Đứa trẻ trong mỗi người từng hỏi đủ thứ, mơ đủ điều mà không sợ ai cười. Lớn lên, mình không nhất thiết phải làm đúng cái nghề từng mơ hồi bé, nhưng rất nên mang theo sự tò mò, lòng dám hỏi và dám thử của đứa trẻ ấy, vì đó là thứ người lớn hay đánh rơi nhất.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập hôm nay bắt đầu ở một căn phòng chất đầy thùng giấy, khi một cô gái hai mươi bảy tuổi giúp bố mẹ dọn nhà và tìm thấy chiếc máy bay đồ chơi bằng nhựa của mình năm bảy tuổi. Cô là nhân vật hư cấu, còn đứa trẻ trong cô thì có lẽ cũng đang ở đâu đó trong bạn.
Chiếc máy bay trong thùng giấy
Bố mẹ cô chuẩn bị chuyển nhà. Cô về giúp dọn, mở những thùng đồ cũ đã nằm trên gác nhiều năm. Trong một thùng, cô tìm thấy chiếc máy bay nhựa màu xanh đã bạc, một cánh gãy được dán băng dính. Cô bật cười.
Hồi bảy tuổi, cô tuyên bố với cả nhà sẽ làm phi công. Cô vẽ máy bay khắp vở, đòi bố dắt ra cánh đồng gần sân bay để xem máy bay cất cánh. Cô hỏi bố cả trăm câu: vì sao máy bay nặng thế mà bay được, phi công có sợ độ cao không, trên mây có lạnh không.
Bây giờ cô làm nhân viên chăm sóc khách hàng ở một công ty viễn thông. Công việc ổn, cô không ghét. Nhưng cầm chiếc máy bay trên tay, cô chợt nhận ra đã lâu lắm rồi cô không hỏi ai vì sao về điều gì.
Không phải cô tiếc vì không làm phi công. Cô tiếc một thứ khác, khó gọi tên hơn: cái cô bé bảy tuổi ngước nhìn bầu trời với đôi mắt sáng rỡ ấy đã đi đâu.
Người lớn đánh rơi điều gì
Trẻ con có một thứ rất quý: tò mò không điều kiện. Chúng hỏi vì muốn biết, không phải vì có ích. Chúng thử vì vui, không phải vì sẽ thành công. Chúng không sợ hỏi câu ngớ ngẩn, vì chưa ai dạy chúng rằng có câu hỏi ngớ ngẩn.
Lớn lên, chúng ta học được nhiều thứ cần thiết: cẩn trọng, hiệu quả, biết điều. Nhưng cùng với đó, nhiều người đánh rơi sự tò mò. Mình ngại hỏi vì sợ bị coi là không biết. Mình ngại thử vì sợ làm không giỏi. Mình chỉ làm những gì đã chắc.
Ở tuổi hai mươi mấy, khi đang bận rộn tìm chỗ đứng, sự tò mò thường bị coi là xa xỉ. Học cái gì cũng phải có ích ngay. Làm cái gì cũng phải ra tiền.
Nhưng chính sự tò mò mới là thứ giúp người ta tìm ra mình. Những người tìm được con đường hợp với họ thường là những người chịu hỏi, chịu thử, chịu đi lạc một chút.
Không cần làm phi công
Cô ngồi ôm chiếc máy bay, nghĩ xem đứa trẻ bảy tuổi kia thật ra mê điều gì. Không hẳn là lái máy bay. Cô mê cảm giác nhìn mọi thứ từ trên cao, mê những câu hỏi về cách mọi thứ vận hành, mê những nơi xa.
Những điều ấy vẫn có thể có mặt trong đời cô bây giờ, chỉ là ở hình dạng khác. Cô nhận ra mình vẫn thích tìm hiểu vì sao hệ thống mạng của công ty hay nghẽn vào giờ cao điểm, chỉ là chưa bao giờ hỏi. Cô vẫn thích đi những nơi xa, chỉ là mấy năm nay chưa đi đâu.
Mình nghĩ đây là cách nhìn nhẹ nhàng về ước mơ tuổi thơ. Không phải ai cũng cần làm đúng nghề mình từng mơ năm bảy tuổi, vì đứa trẻ ấy chỉ biết vài chục nghề. Nhưng điều đã làm đứa trẻ ấy rung động thường vẫn còn nguyên, và nó có thể dẫn đường cho người lớn.
Hãy hỏi mình: hồi bé mình mơ gì, và cái mình mê trong giấc mơ ấy thật ra là gì.
Tập hỏi lại, tập chơi lại
Tuần sau đó, cô làm một việc nhỏ. Cô đến hỏi anh kỹ thuật ở phòng bên về chuyện mạng nghẽn. Anh ngạc nhiên vì chưa ai bên chăm sóc khách hàng hỏi, rồi hào hứng giải thích cả buổi trưa. Cô hiểu được vì sao khách hay phàn nàn vào khung giờ ấy, và giải thích cho khách rõ hơn hẳn.
Cô cũng đăng ký một chuyến đi bộ đường dài cuối tuần với một nhóm người lạ. Lần đầu tiên sau nhiều năm, cô đứng trên một đỉnh đồi nhìn xuống thung lũng, gió thổi mạnh, và thấy lại đúng cảm giác của cô bé bảy tuổi đứng ở bờ ruộng nhìn máy bay cất cánh.
Mình gợi ý bạn tập lại vài thói quen của đứa trẻ. Mỗi tuần hỏi một câu vì sao về một điều mình chưa hiểu. Mỗi tháng thử một việc mới chỉ vì tò mò, không cần có ích. Cho phép mình làm dở trong lúc thử.
Những việc ấy nghe thì nhỏ, nhưng chúng mở lại một cánh cửa đã khép lâu. Và đôi khi sau cánh cửa ấy là một hướng đi mà bạn chưa từng nghĩ tới.
Mang đứa trẻ theo
Một năm sau, cô chuyển sang làm ở bộ phận phân tích chất lượng dịch vụ. Cô được giao tìm hiểu vì sao khách gặp sự cố và đề xuất cách sửa. Cô bảo đó là công việc của người được trả tiền để hỏi vì sao. Cô thích nó hơn mọi việc trước đây.
Chiếc máy bay xanh giờ đặt trên bàn làm việc của cô, cánh vẫn dán băng dính. Đồng nghiệp hỏi, cô kể chuyện cô bé bảy tuổi muốn làm phi công. Ai nghe cũng cười, rồi nhiều người kể lại ước mơ hồi bé của họ.
Mình nghĩ lớn lên không có nghĩa là phải bỏ đứa trẻ trong mình lại phía sau. Ngược lại, người lớn đáng quý nhất thường là người vẫn mang theo đứa trẻ ấy: vẫn tò mò, vẫn dám hỏi, vẫn biết vui với những điều nhỏ.
Nếu một ngày bạn dọn đồ cũ và tìm thấy một món đồ chơi tuổi thơ, hãy ngồi xuống với nó một lúc. Hỏi đứa trẻ ấy đã mơ gì. Biết đâu nó vẫn còn điều muốn nói với bạn.
Câu hỏi thường gặp
Có nên theo đuổi ước mơ thời thơ ấu?
Không nhất thiết phải theo đúng nghề đã mơ hồi bé, vì lúc ấy hiểu biết của mình còn hạn chế. Điều đáng giữ là cái cốt lõi làm mình rung động trong ước mơ ấy, và tìm cách đưa nó vào cuộc sống hiện tại.
Làm sao để tò mò hơn khi đã đi làm?
Tập hỏi vì sao về những điều quanh công việc, hỏi đồng nghiệp ở bộ phận khác, thử một hoạt động mới mỗi tháng chỉ vì muốn biết. Cho phép mình hỏi câu đơn giản mà không sợ bị đánh giá.
Vì sao người lớn hay mất sự tò mò?
Vì áp lực phải hiệu quả, sợ bị coi là không biết, và thói quen chỉ làm những gì chắc chắn có ích. Sự tò mò không mất hẳn, nó chỉ bị cất đi và có thể được nuôi lại bằng những thói quen nhỏ.
Sự tò mò có giúp gì cho sự nghiệp?
Có. Người tò mò thường học nhanh hơn, nhìn ra vấn đề và cơ hội mà người khác bỏ qua, và dễ tìm thấy công việc hợp với mình hơn vì chịu thử nhiều hướng.
Làm sao biết điều cốt lõi trong ước mơ tuổi thơ?
Hỏi mình trong giấc mơ ấy mình mê nhất điều gì, như cảm giác tự do, được khám phá, được giúp người hay được sáng tạo. Những cảm giác đó thường vẫn còn và có thể tìm thấy ở nhiều công việc khác nhau.
