Nhìn lại và thấy mình đã phí hoài mấy năm là một cảm giác rất nặng. Nhưng tự trách thì không đưa mình đi đâu cả, nó chỉ giữ mình đứng yên trong cái hố cũ. Điều giúp được là tha cho mình, nhặt lại những gì từ những năm ấy vẫn còn dùng được, và bắt đầu bằng một việc nhỏ vào sáng mai.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này là mấy trang nhật ký của một anh trai hai mươi bảy tuổi, viết trong tháng đầu tiên anh quyết định làm lại. Anh là nhân vật hư cấu, và những trang này dành cho ai đang nhìn lại và thấy lòng mình chùng xuống.
Đêm sinh nhật hai mươi bảy
Đêm nay sinh nhật hai mươi bảy. Mình ngồi một mình trong phòng trọ sau khi bạn bè về hết. Nhìn quanh: bàn đầy vỏ lon, cái máy chơi game, đống quần áo chưa giặt. Tự nhiên mình thấy sợ.
Năm năm qua mình đã làm gì. Ra trường, làm vài việc không ra đâu, nghỉ, lại làm. Tối nào cũng chơi game tới hai ba giờ sáng. Cuối tuần nhậu. Không học thêm gì, không để dành được gì, không có mối quan hệ nào nghiêm túc. Bạn cùng lớp người lên quản lý, người mở tiệm, người có gia đình.
Mình nằm xuống, mở điện thoại định lướt cho quên, rồi lại đặt xuống. Lần này không muốn quên nữa. Mình lấy cuốn sổ cũ, viết những dòng này.
Ghi chú cho mình: không được tự chửi mình trong cuốn sổ này. Chỉ được viết thật.
Ngày thứ ba: cái hố tự trách
Ba ngày nay mình cứ nghĩ về những năm đã mất. Càng nghĩ càng thấy mình tệ. Mình liệt kê trong đầu mọi cơ hội đã bỏ lỡ: khoá học không đăng ký, công việc tốt đã nghỉ vì lười, cô gái mình thích mà không dám nói. Tới tối thì mình chẳng làm được gì, chỉ nằm.
Hôm nay mình gọi cho chị họ, người mình tin nhất. Chị nghe xong bảo một câu: em đang dùng năm năm cũ để phí hoài thêm cả tuần này nữa à.
Câu ấy làm mình giật mình. Đúng thế. Tự trách nghe có vẻ như đang nghiêm túc với bản thân, nhưng thật ra nó là một kiểu đứng yên khác. Mình vẫn nằm, chỉ là thay vì nằm chơi game thì nằm chửi mình.
Chị bảo: tha cho mình đi, rồi đứng dậy. Mình không biết tha thế nào. Nhưng mình thử.
Ngày thứ bảy: những gì vẫn còn dùng được
Hôm nay mình làm một việc chị gợi ý: viết ra những gì từ năm năm ấy vẫn còn dùng được. Lúc đầu mình nghĩ chẳng có gì. Rồi mình viết được vài dòng.
Chơi game nhiều năm, mình tiếng Anh khá hơn, vì toàn chơi bản tiếng Anh, nói chuyện với người chơi nước ngoài. Mình biết làm việc nhóm, vì chơi theo đội, biết phân vai, biết chịu trách nhiệm khi đội thua. Mấy công việc ngắn hạn cho mình biết mình không hợp ngồi văn phòng cả ngày, và khá hợp với việc phải đi lại, gặp người.
Mình cũng có vài người bạn tốt từ những năm ấy, những người vẫn ở lại dù mình chẳng ra gì. Đó không phải là phí.
Đọc lại, mình thấy năm năm không trống hoàn toàn. Nó lãng phí nhiều, nhưng không phải là con số không. Mình có một ít vốn để bắt đầu lại, không phải từ dưới đất.
Ngày thứ mười lăm: một việc nhỏ mỗi sáng
Mình quyết định không làm một kế hoạch lớn. Lần nào mình đặt kế hoạch lớn, ba ngày là bỏ. Lần này mình chỉ đặt một việc: sáng nào cũng dậy lúc sáu giờ và đi chạy dọc bờ sông.
Tuần đầu cực khổ. Chân đau, phổi rát, có sáng nằm nướng tới bảy giờ. Nhưng mình không tự chửi nữa, chỉ ghi vào sổ: hôm nay không chạy, mai chạy. Và mai mình chạy.
Sang tuần thứ hai, mình thấy lạ. Dậy sớm thì tối buồn ngủ sớm, nên tự nhiên chơi game ít đi. Chạy xong thì đầu óc tỉnh, mình bắt đầu đọc tin tuyển dụng, đọc về những nghề cần tiếng Anh và hay đi lại.
Một việc nhỏ, làm đều, kéo theo những việc khác. Mình không thay đổi cả cuộc đời. Mình chỉ thay đổi buổi sáng. Và buổi sáng đang thay đổi phần còn lại.
Ngày thứ ba mươi: không đuổi theo năm năm cũ
Một tháng rồi. Mình vẫn chạy mỗi sáng, có hôm bỏ nhưng không bỏ quá một ngày. Mình đã đăng ký một khoá học về điều phối du lịch, tận dụng tiếng Anh và sở thích đi lại. Mình bán cái máy chơi game, dùng tiền đóng học phí.
Có lúc mình vẫn nghĩ: giá mình bắt đầu từ năm hai mươi hai. Nhưng mình tập trả lời ý nghĩ ấy: không đuổi theo năm năm cũ được nữa, chỉ có thể làm cho năm năm tới khác đi. Hai mươi bảy tuổi, mình còn rất nhiều năm phía trước. Nhiều người bắt đầu lại muộn hơn mình nhiều.
Mình cũng biết có những lúc sẽ trượt lại. Có tối sẽ thức khuya, có tuần sẽ lười. Nhưng giờ mình biết cách quay lại: không tự trách, chỉ bắt đầu lại từ buổi sáng hôm sau.
Nếu ai đó đọc được những trang này và đang thấy mình phí hoài vài năm, mình muốn nói: bạn không cần tha thứ cho mình một lần là xong. Bạn chỉ cần tha cho mình đủ để đứng dậy sáng mai. Rồi đi chạy, hay làm bất cứ việc nhỏ nào. Chỉ một việc thôi.
Câu hỏi thường gặp
Thấy mình phí hoài tuổi trẻ thì nên làm gì?
Đừng sa vào tự trách kéo dài vì nó chỉ khiến bạn đứng yên. Hãy nhìn lại những gì từ quãng thời gian ấy vẫn còn dùng được, rồi bắt đầu bằng một thói quen nhỏ, làm đều mỗi ngày, thay vì một kế hoạch lớn dễ bỏ dở.
Hai mươi bảy tuổi bắt đầu lại có muộn không?
Không muộn. Phía trước còn rất nhiều năm, và nhiều người thay đổi hướng đi ở tuổi muộn hơn nhiều. Điều quan trọng là bắt đầu từ hôm nay chứ không phải tiếc nuối thời điểm đã qua.
Làm sao thoát khỏi vòng tự trách?
Nhận ra rằng tự trách cũng là một cách đứng yên. Thay câu chửi mình bằng câu ghi nhận sự thật và một hành động nhỏ tiếp theo. Nói chuyện với người bạn tin tưởng. Nếu cảm giác tội lỗi nặng nề kéo dài, hãy tìm gặp chuyên gia tâm lý.
Vì sao nên bắt đầu thay đổi bằng việc nhỏ?
Vì việc nhỏ dễ giữ được đều đặn, và mỗi lần làm được là một bằng chứng cho thấy mình có thể thay đổi. Một thói quen tốt thường kéo theo những thay đổi khác một cách tự nhiên.
Nghiện chơi game có bỏ được không?
Nhiều người đã giảm hoặc bỏ được bằng cách thay thế bằng hoạt động khác vào đúng khung giờ hay chơi, đặt giới hạn rõ ràng, và nhờ người thân hỗ trợ. Nếu việc chơi ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khoẻ, công việc, các mối quan hệ, hãy tìm sự giúp đỡ chuyên môn.
