Những buổi hội thảo tặng quà, đo huyết áp miễn phí rồi mời mua sản phẩm sức khoẻ thường nhắm vào người già, vì người già có nỗi lo về bệnh tật, có lòng tin vào người nói năng ngọt ngào và hay ngại từ chối. Cách giúp bố mẹ không phải là cấm đoán hay chê bai, mà là dặn trước và cùng bố mẹ đặt một nguyên tắc: mua gì liên quan tới sức khoẻ thì hỏi bác sĩ và hỏi con trước.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Mình không nói rằng mọi buổi gặp gỡ như thế đều là lừa. Mình chỉ kể lại chuyện của một nhà, để bạn biết nên để ý điều gì.
Chuyện kể của một người con
Mẹ mình đi chợ về, khoe được mời tới một buổi nói chuyện về sức khoẻ ở hội trường gần nhà. Buổi đầu mẹ được tặng một chai dầu ăn, được đo huyết áp, được nghe giảng về bệnh xương khớp. Mẹ bảo người ta nói hay lắm, ân cần lắm.
Buổi thứ hai, mẹ được tặng một gói mì chính và một chiếc khăn. Buổi thứ ba, người ta giới thiệu một loại sản phẩm uống vào sẽ đỡ đau khớp, chỉ bán cho người đã tới đủ ba buổi, giá ưu đãi chỉ hôm nay. Mẹ mua về hai hộp, hết khoản tiền mẹ để dành cả mấy tháng.
Tối đó mình về, thấy hai hộp trên bàn. Mình buột miệng hỏi mẹ mua cái gì thế, ai bán, giấy tờ đâu. Mẹ im, rồi giận, bảo tiền của mẹ, mẹ mua cho mẹ.
Mình kể lại chuyện ấy với lòng không vui, vì mình đã làm mẹ xấu hổ trước khi kịp hiểu mẹ.
Vì sao người già dễ xuôi lòng?
Người già có nỗi lo thật về sức khoẻ. Đau khớp, khó ngủ, hay mệt, những điều ấy là thật, và người ta mong có cách đỡ. Ai nói trúng nỗi lo ấy, người ta dễ nghe.
Người già cũng cô đơn hơn mình tưởng. Ở những buổi như thế, có người lắng nghe, hỏi han, gọi bằng cô bằng bác, khen trẻ, khen khéo. Có khi đó là buổi trò chuyện vui nhất trong tuần của mẹ.
Rồi đến nỗi ngại. Nhận quà ba lần rồi, nghe người ta giảng ba buổi rồi, giờ không mua thì thấy áy náy, như mình nợ người ta. Thêm câu chỉ hôm nay, chỉ còn vài suất, người già không kịp về hỏi con.
Hiểu những điều ấy, mình thấy mẹ không ngốc. Mẹ chỉ đang được đối xử theo một kịch bản đã tính kỹ, và mẹ thì không biết đó là kịch bản.
Nói chuyện với bố mẹ mà không chê bai
Lần sau, mình làm khác. Mình ngồi xuống, hỏi mẹ buổi nói chuyện thế nào, người ta nói những gì. Mẹ kể. Mình nghe hết, không ngắt lời.
Rồi mình hỏi mẹ đau khớp nhiều không, sao mẹ không nói với con. Mẹ bảo sợ con lo. Chỗ ấy mới là chỗ cần nói. Mình hẹn đưa mẹ đi khám xương khớp tuần sau, hỏi bác sĩ xem có nên dùng hai hộp kia không.
Mình không nói câu mẹ bị lừa rồi. Câu ấy làm người già thấy mình lẩm cẩm, và lần sau họ sẽ giấu con. Mình nói: lần sau mẹ thấy hay, mẹ chụp cái hộp gửi con xem, mình cùng hỏi bác sĩ, con cũng muốn mẹ đỡ đau.
Việc của mình không phải là thắng trong cuộc tranh luận, mà là để mẹ còn muốn kể cho mình nghe.
Một nguyên tắc chung của cả nhà
Cách bền nhất là có một nguyên tắc chung, nói lúc bình thường, không phải lúc vừa xảy ra chuyện. Nhà mình thống nhất: thuốc, sản phẩm uống, máy móc chữa bệnh, mua gì liên quan tới sức khoẻ thì hỏi bác sĩ và báo con trước. Không mua ngay tại chỗ, dù được hứa giá rẻ đến đâu.
Nguyên tắc này áp cho cả nhà, kể cả con cái. Như vậy mẹ không thấy bị nhắm vào, mà thấy đó là nếp chung.
Mình cũng dặn mẹ vài dấu hiệu nên dè chừng: tặng quà nhiều lần trước khi bán, nói sản phẩm chữa được nhiều bệnh, hối thúc mua ngay hôm nay, bảo đừng nói với con cái. Gặp những câu như thế, cứ bảo để bác về hỏi con đã.
Câu để bác về hỏi con đã là một câu từ chối rất nhẹ nhàng mà người già nói được. Nó không làm ai mất lòng, và nó cho mình thời gian.
Lấp chỗ trống mà những buổi ấy đang lấp
Có một điều mình nghĩ mãi: nếu mẹ có đủ người trò chuyện, đủ nơi để đi, có lẽ mẹ đã không thấy những buổi ấy hấp dẫn như vậy.
Từ đó mình gọi cho mẹ đều hơn. Mình giới thiệu mẹ với nhóm tập dưỡng sinh ở công viên, nơi có mấy bà bạn cùng tuổi. Mình đưa mẹ đi khám định kỳ, để nỗi lo về sức khoẻ của mẹ có chỗ được trả lời đàng hoàng.
Nếu đã lỡ mua sản phẩm gì, đừng làm to chuyện. Mang tới hỏi bác sĩ xem có dùng được không, có ảnh hưởng tới thuốc đang uống không. Nếu thấy dấu hiệu lừa đảo rõ ràng, có thể báo với chính quyền địa phương.
Bố mẹ mình đã chăm mình cả đời. Giờ tới lượt mình đứng cạnh bố mẹ, không phải như người canh gác, mà như một người bạn để bố mẹ hỏi han trước khi quyết.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người già hay mua sản phẩm ở các buổi hội thảo tặng quà?
Vì có nỗi lo sức khoẻ thật, được quan tâm trò chuyện, ngại từ chối sau khi nhận quà nhiều lần và bị hối thúc mua ngay không kịp hỏi ai.
Làm sao nói với bố mẹ khi bố mẹ đã lỡ mua?
Đừng chê bai hay nói bố mẹ bị lừa. Hãy hỏi về nỗi lo sức khoẻ của bố mẹ, rồi cùng mang sản phẩm đi hỏi bác sĩ.
Dấu hiệu nào cho thấy nên dè chừng một buổi giới thiệu sản phẩm?
Tặng quà nhiều lần trước khi bán, quảng cáo chữa được nhiều bệnh, hối thúc mua ngay hôm nay và dặn đừng nói với con cái.
Bố mẹ nên từ chối thế nào cho khỏi ngại?
Một câu đơn giản như để bác về hỏi con đã là đủ. Câu ấy lịch sự, không làm ai mất lòng và cho bố mẹ thời gian suy nghĩ.
Người già có nên dùng thực phẩm chức năng không?
Đây là chuyện cần hỏi bác sĩ, vì mỗi người có bệnh và thuốc đang dùng khác nhau. Đừng tự dùng chỉ vì nghe giới thiệu.
