Tháng lương đầu tiên đáng dùng cho ba việc: một món quà nhỏ để cảm ơn người đã nuôi mình lớn, một phần để dành đầu tiên dù chỉ là số rất ít, và giữ mức sống gần như cũ thay vì nâng ngay lên. Ba việc đó đặt nền cho cả chục năm sau.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập hôm nay mình viết như một lá thư, gửi cho bạn nào vừa nghe tiếng điện thoại báo tiền về lần đầu tiên trong đời. Có thể bạn đang ở một phòng trọ nhỏ, có thể đang ngồi trên xe buýt về nhà. Mình mong bạn đọc lá thư này trước khi tiêu đồng nào.
Bạn thân mến, hãy dừng lại một chút
Mình đoán lúc này bạn vừa vui vừa lâng lâng. Lần đầu tiên có một khoản tiền mang tên mình, do chính mình làm ra. Cảm giác ấy đáng được tận hưởng, đừng để ai làm bạn thấy có lỗi vì vui.
Nhưng mình muốn bạn khoan tiêu trong vài ngày đầu. Không phải vì tiền sẽ chạy mất, mà vì những quyết định đầu tiên với tiền thường thành nếp. Người tiêu hết tháng lương đầu tiên trong một tuần dễ quen với nhịp đó. Người ngồi xuống chia trước, dù chia vụng, cũng dễ quen với nhịp ngồi xuống chia.
Hãy viết ra giấy số tiền bạn nhận được. Rồi viết ra những khoản bắt buộc trong tháng tới: tiền nhà nếu bạn ở trọ, tiền ăn, tiền đi lại, tiền điện thoại. Có thể bạn sẽ ngạc nhiên vì con số còn lại không nhiều như cảm giác ban đầu.
Điều đó không có gì đáng buồn. Đó là lần đầu bạn nhìn thấy cuộc sống người lớn bằng con số thật, và nhìn thấy sớm thì đỡ vấp sau này.
Món quà nhỏ dành cho người đã nuôi bạn
Nhiều người có thói quen dành một phần tháng lương đầu để biếu bố mẹ, ông bà hay người đã chăm mình. Mình nghĩ đó là một thói quen đẹp, miễn là nó xuất phát từ lòng biết ơn chứ không phải để trả một món nợ.
Món quà không cần đắt. Một bữa cơm bạn tự đặt bàn mời cả nhà, một chiếc áo ấm cho mẹ, một hộp trà cho bố, hay đơn giản là một phong bì nhỏ kèm vài dòng viết tay. Điều bố mẹ nhớ thường không phải món đồ, mà là khoảnh khắc đứa con ngày nào giờ đứng trước mặt mình và nói cảm ơn.
Nếu gia đình bạn đang khó khăn và cần bạn góp tiền đều đặn, hãy coi đó là một khoản cố định riêng, tách ra trước khi tiêu. Nhưng đừng để cảm giác có lỗi khiến bạn gửi hết, rồi chính mình phải đi vay để sống qua tháng.
Và nếu bạn không có ai để gửi quà, hãy dành một chút cho người đã giúp bạn trên đường đi học, đi làm. Một thầy cô cũ, một người anh chị trong phòng đã chỉ bạn từng việc nhỏ. Lòng biết ơn được nói ra luôn có giá trị.
Phần để dành đầu tiên, dù chỉ là rất ít
Ngay tháng này, hãy chuyển một phần nhỏ vào một chỗ riêng. Một phần mười hay ít hơn cũng được. Số tiền lúc đầu không quan trọng bằng việc bạn bắt đầu. Ai cũng nghĩ khi nào lương cao hơn sẽ để dành, nhưng lương cao hơn thường đi kèm chi tiêu cao hơn.
Hãy đặt cho khoản này một cái tên. Quỹ phòng thân, quỹ ngày mưa, tuỳ bạn. Cái tên giúp bạn nhớ nó không phải tiền tiêu vặt. Khoản này sẽ lớn dần thành chỗ dựa khi bạn ốm, khi mất việc, khi cần chuyển nhà gấp.
Nếu ngân hàng của bạn cho đặt lệnh chuyển tự động, hãy đặt luôn vào ngày lương về. Khi không phải tự tay chuyển mỗi tháng, bạn sẽ không phải đấu tranh với chính mình.
Một cô bạn trẻ kể rằng cô bắt đầu bằng một khoản nhỏ đến mức thấy hơi buồn cười. Hai năm sau, khi công ty cắt giảm, chính khoản đó cho cô ba tháng bình tĩnh tìm việc thay vì nhận đại chỗ đầu tiên gọi tới.
Đừng nâng mức sống ngay tháng đầu
Lúc còn đi học, bạn đã sống được bằng một khoản rất khiêm tốn. Giờ có lương, sẽ có rất nhiều thứ gọi tên bạn: chiếc điện thoại mới, căn phòng rộng hơn, bữa trưa ở quán đẹp hơn, đôi giày đồng nghiệp đang đi.
Mình không bảo bạn khổ hạnh. Nhưng hãy nâng mức sống từng bước, mỗi lần một thứ, và chỉ sau khi đã chắc mình giữ được. Đổi phòng trọ là một cam kết dài hơi, vì tiền nhà sẽ đi theo bạn mỗi tháng. Mua điện thoại trả góp ngay tháng đầu cũng là trói một phần lương tương lai vào một món đồ.
Một cách hay là đợi ba tháng. Món nào bạn vẫn còn muốn sau ba tháng thì có lẽ bạn thật sự cần. Món nào đã quên thì nó chỉ là cơn thích nhất thời.
Giữ mức sống gần với thời sinh viên trong năm đầu đi làm là món quà lớn nhất bạn có thể tặng cho chính mình. Nó cho bạn khoảng trống để học, để thử, để đổi việc nếu chỗ này không hợp.
Tập nhìn tiền một cách bình tĩnh
Cuối cùng, mình mong bạn tập một thói quen nhỏ: mỗi tuần dành vài phút nhìn lại mình đã tiêu gì. Không phải để trách mình, mà để biết. Biết thì mới điều chỉnh được.
Nhiều người lớn lên trong gia đình mà chuyện tiền là chuyện căng thẳng, hễ nhắc tới là cãi nhau. Nếu bạn cũng vậy, có thể bạn sẽ thấy ngại khi nhìn vào số dư. Hãy nhẹ nhàng với mình, coi đó như nhìn đồng hồ hay nhìn trời xem có mưa không.
Khi có ai rủ bạn tham gia một cơ hội làm giàu nhanh, hãy nhớ rằng bạn chưa cần vội. Năm đầu đi làm, việc quan trọng nhất là học nghề cho giỏi, vì tay nghề mới là thứ làm ra tiền lâu dài.
Chúc bạn một tháng đầu thật vui. Hãy giữ lá thư này, và đọc lại vào tháng lương thứ mười hai để xem mình đã đi được bao xa.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng tháng lương đầu để đãi bạn bè không?
Một bữa nhỏ chia vui là chuyện bình thường. Chỉ nên giới hạn trong một khoản bạn đã định trước, để niềm vui không ăn vào tiền nhà hay tiền ăn của tháng sau.
Gửi bố mẹ bao nhiêu từ tháng lương đầu là phù hợp?
Không có con số đúng cho mọi nhà. Hãy nhìn vào chi phí bắt buộc của mình trước, rồi gửi một khoản bạn có thể giữ đều được, thay vì gửi rất nhiều một lần rồi tháng sau không gửi nổi.
Lương thử việc thấp thì có cần để dành không?
Vẫn nên, dù chỉ một khoản tượng trưng. Mục đích ở giai đoạn này là tạo thói quen, còn số tiền sẽ tăng theo khi bạn được nhận chính thức.
Có nên mở thẻ tín dụng ngay khi có lương?
Nên đợi đến khi bạn đã quen theo dõi chi tiêu vài tháng. Thẻ tín dụng hữu ích với người kiểm soát được, nhưng dễ thành gánh nợ với người còn đang làm quen với tiền của mình.
Bị đồng nghiệp rủ chi tiêu nhiều thì làm sao?
Bạn có thể nhận lời có chọn lọc và nói thật rằng mình đang để dành cho một việc. Người tử tế sẽ hiểu, còn mối quan hệ chỉ giữ được bằng tiêu tiền thì không bền.
