng một ngày nào đó, có thể cô sẽ mua vé một chiều về quê, và lúc ấy cô sẽ về vì đã sẵn sàng, chứ không phải vì không còn đường nào khác.
Câu hỏi thường gặp
Về quê sau khi ra trường có phải là thụt lùi?
Không phải. Về quê có thể là lựa chọn rất hợp nếu nghề bạn có chỗ đứng ở đó, gia đình cần bạn, hoặc bạn muốn nếp sống ở quê. Thụt lùi hay không nằm ở việc bạn có tiếp tục học hỏi và phát triển hay không, chứ không ở nơi bạn sống.
Ở lại thành phố mà lương thấp có đáng không?
Đáng nếu những năm đầu ấy giúp bạn học được nhiều, có môi trường tốt và thấy rõ con đường phía trước. Hãy tính kỹ chi phí sống và đặt một hạn để nhìn lại, thay vì ở mãi chỉ vì ngại thay đổi.
Bố mẹ muốn con về quê mà con muốn ở lại thì nói sao?
Hỏi rõ bố mẹ lo điều gì nhất, rồi đưa ra những cam kết cụ thể như gọi điện đều, về thăm đều, có kế hoạch rõ cho vài năm tới. Đôi khi bố mẹ không cần con về ngay, mà cần biết con sống ổn và vẫn nghĩ tới gia đình.
Có thể làm việc ở quê mà vẫn nhận việc thành phố không?
Một số nghề làm được từ xa như thiết kế, viết, lập trình, kế toán theo dự án. Nhưng làm từ xa đòi hỏi kỷ luật, kết nối mạng ổn định và mạng lưới khách hàng. Nhiều người chọn làm ở thành phố vài năm để có mạng lưới rồi mới về.
Làm sao quyết khi cả hai lựa chọn đều có lý?
Hãy thử một trong hai trong khoảng thời gian có hạn, với câu hỏi rõ ràng để nhìn lại. Trải nghiệm thật cho bạn câu trả lời mà suy nghĩ suông không đem lại, và giúp bạn bớt sợ chọn sai.
