Ở tuổi già, những đám tang của bạn bè cùng lứa dày dần, và mỗi lần đi viếng là một lần nhói lòng, một lần nghĩ tới chính mình. Cách sống với điều ấy là cho phép mình buồn, giữ chặt hơn những người bạn còn ở đây, và tìm thêm bạn mới mà không thấy có lỗi với người đã đi.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này mình kể lại chuyện của một nhóm bạn già ngồi dưới gốc đa đầu làng, theo lời một người trong nhóm. Chuyện là hư cấu.
Năm người dưới gốc đa
Hồi mới về hưu, chiều nào năm ông cũng ra gốc đa đầu làng. Năm ông học cùng trường, có ông cùng đi bộ đội, có ông làm cùng hợp tác xã. Họ đánh cờ, uống nước chè, cãi nhau chuyện thời sự, chuyện ruộng đồng.
Mười năm sau, ông thứ nhất mất vì bệnh. Hai năm sau nữa, ông thứ hai ngã rồi không dậy được. Rồi ông thứ ba theo con vào Nam, rồi cũng mất ở đó. Ghế đá dưới gốc đa từ năm người còn hai.
Người kể chuyện là một trong hai ông còn lại. Ông bảo: mỗi lần đi viếng một ông bạn, về nhà mình ngồi im cả tối. Không phải chỉ buồn cho bạn, mà còn nghĩ chẳng biết bao giờ tới lượt mình.
Ông bảo, có một năm ông không muốn ra gốc đa nữa. Ra đó nhìn ghế trống, nhớ.
Nỗi buồn chồng lên nỗi buồn
Mất một người bạn ở tuổi trẻ là chuyện hiếm, người ta có thời gian để buồn rồi nguôi. Ở tuổi già, mất mát đến dày hơn, nỗi buồn chưa kịp nguôi đã có nỗi buồn mới chồng lên.
Mỗi người bạn ra đi mang theo một phần ký ức chung. Ông bạn đã mất là người duy nhất còn nhớ cái lần cả hai trốn học đi bắt chim. Mất ông ấy, câu chuyện ấy không còn ai để cùng kể.
Rồi những đám tang làm người ta nghĩ về cái chết của chính mình. Không ai thích nghĩ về điều đó, nhưng ở tuổi này, khó mà tránh.
Những cảm giác ấy là bình thường. Chúng không có nghĩa là mình yếu đuối hay bi quan. Chúng có nghĩa là mình đã có những người bạn đáng nhớ.
Cho phép mình buồn
Nhiều ông bà nghĩ già rồi, chuyện sống chết là thường, buồn làm gì. Rồi cố nén lại. Nhưng nỗi buồn bị nén thường không biến mất, nó thành mệt mỏi, mất ngủ, cáu gắt.
Hãy cho phép mình buồn. Ngồi lại với kỷ niệm, lấy ảnh cũ ra xem, kể cho con cháu nghe về người bạn ấy. Đi viếng, đi giỗ, thắp nén nhang.
Nói với ai đó về nỗi buồn. Người bạn đời, đứa con, một người bạn còn lại. Có khi chỉ cần một câu: dạo này nhớ ông ấy lắm, rồi kể. Lời nói làm nỗi buồn nhẹ đi.
Nếu nỗi buồn kéo dài nhiều tuần, làm mất ăn mất ngủ, không còn muốn làm gì, thì hãy nói với con cháu và đi gặp bác sĩ. Buồn quá lâu là chuyện sức khoẻ cần được chăm.
Giữ chặt những người bạn còn đây
Ông kể chuyện, sau năm ông không muốn ra gốc đa, người bạn còn lại tới nhà, kéo ông đi. Ông ấy bảo: còn hai đứa thì càng phải ngồi với nhau, chứ để ghế trống cả thì buồn hơn.
Từ đó, hai ông ra gốc đa đều hơn cả trước. Họ kể lại chuyện của ba người đã đi, như để giữ họ lại. Có hôm hai ông cười to vì nhớ một lần ông bạn đã mất thua cờ rồi lật bàn.
Những người bạn còn lại là quý nhất. Hãy gặp nhau đều hơn, gọi điện thường hơn, đi thăm khi bạn ốm. Đừng để những lời muốn nói chờ tới đám tang mới nói.
Có những điều nên nói khi bạn còn nghe được: cảm ơn ông năm ấy đã giúp, ông với mình là bạn quý nhất. Nói ra một lần, không ai phải tiếc.
Tìm thêm bạn mới mà không áy náy
Có người thấy kết bạn mới như là phản bội những người bạn cũ đã đi. Không phải vậy. Bạn cũ không ai thay được, nhưng lòng người có chỗ cho bạn mới.
Hai ông dưới gốc đa, một năm sau, có thêm mấy ông trẻ hơn mới về hưu ra ngồi cùng. Lúc đầu hai ông hơi ngại, thấy mấy ông này nói chuyện khác hẳn. Rồi quen. Giờ ghế đá lại đủ năm người, tuổi chênh nhau cả chục năm.
Kết bạn với người trẻ hơn mình cũng là một cách sống tiếp. Họ mang tới những câu chuyện mới, những trò chơi mới, những nhịp ngày mới.
Người kể chuyện bảo: mình kể cho mấy ông mới về ba ông bạn đã đi. Mấy ông ấy nghe chăm chú lắm. Thế là ba ông kia, theo một cách nào đó, vẫn còn ngồi ở đây.
Nghĩ về cái chết mà không sợ hãi
Những đám tang dày dần khiến nhiều người già nghĩ về cái chết của mình. Có người sợ, có người bình thản, có người chuẩn bị chu đáo.
Có lẽ cách nhẹ nhất là nghĩ về nó như một phần của đời, rồi quay lại sống trọn hôm nay. Mỗi buổi chiều ở gốc đa, mỗi ấm trà với bạn, mỗi bữa cơm với con cháu, là một thứ đáng sống.
Có những người thấy nhẹ lòng hơn khi đã nói với con cháu những mong muốn của mình, đã sắp xếp giấy tờ, đã nói những lời cần nói. Không phải vì chờ chết, mà vì muốn sống nốt quãng còn lại thảnh thơi.
Người kể chuyện kết lại thế này: ba ông bạn đi rồi, mình buồn lắm. Nhưng mỗi chiều mình vẫn ra gốc đa. Vì đó là thứ ba ông ấy muốn mình làm.
Câu hỏi thường gặp
Người già buồn vì bạn bè lần lượt mất có bình thường không?
Rất bình thường. Mất mát đến dày ở tuổi già và mỗi lần đều gợi nhớ, gợi nghĩ về mình. Nếu buồn kéo dài ảnh hưởng ăn ngủ, nên đi gặp bác sĩ.
Làm sao giúp ông bà khi bạn thân của ông bà mất?
Ở bên, nghe ông bà kể về người bạn ấy, đưa ông bà đi viếng, đi giỗ nếu ông bà muốn, và rủ ông bà gặp những người bạn còn lại.
Người già có nên kết bạn mới sau khi bạn cũ mất?
Nên. Bạn mới không thay được bạn cũ, nhưng giúp mỗi ngày bớt cô đơn. Kết bạn với người trẻ hơn cũng mang lại nhiều niềm vui.
Giữ tình bạn tuổi già thế nào?
Gặp nhau đều đặn, gọi điện hỏi thăm, đi thăm khi bạn ốm và nói những lời cảm ơn, quý mến khi bạn còn nghe được.
Làm sao bớt sợ khi nghĩ về cái chết?
Nhiều người thấy nhẹ lòng khi sống trọn từng ngày, nói ra mong muốn với con cháu và trò chuyện với người tin cậy. Nếu nỗi sợ quá nặng, hãy tìm chuyên gia tâm lý.
