Về hưu là quãng đời hiếm hoi mình được học những thứ mình thích mà không phải lo bằng cấp, không phải lo thăng tiến. Nên chọn theo niềm vui, theo những người mình muốn ở cùng và theo sức khoẻ của mình, chứ đừng chọn theo những gì người khác bảo là có ích hay theo một tấm giấy chứng nhận.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này dành cho các bác, các cô vừa nghỉ hưu hoặc sắp nghỉ, và đang có trong đầu câu hỏi: giờ có thời gian rồi, mình học gì đây.
Lần đầu tiên học không vì ai
Cả đời đi học và đi làm, phần lớn những thứ mình học là vì một lý do bên ngoài: để thi, để có việc, để lên lương, để dạy con. Ít khi mình học một thứ chỉ vì mình thích. Về hưu là lần đầu tiên câu hỏi đó được đặt ra một cách trọn vẹn.
Có bác thấy lạ với tự do ấy. Quen sống theo yêu cầu, giờ không ai yêu cầu, bác không biết mình thích gì. Đó là chuyện bình thường. Sở thích, cũng như cơ bắp, lâu không dùng thì cần thời gian đánh thức.
Một cách đánh thức là nhớ lại tuổi thơ và tuổi trẻ. Hồi đó mình mê gì mà không có điều kiện theo? Có bác hồi nhỏ thích hát mà nhà nghèo không học được, có cô thích trồng hoa mà ở nhà tập thể không có đất.
Những ước muốn cũ đó có khi chính là cửa vào tốt nhất cho việc học bây giờ.
Chọn theo người cùng học
Với người về hưu, việc học còn có một giá trị lớn ngoài kiến thức: nó đưa mình tới gặp người khác. Sau khi nghỉ việc, nhiều người mất đi những mối quan hệ hằng ngày ở cơ quan. Một lớp học, một câu lạc bộ là chỗ để có bạn mới.
Nên khi chọn học gì, hãy nghĩ tới cả chuyện ai sẽ học cùng. Một lớp dưỡng sinh ở công viên, một nhóm hát ở nhà văn hoá, một câu lạc bộ cờ, một nhóm làm vườn ở khu phố, mỗi nơi có những con người khác nhau.
Có người thích nhóm đông, vui vẻ. Có người thích nhóm nhỏ, yên tĩnh, vài người bạn thân. Không có cách nào tốt hơn cách nào, chỉ có cách hợp với tính mình.
Học cùng vợ hoặc chồng cũng là một lựa chọn hay, như cặp vợ chồng cùng đi lớp nặn gốm, cùng học khiêu vũ. Hai người có thêm chuyện để nói, thêm một việc để cùng làm.
Chọn theo sức khoẻ của mình
Học gì cũng cần tính tới cơ thể. Một môn ngồi lâu như vẽ, thêu, chơi cờ thì cần nhớ đứng dậy đi lại. Một môn vận động như nhảy dân vũ, bơi, đạp xe thì cần hỏi bác sĩ nếu có bệnh về tim, khớp, huyết áp.
Tốt nhất là cân bằng: một thứ cho đầu óc, một thứ cho cơ thể. Học thư pháp buổi sáng, đi bộ cùng nhóm buổi chiều. Hoặc chọn những thứ có cả hai như làm vườn, vừa vận động nhẹ vừa phải học hỏi.
Với người có vấn đề về mắt hay tai, cũng có những môn hợp hơn. Người mắt kém có thể học hát, học đàn bằng tai. Người tai kém có thể học vẽ, học làm đồ thủ công.
Đừng để sức khoẻ làm mình ngại học. Hầu như ai cũng tìm được một thứ vừa sức.
Thử trước khi cam kết
Về hưu rồi thì thời gian nhiều, nhưng tiền thường eo hẹp hơn lúc đi làm. Trước khi mua dụng cụ đắt tiền hay đóng phí cả khoá dài, hãy thử trước.
Đi xem một buổi học, hỏi xem có học thử được không. Mượn dụng cụ của người quen. Học vài bài miễn phí trên mạng hoặc từ hàng xóm biết nghề. Thử một hai tháng, nếu vẫn thích thì mới đầu tư thêm.
Cũng đừng ngại bỏ một thứ đã thử mà không hợp. Về hưu là lúc mình được quyền chọn. Thử ba thứ rồi mới tìm được một thứ thật sự thích là chuyện rất bình thường.
Cẩn thận với những lớp học hứa hẹn quá mức, những khoá học kèm bán sản phẩm, những lời mời học để làm giàu dành cho người cao tuổi. Nếu nghi ngờ, hỏi con cháu hoặc người tin cậy trước khi đóng tiền.
Không cần thành tích, chỉ cần niềm vui
Một bác hưu trí từng là trưởng phòng có thể mang thói quen cũ vào lớp học: phải giỏi nhất, phải có thành tích, phải hoàn hảo. Điều đó làm việc học mất vui.
Lúc này, học là để sống vui, để đầu óc có việc, để có bạn, để tự thấy mình còn tiến lên được. Không cần ai chấm điểm. Bức tranh vụng, bài hát chưa đúng nhịp, chậu cây chưa ra hoa, đều là một phần của niềm vui.
Nếu có dịp, chia sẻ những gì mình học với con cháu. Một món bánh mới học được, một bài hát mới thuộc, một chậu lan đã nở. Con cháu thấy ông bà còn học, chúng cũng học được rằng học là chuyện của cả đời.
Và có khi chính những gì mình học sau tuổi về hưu lại là những thứ mình nhớ lâu nhất, vì lần này mình học bằng cả lòng mình.
Câu hỏi thường gặp
Người về hưu nên học gì?
Học những gì mình thích, có bạn cùng học và hợp với sức khoẻ. Có thể là hát, vẽ, làm vườn, dưỡng sinh, cờ, một nhạc cụ hay dùng điện thoại thông minh.
Về hưu rồi học có cần lấy chứng chỉ không?
Thường không cần, trừ khi bạn muốn làm thêm một công việc có yêu cầu. Học để vui và để có bạn là mục đích đủ đáng giá ở tuổi này.
Không biết mình thích gì thì bắt đầu từ đâu?
Nhớ lại những điều mình mê hồi nhỏ mà chưa có dịp theo, hoặc đi xem thử vài lớp, vài câu lạc bộ gần nhà. Thử vài thứ trước khi chọn là chuyện bình thường.
Người có bệnh mãn tính có nên học môn vận động không?
Nên hỏi bác sĩ trước để biết môn nào và cường độ nào phù hợp. Có nhiều môn nhẹ nhàng như đi bộ, dưỡng sinh có thể vừa sức.
Làm sao tránh bị lừa khi đăng ký lớp học cho người cao tuổi?
Thử học trước khi đóng phí dài hạn, cẩn thận với lớp kèm bán sản phẩm hoặc hứa hẹn quá mức, và hỏi người thân tin cậy khi thấy nghi ngờ.
