Nếu mình không tự định nghĩa thành công cho mình, mình sẽ mặc định dùng định nghĩa của người khác: lương bao nhiêu, chức gì, nhà ở đâu. Và theo định nghĩa ấy, lúc nào cũng sẽ có người hơn mình. Viết ra ba điều mình thật sự muốn có ở tuổi bốn mươi là một cách đơn giản để bắt đầu có thước đo riêng.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này mình viết thành một lá thư, gửi cho một cậu kỹ sư hai mươi sáu tuổi vừa đọc được tin một người bạn cũ được báo chí nhắc tên. Cậu là nhân vật hư cấu, nhưng nếu bạn từng thấy lòng chùng xuống khi đọc tin vui của người khác, lá thư này cũng gửi bạn.
Bạn thân mến, về cái tin hôm ấy
Bạn thân mến, mình nghe bạn kể về buổi tối hôm ấy. Bạn đang ăn cơm một mình thì đọc được tin cậu bạn cùng lớp đại học vừa gọi được vốn cho công ty khởi nghiệp, được báo nhắc tên. Bạn nhắn chúc mừng, rồi đặt điện thoại xuống và ăn hết bát cơm trong im lặng.
Bạn bảo mình không ghen, chỉ thấy trống. Bạn làm kỹ sư bảo trì ở một nhà máy, công việc ổn, lương đủ, sếp quý. Nhưng đặt cạnh cái tin ấy, mọi thứ của bạn bỗng trông nhỏ bé, như thể bạn đang đứng yên.
Mình muốn hỏi bạn một câu, và mong bạn trả lời thật: nếu bạn được làm đúng những gì cậu bạn kia đang làm, bạn có muốn không. Thức trắng gọi vốn, chịu áp lực của hàng chục người, đặt cược mọi thứ vào một công ty có thể thành hoặc không.
Nếu câu trả lời là không, thì có lẽ cái trống bạn thấy không phải vì bạn thiếu thứ cậu ấy có. Mà vì bạn chưa từng rõ ràng mình muốn có gì.
Thước đo mượn của người khác
Từ nhỏ, chúng ta lớn lên với những thước đo có sẵn. Điểm số, giải thưởng, trường tốt, việc tốt, lương cao, nhà đẹp. Những thước đo ấy dễ thấy, dễ so, nên ai cũng dùng. Không có gì sai với chúng.
Chỉ là khi chỉ dùng thước đo mượn, mình đang chạy một cuộc đua mà vạch đích do người khác đặt, và đường chạy thì không có điểm cuối. Lương cao rồi có người cao hơn. Nhà đẹp rồi có nhà đẹp hơn. Lúc nào cũng có một cái tin nào đó làm mình thấy thiếu.
Cái thiếu ấy không phải vì mình kém. Nó là đặc điểm của chính thước đo: một thước đo luôn so mình với người khác thì không bao giờ cho mình cảm giác đủ.
Bạn thân mến, mình không bảo bạn bỏ hết những mong muốn về tiền bạc hay địa vị. Mình chỉ mong bạn thêm vào đó những thước đo của riêng mình, để không phải sống hoàn toàn theo bảng xếp hạng của người khác.
Ba điều ở tuổi bốn mươi
Mình gợi ý bạn làm một bài tập nhỏ. Tối nay, ngồi xuống với một tờ giấy, tưởng tượng bạn bốn mươi tuổi. Không phải tưởng tượng mình có gì để khoe, mà tưởng tượng một ngày bình thường bạn muốn sống. Rồi viết ra ba điều bạn muốn có trong ngày ấy.
Một người có thể viết: được làm một công việc mình giỏi và được tôn trọng. Có thời gian ăn bữa tối với gia đình hầu hết các ngày. Khoẻ mạnh đủ để leo núi cùng con. Một người khác có thể viết: xây được một thứ gì đó của riêng mình. Đi được nhiều nơi. Giúp được người trong làng.
Không có danh sách nào đúng hơn danh sách nào. Điều quan trọng là danh sách của bạn phải là của bạn. Khi viết, nếu thấy một điều mà trong lòng hơi gợn, kiểu như mình viết vì nghe nó oai, hãy gạch đi.
Ba điều ấy sẽ thành thước đo của bạn. Lần tới khi đọc tin vui của ai đó, bạn có thể hỏi: điều này có nằm trong ba điều của mình không. Nếu không, bạn có thể chúc mừng họ thật lòng mà không thấy mình thiếu.
Khi thước đo của mình rõ ràng
Bạn thân mến, mình đoán danh sách của bạn có chữ gia đình, có chữ tay nghề, có chữ bình yên. Bạn từng kể mình thích nhất những lúc sửa được một cỗ máy khó, cả ca trực im lặng nhìn nó chạy êm. Bạn thích về quê mỗi tháng, ngồi với bố bên ấm trà.
Nếu đúng vậy, thì bạn không hề đứng yên. Bạn đang đi rất đều về phía những điều ấy. Tay nghề của bạn mỗi năm một vững, sếp tin giao những máy khó nhất. Bạn có thời gian cho gia đình mà cậu bạn khởi nghiệp kia có lẽ đang thiếu.
Thước đo rõ ràng còn giúp bạn quyết định dễ hơn. Khi có lời mời công việc mới lương cao hơn mà phải xa nhà, bạn biết cân nó với điều gì. Khi thấy mình bắt đầu so sánh, bạn có chỗ để quay về.
Điều này không có nghĩa bạn đứng yên mãi. Thước đo của bạn có thể bao gồm cả sự học hỏi, cả những thử thách mới. Chỉ là bạn đi vì mình muốn, không phải vì một cái tin làm bạn sợ bị bỏ lại.
Thước đo cũng lớn lên cùng mình
Một điều nữa, bạn thân mến: danh sách ba điều không phải để khắc lên đá. Năm ba mươi, ba mươi lăm, bạn có thể viết lại. Có thể bạn sẽ thêm một điều mới, bỏ một điều cũ. Đó là dấu hiệu bạn đang sống, không phải dấu hiệu bạn thiếu kiên định.
Mỗi năm một lần, có thể vào dịp sinh nhật hay cuối năm, hãy lấy tờ giấy ấy ra đọc lại. Hỏi mình: năm qua mình có đi gần hơn tới những điều này không. Có điều gì mình muốn đổi không. Chỉ mười lăm phút, nhưng nó giữ cho bạn khỏi trôi theo thước đo của người khác.
Còn cậu bạn được báo nhắc tên, mình mong bạn vẫn giữ liên lạc, vẫn mừng cho cậu ấy. Thành công của người khác không lấy đi gì của bạn. Có khi một ngày, hai người ngồi uống với nhau, và cậu ấy lại là người ghen với bữa tối gia đình của bạn.
Thư đã dài. Chúc bạn tối nay có một tờ giấy, một cây bút, và đủ thật thà để viết ra ba điều của riêng mình. Thương bạn.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết thế nào là thành công với bản thân?
Hãy hình dung một ngày bình thường bạn muốn sống ở tương lai và viết ra vài điều bạn muốn có trong ngày ấy. Loại bỏ những điều bạn viết chỉ vì nghe oai. Những gì còn lại thường gần với định nghĩa thành công thật của bạn.
Có sai không khi muốn giàu và có địa vị?
Không sai. Tiền bạc và sự công nhận là những mong muốn chính đáng. Điều đáng chú ý là chúng có thật sự là của bạn hay không, và chúng nằm ở đâu so với những điều khác bạn quý như sức khoẻ, gia đình, sự bình yên.
Làm sao không thấy tủi khi bạn bè thành công hơn?
Có thước đo riêng giúp bạn phân biệt điều người khác đạt được với điều mình thật sự muốn. Bạn có thể chúc mừng họ mà không thấy mình thiếu, khi biết mình đang đi đều về phía những điều của riêng mình.
Có nên thay đổi định nghĩa thành công theo thời gian?
Nên xem lại định kỳ, chẳng hạn mỗi năm một lần. Con người thay đổi, hoàn cảnh thay đổi, và định nghĩa thành công cũng có thể thay đổi. Điều quan trọng là bạn thay đổi có ý thức, không phải bị cuốn theo người khác.
Định nghĩa thành công riêng có làm mình lười đi không?
Không nhất thiết. Thước đo riêng có thể bao gồm học hỏi, thử thách và cống hiến. Nó chỉ giúp bạn cố gắng vì điều mình thật sự muốn, thay vì cố gắng vì sợ bị bỏ lại phía sau.
