Những kỷ niệm tuổi trẻ đáng nhớ nhất thường không đến từ những chuyến đi xa hay những bữa tiệc lớn, mà từ những lần mình có mặt trọn vẹn với người mình thương, trong những việc rất bình thường. Sống tuổi trẻ để sau này nhớ, nói cho cùng, là sống có mặt.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập hôm nay là lời một bà cụ ngoài tám mươi kể cho cô cháu gái hai mươi hai tuổi, trong một buổi chiều hai bà cháu ngồi lật cuốn album ảnh cũ ở hiên nhà. Bà và cháu là nhân vật hư cấu, còn những điều bà kể thì mình mong ai cũng được nghe một lần.
Cuốn album ở hiên nhà
Cháu ơi, ngồi xuống đây với bà. Cháu hỏi bà tuổi hai mươi của bà thế nào, để bà lấy cuốn album ra cho cháu xem. Ảnh thời bà ít lắm, cả tuổi trẻ chỉ được mấy chục tấm, tấm nào cũng ố vàng cả rồi.
Tấm này là bà năm mười chín, đứng ở bến sông quê. Hồi đó chụp một tấm ảnh là chuyện lớn, phải đợi có thợ ảnh đi qua làng. Bà mặc chiếc áo đẹp nhất, mà cũng chỉ là áo vá vai.
Cháu bảo thời cháu ai cũng chụp hàng nghìn tấm ảnh, mà sao cháu thấy mình chẳng nhớ được gì nhiều. Bà nghe cháu nói thế, bà nghĩ mãi.
Bà không biết nhiều về điện thoại, về mạng mẽo. Nhưng bà biết một điều: những gì bà nhớ nhất về tuổi trẻ, không có tấm ảnh nào chụp lại cả.
Những điều bà nhớ nhất
Bà nhớ những đêm trăng ngồi giã gạo với mấy chị em trong xóm, vừa giã vừa hát, hát sai lời cười rũ. Không có gì đặc biệt cả, đêm nào cũng giã gạo. Nhưng bà nhớ tiếng chày, nhớ mùi thóc, nhớ tiếng cười của từng người, giờ phần lớn đã đi xa cả rồi.
Bà nhớ buổi chiều ông cháu, hồi đó còn là cậu trai làng bên, đạp xe qua bến sông, dừng lại hỏi bà đường đi, mà thật ra ông biết đường thừa. Bà nhớ cái nắng chiều hôm ấy, nhớ mình đứng nói chuyện mà tay cứ vân vê vạt áo.
Bà nhớ những bữa cơm nghèo cả nhà ngồi quây quần, có hôm chỉ có rau luộc với nước mắm, mà bố mẹ bà vẫn kể chuyện cho cả nhà cười. Bà nhớ bàn tay mẹ bà xoa lưng khi bà ốm.
Cháu thấy không, chẳng có chuyện gì to tát. Toàn chuyện thường ngày. Nhưng đó là những lúc bà ở đó, trọn vẹn, không nghĩ chuyện gì khác.
Có mặt trọn vẹn
Bà để ý thấy, cháu ạ, bọn trẻ bây giờ đi đâu cũng mang theo cái điện thoại. Ngồi ăn với bà cũng cầm, đi chơi với bạn cũng cầm, đứng trước cảnh đẹp thì lo chụp. Bà không trách đâu, thời mỗi người mỗi khác.
Nhưng bà nghĩ, có lẽ vì vậy mà cháu chụp nhiều mà nhớ ít. Người ở đó mà lòng không ở đó, thì kỷ niệm không bám vào được. Như nước đổ qua lá khoai.
Hồi bà trẻ, không có gì để phân tâm, nên bà có mặt trọn vẹn một cách tự nhiên. Bây giờ cháu phải tập. Tập đặt điện thoại xuống khi ngồi với người mình thương. Tập nhìn cảnh đẹp bằng mắt trước rồi mới chụp. Tập nghe người ta nói hết câu.
Bà nghĩ đó là bí quyết duy nhất bà biết để có kỷ niệm. Không phải đi xa, không phải làm điều lớn. Chỉ là ở đó cho trọn.
Những điều bà tiếc
Bà cũng có những điều tiếc, cháu ạ. Bà tiếc đã không hỏi bố mẹ bà nhiều hơn về chuyện ngày xưa của các cụ. Giờ bà muốn biết thì chẳng còn ai để hỏi.
Bà tiếc có những năm bà mải lo làm ăn, ít về thăm mẹ. Bà cứ nghĩ để năm sau, để khi rảnh. Rồi mẹ bà đi, bà không kịp.
Bà tiếc đã giận một người bạn thân suốt mấy chục năm vì một chuyện nhỏ, tới lúc muốn làm lành thì người ấy đã không còn. Tuổi trẻ ai cũng nghĩ còn nhiều thời gian lắm. Không đâu cháu.
Bà kể những điều này không phải để cháu buồn. Bà kể để cháu biết những thứ đáng giữ nhất thường là những thứ mình nghĩ lúc nào cũng có. Người thân, bạn bè, những buổi chiều bình thường.
Lời dặn của bà
Vậy nên bà dặn cháu mấy điều. Hãy ngồi lâu hơn một chút ở mỗi bữa cơm với bố mẹ. Hỏi bố mẹ về chuyện ngày xưa khi bố mẹ còn khoẻ để kể. Giữ những người bạn tốt, có giận thì làm lành sớm.
Thỉnh thoảng đặt cái điện thoại xuống, nhìn trời, nghe gió, nghe người ta nói. Viết vài dòng vào sổ về những ngày bình thường, vì chính những ngày ấy về sau cháu sẽ nhớ nhất.
Và cứ đi, cứ thử, cứ làm những điều cháu muốn, nhưng nhớ quay về. Tuổi trẻ đẹp nhất không phải vì nó dài, mà vì có người chờ mình ở nhà.
Thôi, bà kể thế đủ rồi, trời cũng chiều rồi. Cháu cất cuốn album giúp bà. À mà khoan, cháu chụp cho bà với cháu một tấm đi. Để mai này, cháu có một tấm ảnh mà cháu nhớ được.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để có nhiều kỷ niệm đẹp khi còn trẻ?
Hãy sống có mặt trọn vẹn trong những khoảnh khắc với người thân, bạn bè, kể cả những việc bình thường. Kỷ niệm sâu thường đến từ sự chú tâm và gắn bó, không nhất thiết từ những sự kiện lớn hay chuyến đi xa.
Vì sao chụp nhiều ảnh mà vẫn nhớ ít?
Khi mải chụp, ta thường không thật sự trải nghiệm khoảnh khắc ấy bằng mọi giác quan. Thử nhìn và cảm trước rồi mới chụp, hoặc chụp ít hơn nhưng chú tâm hơn, kỷ niệm sẽ in sâu hơn.
Người lớn tuổi hay tiếc điều gì về tuổi trẻ?
Nhiều người tiếc đã không dành đủ thời gian cho cha mẹ và người thân, không làm lành sớm với bạn bè, và mải lo những việc tưởng quan trọng mà bỏ qua những khoảnh khắc bình thường.
Có nên hỏi ông bà, bố mẹ về chuyện ngày xưa?
Rất nên. Những câu chuyện ấy giúp bạn hiểu gia đình và nguồn cội, gắn bó hơn với người thân. Nhiều người tiếc vì đã không hỏi khi người lớn còn khoẻ để kể.
Làm sao bớt dùng điện thoại khi ở bên người thân?
Đặt điện thoại ở chỗ khác trong bữa ăn, tắt thông báo khi trò chuyện, và tự nhắc mình rằng thời gian bên người thân là có hạn. Bắt đầu từ một bữa cơm mỗi ngày không có điện thoại.
