Mừng tuổi ngày Tết, nói giản dị, là chúc nhau bước sang một tuổi mới bình an, may mắn. Phong bao đỏ chỉ là cách gửi kèm lời chúc ấy cho có hình có tiếng. Điều đáng giữ trong phong tục này là lời chúc và sự lễ phép, chứ không phải số tiền nằm bên trong.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Có lẽ ký ức Tết của nhiều người gắn với cảm giác hồi hộp khi khoanh tay chúc ông bà, rồi được dúi vào tay một phong bao đỏ. Tập này mình kể về phong tục ấy, ngày xưa và hôm nay, và cách giữ cho nó đẹp.
Mừng tuổi là mừng thêm một tuổi
Ngày xưa, người Việt có thói quen tính tuổi theo năm âm lịch: cứ qua Tết là mọi người cùng thêm một tuổi, không phân biệt sinh vào tháng nào. Vì vậy, ngày đầu năm cũng là ngày mừng tuổi chung của cả nhà.
Mừng tuổi vì thế đúng như tên gọi của nó: chúc mừng một người đã thêm một tuổi. Người nhỏ chúc người lớn sống lâu, mạnh khoẻ. Người lớn chúc người nhỏ hay ăn chóng lớn, học hành tấn tới.
Món tiền nhỏ đi kèm là một cách gửi theo lời chúc, như một chút may mắn đầu năm. Ngày xưa, số tiền ấy thường rất nhỏ, có khi chỉ là đồng xu mới, cốt lấy cái may chứ không lấy giá trị.
Từ lì xì thì nhiều người cho rằng có gốc từ cách đọc của người Hoa, với nghĩa gần với điều may mắn, điều thuận lợi. Dù gọi là lì xì hay mừng tuổi, cốt lõi vẫn là lời chúc đầu năm.
Phong bao đỏ và lời chúc
Màu đỏ trong quan niệm của người Á Đông là màu của may mắn, vui tươi. Phong bao đỏ, có khi in chữ phúc, chữ lộc hay hình con giáp của năm, vì vậy trở thành vật quen thuộc mỗi dịp Tết.
Phong bao giúp lời chúc được trao một cách trang trọng và tế nhị. Người nhận không cần biết ngay bên trong bao nhiêu, và người cho cũng không phải đưa tiền trần tay.
Điều làm nên ý nghĩa là câu chúc đi kèm. Một câu chúc cụ thể, như chúc cháu năm nay học bơi giỏi, hay chúc bà năm nay đỡ đau lưng, có sức ấm hơn nhiều so với một phong bao dày mà chỉ trao vội.
Bạn có thể nhớ lại: những phong bao năm xưa, ta đã quên bên trong có bao nhiêu, nhưng có khi vẫn nhớ người đã trao nó và câu họ nói.
Con cháu mừng tuổi ông bà
Mừng tuổi không chỉ đi một chiều từ người lớn xuống trẻ con. Trong nhiều gia đình, sáng mùng một, con cháu mừng tuổi ông bà, cha mẹ trước, bằng lời chúc và có khi cả phong bao.
Với người con đã đi làm, mừng tuổi cha mẹ là một cách bày tỏ lòng biết ơn, cho thấy mình đã trưởng thành và nhớ tới công sinh thành. Số tiền không quan trọng bằng việc mình về, ngồi xuống, nói một câu chúc thật lòng.
Ông bà nhận phong bao của con cháu, nhiều khi lại để dành rồi mừng lại cho các cháu nhỏ. Vòng quay ấy làm phong tục mừng tuổi thành sợi dây nối các thế hệ trong nhà.
Nếu năm nay bạn không về quê được, một cuộc gọi video sáng mùng một để chúc Tết ông bà, cha mẹ cũng là một cách mừng tuổi rất đáng quý.
Dạy trẻ nhận lì xì cho lễ phép
Phong tục mừng tuổi là dịp rất tốt để dạy trẻ phép lịch sự. Trước khi nhận, con nói lời chúc. Khi nhận, con đưa hai tay và cảm ơn. Đó là những điều nhỏ mà người lớn rất để ý.
Nhiều gia đình dặn con không mở phong bao ngay trước mặt người cho, không so sánh phong bao của người này với người kia, và không bao giờ đòi lì xì. Những lời dặn ấy giúp con hiểu lì xì là quà, không phải quyền.
Nếu con lỡ buột miệng chê ít, bố mẹ đừng vội mắng trước mặt khách. Hãy xin lỗi khách một câu nhẹ nhàng, rồi sau đó nói chuyện riêng với con về lý do.
Trẻ con học cách ứng xử chủ yếu qua việc nhìn người lớn. Nếu bố mẹ hay bàn tán nhà này cho nhiều, nhà kia cho ít, con sẽ học theo đúng như vậy.
Tiền lì xì của con và tinh thần hơn con số
Tiền lì xì của con nên xử lý thế nào là chuyện nhiều nhà băn khoăn. Một cách hay là cùng con chia làm vài phần: một phần con được tự tiêu, một phần để dành cho một mục tiêu con muốn, một phần có thể dùng để mua quà cho ông bà hay giúp người khác.
Cách làm ấy biến phong bao lì xì thành bài học đầu tiên về quản lý tiền. Điều quan trọng là bố mẹ nói rõ với con từ đầu, và giữ lời, đừng giữ hộ rồi tiêu mất.
Ở chiều ngược lại, người lớn cũng không nên biến mừng tuổi thành gánh nặng. Mừng theo khả năng của mình, không vay mượn, không chạy đua với ai. Một phong bao nhỏ mà kèm lời chúc chân thành vẫn trọn vẹn ý nghĩa.
Hôm nay có cả lì xì qua chuyển khoản, qua ứng dụng. Hình thức có thể đổi, nhưng nếu còn giữ được lời chúc và sự lễ phép, phong tục mừng tuổi vẫn còn nguyên vẹn cái hồn của nó.
Câu hỏi thường gặp
Ý nghĩa của mừng tuổi ngày Tết là gì?
Mừng tuổi là chúc nhau thêm một tuổi mới bình an, may mắn. Món tiền nhỏ trong phong bao đỏ chỉ là cách gửi kèm lời chúc, cốt ở cái may chứ không ở giá trị.
Vì sao phong bao lì xì thường có màu đỏ?
Vì trong quan niệm của người Á Đông, màu đỏ tượng trưng cho may mắn và niềm vui, rất hợp với không khí đầu năm mới.
Dạy trẻ nhận lì xì thế nào cho lễ phép?
Dạy con chúc trước khi nhận, nhận bằng hai tay, nói cảm ơn, không mở phong bao trước mặt người cho, không so sánh và không đòi lì xì.
Bố mẹ có nên giữ tiền lì xì của con không?
Bố mẹ có thể cùng con chia tiền thành phần tiêu, phần để dành và phần cho đi. Nếu giữ hộ thì nên nói rõ mục đích và giữ đúng lời hứa với con.
Mừng tuổi bao nhiêu là hợp lý?
Không có con số chung. Nên mừng theo khả năng của mình, không vay mượn hay chạy đua, vì ý nghĩa nằm ở lời chúc nhiều hơn ở số tiền.
