Rời nhà năm mười tám là lần đầu tiên mình tự lo từng bữa ăn, từng đồng tiền và cả từng nỗi buồn của mình. Nghe thì to tát, nhưng thật ra cái lớn lên ấy đến từ những việc rất nhỏ trong tuần đầu tiên, nếu mình chịu để ý.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập hôm nay mình đọc cho bạn nghe những trang nhật ký tuần đầu xa nhà của một cô tân sinh viên. Cô là nhân vật hư cấu, những trang nhật ký là mình viết, nhưng mình nghĩ bạn sẽ thấy quen từng dòng.
Ngày thứ nhất: căn phòng tám người
Ngày thứ nhất. Mẹ đưa mình lên tới cổng ký túc xá rồi phải về cho kịp chuyến xe chiều. Mẹ dặn đủ thứ, mình gật gật mà không nhớ câu nào. Lúc mẹ quay đi, mình mới thấy cổ họng nghẹn. Mình không khóc trước mặt mẹ, mình khóc trong nhà vệ sinh.
Phòng có tám giường tầng. Mình chọn giường trên vì giường dưới đã có người. Bảy đứa kia đến từ bảy nơi, có đứa nói giọng mình nghe không ra. Tối nay cả phòng ăn mì gói, ai cũng ít nói.
Mình nằm trên giường, nghe tiếng quạt trần, nghĩ tới phòng mình ở nhà. Ở nhà mình có một cái bàn riêng, có con mèo hay nằm dưới chân. Ở đây mình có nửa cái tủ và một góc giường. Mình tự hỏi bốn năm sẽ trôi qua thế nào.
Ghi chú cho mình: mai gọi về cho mẹ, nhưng đừng nói là đã khóc.
Ngày thứ ba: đồng tiền đầu tiên mình tự giữ
Ngày thứ ba. Hôm nay mình đi chợ gần trường lần đầu. Mẹ gửi mình một khoản tiêu cho cả tháng. Mình tính chia ra mỗi ngày tiêu bao nhiêu, rồi đi mua đồ dùng thì đã tiêu hết phần của năm ngày. Xà phòng, bột giặt, móc phơi, những thứ ở nhà mình chưa bao giờ phải nghĩ tới.
Mình chợt hiểu vì sao mẹ hay lẩm nhẩm tính khi đi chợ. Mình mở sổ, ghi lại từng khoản. Mình quyết định tuần này ăn cơm căng tin, không uống trà sữa, để bù lại.
Bài học hôm nay: tiền ở nhà không tự nhiên mà có, và xà phòng cũng không tự nhiên mà đầy chai.
Mình nghĩ nếu ai đó đang chuẩn bị đi học xa, mình sẽ khuyên họ ghi lại chi tiêu ngay từ ngày đầu. Không phải để keo kiệt, mà để biết tiền đi đâu, trước khi tới giữa tháng mới hốt hoảng.
Ngày thứ năm: bữa cơm tự nấu
Ngày thứ năm. Phòng có một cái bếp điện nhỏ dùng chung. Mình và đứa bạn giường dưới rủ nhau nấu cơm. Bạn ấy biết nấu, mình thì chỉ biết rửa rau. Nồi cơm đầu tiên bị khê đáy, rau luộc thì quá mềm. Nhưng hai đứa ăn hết, cười suốt.
Trong lúc ăn, bạn ấy kể nhà bạn có năm anh chị em, bạn là út, từ nhỏ đã phải nấu cơm cho cả nhà vì bố mẹ đi làm đồng. Mình kể nhà mình chỉ có hai chị em, mẹ chưa bao giờ cho mình vào bếp vì sợ mình mất thời gian học. Mình thấy hơi xấu hổ.
Bạn ấy bảo không sao, ai cũng có lần đầu. Rồi bạn chỉ mình cách vo gạo, cách đong nước bằng đốt ngón tay. Mình ghi vào sổ, như ghi bài.
Mình nhận ra ở nhà mình được che chở nhiều tới mức không biết mình đang được che chở. Giờ mỗi việc nhỏ mình tự làm được là một lần mình thấy mình đứng vững thêm một chút.
Ngày thứ sáu: cuộc gọi về nhà
Ngày thứ sáu. Tối nay mình gọi video về nhà. Bố cầm máy, quay khắp nhà cho mình xem, quay cả con mèo. Mẹ hỏi ăn uống thế nào. Mình kể chuyện nồi cơm khê, cả nhà cười. Em mình bảo phòng chị trống quá, nó dọn vào ở rồi.
Tắt máy, mình buồn hơn lúc chưa gọi. Mình đọc được ở đâu đó rằng nhớ nhà là dấu hiệu mình có một ngôi nhà đáng nhớ. Mình thấy câu ấy đúng, nhưng vẫn buồn.
Mình quyết định sẽ không gọi về mỗi tối, mà gọi hai ba lần một tuần, vào giờ cố định. Gọi nhiều quá thì mình cứ sống nửa ở đây nửa ở nhà, chẳng chỗ nào trọn vẹn. Mình muốn ở đây cho thật.
Mình cũng nghĩ tới chuyện bố mẹ có lẽ còn nhớ mình nhiều hơn mình nhớ bố mẹ. Mình có cả trường mới, bạn mới để bận rộn. Bố mẹ thì có một căn phòng trống.
Ngày thứ bảy: điều mình học được
Ngày thứ bảy. Một tuần rồi. Mình đọc lại những trang trước và thấy mình đã khác một chút. Mình biết giặt đồ bằng tay sao cho áo trắng không ố. Mình biết chợ nào rẻ. Mình biết tên cả bảy đứa trong phòng và quê của từng đứa.
Mình vẫn nhớ nhà, chắc sẽ còn nhớ lâu. Nhưng nỗi nhớ không còn làm mình nghẹn như ngày đầu. Nó thành một thứ gì đó ấm hơn, như một chỗ dựa phía sau.
Điều lớn nhất mình học được tuần này không phải nấu cơm hay giữ tiền. Mà là mình có thể ở một nơi lạ, với những người lạ, và vẫn ổn. Mình không biết trước điều đó. Mình chỉ biết khi đã làm.
Nếu một ngày ai đó đọc được những trang này, một đứa sắp rời nhà như mình tuần trước, mình muốn nói: tuần đầu sẽ khó, nhưng nó trôi qua. Và bạn sẽ ngạc nhiên vì mình làm được nhiều thứ hơn mình tưởng.
Câu hỏi thường gặp
Tuần đầu xa nhà buồn quá thì phải làm sao?
Cho phép mình buồn, đó là phản ứng bình thường. Giữ nhịp sinh hoạt đều, làm quen với một hai người cùng phòng, tham gia một hoạt động của trường. Nếu buồn kéo dài nhiều tuần và ảnh hưởng tới ăn ngủ, học hành, hãy tìm tới phòng tư vấn của trường hoặc chuyên gia tâm lý.
Tân sinh viên nên chuẩn bị kỹ năng gì trước khi rời nhà?
Những kỹ năng nhỏ mà quan trọng: nấu vài món đơn giản, giặt giũ, ghi chép chi tiêu, đi xe buýt hoặc tự di chuyển, biết sơ cứu cơ bản. Tập trước ở nhà vài tuần sẽ giúp tuần đầu đỡ bỡ ngỡ.
Có nên gọi điện về nhà mỗi ngày không?
Tuỳ mỗi người, nhưng gọi quá thường xuyên đôi khi khiến bạn khó hoà nhập với nơi mới. Một nhịp đều đặn hai ba lần mỗi tuần thường vừa giữ được kết nối vừa để bạn sống trọn ở môi trường mới.
Làm sao quản lý tiền khi lần đầu tự tiêu?
Chia khoản tiền tháng theo tuần thay vì để chung, ghi lại mọi khoản chi ngay từ ngày đầu, và để riêng một phần cho việc bất ngờ. Sau một tháng nhìn lại sổ, bạn sẽ biết mình cần điều chỉnh ở đâu.
Không hợp với bạn cùng phòng thì làm sao?
Cho nhau thời gian vì tuần đầu ai cũng căng thẳng. Thoả thuận rõ những chuyện chung như giờ giấc, dọn dẹp, khách đến chơi. Nếu mâu thuẫn kéo dài, hãy hỏi ban quản lý ký túc xá về khả năng đổi phòng.
